Huy động vốn qua đấu thầu: Hỗ trợ tích cực cho phát triển kinh tế

	Huy động thêm 2.500 tỷ đồng TPCP trong phiên đầu tiên của tháng 8
	Đưa thị trường phát triển lên tầm cao mới
	Trái phiếu Chính phủ dài hạn đang hút khách

11 năm sau khi có quyết định tập trung đấu thầu trái phiếu Chính phủ (TPCP) tại Sở GDCK Hà Nội (HNX), đến nay hoạt động đấu thầu TPCP đã có những bước phát triển mạnh mẽ trên nhiều phương diện, từ tăng trưởng quy mô đấu thầu, đa dạng hóa sản phẩm, chuyên nghiệp hóa hệ thống thành viên đến hiện đại hóa hạ tầng công nghệ... Đấu thầu TPCP đã phát huy hiệu quả vai trò huy động vốn cho NSNN, góp phần không nhỏ vào sự phát triển của nền kinh tế nước nhà.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Phó chủ tịch HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc, phụ trách Ban điều hành HNX cho biết, từ năm 2006 đến tháng 8/2017, tổng khối lượng gọi vốn qua kênh đấu thầu đạt 2,3 triệu tỷ đồng, tổng khối lượng vốn huy động đạt 1,47 triệu tỷ đồng, đạt tỷ trọng 64%. Khối lượng vốn huy động thành công tăng trưởng mạnh hàng năm, với mức tăng trưởng bình quân đạt 160%/năm. Chi phí vay vốn cho Chính phủ ngày càng giảm do lãi suất huy động vốn qua đấu thầu giảm dần theo thời gian và thường thấp hơn từ 0,8-1,5%/năm so với lãi suất huy động của ngân hàng.

Riêng năm 2016, khối lượng vốn huy động qua đấu thầu đạt con số kỷ lục 316.729 tỷ đồng, tương đương 57% tổng vốn đầu tư khu vực Nhà nước và 21% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

“Hoạt động đấu thầu TPCP được huy động tập trung tại HNX từ năm 2006. Năm 2009, khi HNX chính thức khai trương thị trường TPCP, hoạt động đấu thầu đã bắt đầu phát triển và được tổ chức hàng tuần. Từ năm 2013 đến nay, hoạt động đấu thầu TPCP phát triển rất mạnh mẽ, tổ chức phát hành lớn nhất là Kho bạc Nhà nước đã có phiên đấu thầu định kỳ vào Thứ 4 hàng tuần, các tổ chức phát hành khác cũng tổ chức đấu thầu từ 1-2 phiên/tuần.

Từ năm 2014, hình thức đấu thầu trái phiếu đã trở thành kênh phát hành chủ đạo của các tổ chức phát hành, chiếm tỷ trọng trên 90% toàn thị trường so với các hình thức bảo lãnh phát hành hoặc đại lý phát hành trái phiếu. Do tính hiệu quả của việc huy động vốn qua đấu thầu, Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước đã tăng cường sử dụng kênh này để huy động vốn cho NSNN. Thị trường ghi nhận mức vốn huy động thông qua đấu thầu từ năm 2009-2017 trung bình đạt 250.515 tỷ đồng/năm”, bà Lan cho biết.

Điểm nổi bật khác trong hoạt động này là kỳ hạn phát hành bình quân tăng lên 10 năm so với năm 2013. Nếu trước năm 2014, trái phiếu huy động qua đấu thầu chủ yếu có kỳ hạn từ 2-5 năm do thời gian này, các nhà đầu tư lớn là các NHTM, có nhu cầu cao tại các kỳ hạn ngắn… thì từ năm 2014, với sự dịch chuyển của cơ cấu nhà đầu tư, các công ty bảo hiểm, các quỹ hưu trí đã quan tâm và tham gia tích cực hơn vào thị trường, sản phẩm trái phiếu phát hành cũng bắt đầu thay đổi. Để đáp ứng khẩu vị của các công ty bảo hiểm và quỹ đầu tư là trái phiếu có kỳ hạn dài, từ năm 2014, các tổ chức phát hành đã bắt đầu đưa ra đấu thầu các sản phẩm trái phiếu có kỳ hạn dài từ 5 năm trở lên.

Theo đó, trái phiếu có kỳ hạn từ 10 năm, 15 năm trở lên được phát hành thường xuyên, định kỳ 2-3 phiên/tuần tại HNX. Đặc biệt năm 2016, Kho bạc Nhà nước đã phát hành thành công các loại trái phiếu với đa dạng kỳ hạn: 7 năm, 20 năm và kỳ hạn siêu dài 30 năm. Kỳ hạn phát hành bình quân qua các năm kể từ 2014 đến nay tăng trưởng rất ấn tượng. Từ năm 2013 đến 2017, kỳ hạn phát hành bình quân của trái phiếu Kho bạc Nhà nước đã tăng lên tới hơn 10 năm. Điều này rất có ý nghĩa trong việc làm giảm áp lực trả nợ của NSNN những năm tiếp theo, đồng thời tạo nguồn vốn ổn định cho các dự án đầu tư dài hạn.

“Tỷ trọng phát hành thành công trái phiếu các kỳ hạn dài từ 5 năm trở lên tăng trưởng mạnh, đạt 50,1% tổng khối lượng trúng thầu năm 2014, tăng lên 64,4% năm 2015, 88% năm 2016 và 100% năm 2017. Đặc biệt tỷ trọng phát hành trái phiếu các kỳ hạn rất dài từ 15 năm trở lên trong 2 năm 2016 và 2017 cũng rất khả quan, khi chiếm tới 20% và 45% tổng khối lượng trúng thầu toàn thị trường”, bà Lan nhấn mạnh.

Cùng với các sản phẩm trái phiếu ngày càng đa dạng, thông tin đấu thầu minh bạch, hệ thống đấu thầu hiện đại, việc khai trương hoạt động thanh toán tiền giao dịch TPCP qua NHNN đã góp phần quan trọng phát triển thị trường TPCP…

Đánh giá về sự kiện này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng cho biết, hiện nay thị trường TPCP đã phát triển lên một tầm cao mới, với quy mô niêm yết tương đương 18% GDP, giao dịch bình quân phiên gấp 21 lần năm 2009 và tổng giá trị thanh toán chiếm tới 76% tổng giá trị thanh toán của toàn thị trường, đòi hỏi cần phải đổi mới mô hình thanh toán giao dịch TPCP nhằm hướng tới mục tiêu: phù hợp với thông lệ quốc tế và yêu cầu của tiến trình hội nhập, đảm bảo an toàn hệ thống thanh toán giao dịch chứng khoán và an toàn hệ thống tài chính, nâng cao khả năng giám sát của NHNN đối với hệ thống thanh toán tiền tệ quốc gia, đảm bảo hiệu quả thực thi chính sách tiền tệ và hiệu quả điều hành chính sách tài khóa của Chính phủ.

Chính vì vậy, phần lớn các quốc gia trong khu vực và các quốc gia phát triển đang áp dụng thực hiện thanh toán tiền giao dịch TPCP theo phương thức thanh toán tổng tức thời theo thời gian thực, trong đó mô hình quyết toán tiền phổ biến là qua Ngân hàng Trung ương vì với tiềm lực tài chính và các cơ chế cho vay bù đắp thiếu hụt thanh khoản cho các NHTM, chỉ có Ngân hàng Trung ương mới có thể giải quyết được các vấn đề rủi ro thanh toán tiềm ẩn.

Các chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, việc thanh toán giao dịch TPCP qua NHNN theo phương thức thanh toán tổng tức thời theo thời gian thực có ý nghĩa quan trọng. Đây sẽ là bước đột phá trong đổi mới hệ thống thanh toán giao dịch TPCP theo thông lệ quốc tế; thúc đẩy tiến trình hội nhập quốc tế của thị trường, tạo tiền đề phát triển các dịch vụ thanh toán TPCP xuyên biên giới; đảm bảo an toàn, thông suốt trong việc thanh toán các giao dịch TPCP nói riêng và toàn thị trường nói chung.