Bồi đắp hệ sinh thái vốn dài hạn cho nền kinh tế

Mở rộng các kênh vốn dài hạn có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng (Ảnh: KTTC)

Bàn đạp vững chắc cho thị trường vốn

Trong nhiều năm, tín dụng ngân hàng vẫn là nguồn vốn chủ lực của nền kinh tế, là kênh đầu tiên doanh nghiệp tìm đến khi cần vốn lưu động, đầu tư mở rộng hoặc triển khai dự án sản xuất kinh doanh. Theo số liệu của NHNN, đến hết tháng 7/2026, quy mô tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20,3 triệu tỷ đồng. Chỉ trong 7 tháng, hệ thống ngân hàng đã cung ứng thêm hơn 1,7 triệu tỷ đồng cho nền kinh tế. Trong khoảng 5 năm, quy mô tín dụng tăng gần gấp đôi, từ hơn 10 triệu tỷ đồng lên trên 20 triệu tỷ đồng. Những con số này cho thấy hệ thống ngân hàng tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong cung ứng vốn cho sản xuất, kinh doanh và các động lực tăng trưởng.

Tuy nhiên, sau gần bốn thập niên Đổi mới, Việt Nam không còn là một nền kinh tế nhỏ đang tìm kiếm động lực tăng trưởng, mà đã bước sang giai đoạn của những tham vọng lớn hơn: xây dựng hạ tầng quy mô lớn, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, phát triển kinh tế số, công nghiệp công nghệ cao và hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao trong hai thập niên tới. Nhưng quy mô lớn hơn cũng đồng nghĩa với nhu cầu vốn lớn hơn.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV cho biết, theo tính toán của Viện Nghiên cứu Kinh tế BIDV, từ nay đến năm 2030, tổng nguồn vốn của nền kinh tế cần tăng bình quân khoảng 13% mỗi năm; giai đoạn 2031-2045 cần duy trì khoảng 10%/năm. Trong khi đó, cơ cấu cung ứng vốn vẫn phụ thuộc lớn vào ngân hàng. Hiện tín dụng chiếm khoảng 50-51% tổng nguồn vốn của nền kinh tế; thị trường cổ phiếu khoảng 6,4%, trái phiếu doanh nghiệp khoảng 7%, đầu tư công 12-15% và FDI khoảng 12%. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, đồng thời khơi thông các kênh dẫn vốn khác để đáp ứng tương xứng nhu cầu của nền kinh tế.

Với kênh dẫn vốn trung và dài hạn, các chuyên gia nhấn mạnh đến vai trò quan trọng từ thị trường chứng khoán. Ông Hà Duy Tùng, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (Bộ Tài chính) khẳng định, không thể có một nền kinh tế phát triển bền vững nếu thiếu đi một thị trường chứng khoán đủ lớn, đủ sâu và đủ mạnh. Thị trường này giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn chủ sở hữu dồi dào, phát hành trái phiếu dài hạn để đầu tư vào các dự án hạ tầng lớn, mua sắm trang thiết bị công nghệ hiện đại mà không bị áp lực trả nợ gốc trong ngắn hạn. Sự phát triển của thị trường chứng khoán giúp đa dạng hóa các công cụ tài chính, giảm thiểu tối đa các rủi ro mang tính hệ thống.

Bên cạnh đó, thị trường chứng khoán là kênh chuyển hóa hiệu quả nguồn tiền nhàn rỗi trong dân chúng thành nguồn vốn đầu tư trực tiếp vào sản xuất kinh doanh, biến mỗi người dân thành người đồng hành chia sẻ lợi nhuận cùng sự lớn mạnh của doanh nghiệp nước nhà. Sự ổn định các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và tăng trưởng của thị trường chứng khoán chính là bàn đạp vững chắc để thị trường vốn phát triển ổn định, lành mạnh và bền vững.

Hiện tổng giá trị huy động vốn qua cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp đạt 325,3 nghìn tỷ đồng (tăng 15,83% so với cùng kỳ năm 2025), ông Hà Duy Tùng nhấn mạnh.

Nhà đầu tư cá nhân tiếp tục đóng vai trò tạo thanh khoản, trong khi nhà đầu tư tổ chức sẽ là lực lượng định hướng giá trị, hỗ trợ phân bổ vốn hiệu quả hơn (Ảnh:VGP)

Nền tảng của một cấu trúc tài chính trưởng thành hơn

Đặc biệt, trong nhiều năm qua, phát triển nhà đầu tư tổ chức luôn được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hình thành cơ cấu nhà đầu tư cân đối, nâng cao chất lượng và tính bền vững của thị trường chứng khoán.

Bà Hoàng Hải Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB) phân tích, nhà đầu tư cá nhân tiếp tục đóng vai trò tạo thanh khoản, trong khi nhà đầu tư tổ chức sẽ là lực lượng định hướng giá trị, nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp và hỗ trợ phân bổ vốn hiệu quả hơn. Phát triển nhà đầu tư tổ chức không chỉ là gia tăng số lượng các quỹ đầu tư hay doanh nghiệp bảo hiểm, mà là xây dựng một hệ sinh thái tài chính có khả năng cung cấp nguồn vốn dài hạn, góp phần nâng cao chất lượng thị trường và tăng vai trò của thị trường vốn trong nền kinh tế. Khi cấu trúc này được hình thành, thị trường sẽ vận hành ổn định hơn và thực hiện tốt hơn vai trò huy động vốn cho nền kinh tế.

Để phát triển lực lượng nhà đầu tư tổ chức, theo bà Hoàng Hải Anh cần thúc đẩy các nguồn vốn dài hạn thông qua việc xây dựng cơ chế khuyến khích quỹ hưu trí tự nguyện, phát triển các sản phẩm đầu tư dài hạn như quỹ mở, ETF và các giải pháp quản lý tài sản chuyên nghiệp; tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho các định chế đầu tư theo chuẩn mực quốc tế, bao gồm nâng cao năng lực quản trị rủi ro của doanh nghiệp bảo hiểm, phát triển thị trường xếp hạng tín nhiệm và tạo điều kiện cho các quỹ đầu tư tư nhân, quỹ đầu tư mạo hiểm phát triển; tiếp tục nâng cao chất lượng thị trường thông qua việc cải thiện minh bạch thông tin, chuẩn mực quản trị doanh nghiệp, mở rộng nguồn cung hàng hóa chất lượng cao và nâng cao khả năng tiếp cận của nhà đầu tư tổ chức trong và ngoài nước.

Không chỉ vậy, cần tạo điều kiện để các quỹ đầu tư chứng khoán phát triển các sản phẩm cạnh tranh hơn với các kênh đầu tư trực tiếp, đặc biệt trong những lĩnh vực thu hút dòng tiền lớn như bất động sản. Việc phát triển các sản phẩm như quỹ bất động sản (REITs), quỹ chuyên ngành hay các giải pháp quản lý tài sản đa dạng sẽ giúp chuyển dịch dòng vốn từ đầu tư trực tiếp sang các kênh đầu tư chuyên nghiệp hơn.

Hơn nữa, nhà đầu tư tổ chức thường có tầm nhìn nhiều năm, do đó họ cần một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo cao. Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có thêm điều kiện để thu hút nguồn vốn tổ chức, nâng cao chất lượng thị trường và phát huy tốt hơn vai trò huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Ngoài ra, ông Vũ Chí Dũng Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, một trong những trọng tâm hiện nay là thúc đẩy sự tham gia của các quỹ đầu tư và công ty quản lý tài sản nhằm tạo thêm các dòng vốn dài hạn cho thị trường. Song song với đó là cải cách về minh bạch thông tin và quản trị doanh nghiệp. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang sửa đổi các quy định liên quan tới quản trị công ty và công bố thông tin theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Một bộ quy chuẩn quản trị doanh nghiệp mới dự kiến ban hành trong năm 2026 sẽ bổ sung các yêu cầu về minh bạch, vai trò của các ủy ban trực thuộc hội đồng quản trị và cơ chế bảo vệ cổ đông. Theo kế hoạch, tới cuối năm 2027, tất cả doanh nghiệp niêm yết sẽ phải công bố báo cáo bằng song ngữ.

Những thay đổi này có thể chưa tạo tác động ngay lập tức lên thanh khoản thị trường, nhưng lại là nền tảng quan trọng cho một cấu trúc tài chính trưởng thành hơn. Bởi dòng vốn quốc tế không chỉ tìm kiếm tốc độ tăng trưởng. Điều mà các dòng vốn toàn cầu tìm kiếm còn là mức độ minh bạch, chất lượng quản trị doanh nghiệp, khả năng bảo vệ nhà đầu tư và sự ổn định của môi trường chính sách. ông Vũ Chí Dũng khẳng định.