Những điểm nhấn khi doanh nghiệp FDI bước ra đại chúng

Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Áp lực công bố thông tin và bài toán tái cấu trúc thượng tầng quản trị

Phần lớn các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam hiện đang vận hành dưới hình thức công ty TNHH. Với mô hình này, công tác quản trị và báo cáo tài chính (BCTC) thường mang tính nội bộ khép kín phục vụ tập đoàn mẹ ở nước ngoài, trong khi nghĩa vụ pháp lý tại địa phương chỉ dừng lại ở việc nộp BCTC tối giản một lần mỗi năm cho cơ quan quản lý thuế. Sự quen thuộc với cấu trúc quản trị tập quyền và nhịp độ báo cáo thong thả này vô hình trung tạo ra một khoảng cách khá lớn so với các chuẩn mực công khai, minh bạch khắt khe của TTCK. Khi doanh nghiệp quyết định thực hiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) và niêm yết, việc cởi bỏ “chiếc áo TNHH” không đơn thuần là sự thay đổi về hình thức pháp lý, mà là một cuộc tái cấu trúc hạ tầng tài chính và bộ máy điều hành từ gốc rễ.

Đánh giá về những thay đổi cốt lõi trong hệ thống tài chính khi doanh nghiệp FDI bước chân vào thị trường vốn, ông Trần Phú Sơn, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam (EY) cho biết, sự khác biệt lớn nhất nằm ở tần suất và cấp độ kiểm soát BCTC. Đối với một công ty TNHH, bộ phận kế toán chỉ cần lập BCTC một lần vào cuối năm tài chính. Tuy nhiên, khi chuyển sang mô hình công ty đại chúng niêm yết, doanh nghiệp bắt buộc phải lập và nộp BCTC định kỳ theo từng quý, đồng thời phải thực hiện BCTC soát xét bán niên sáu tháng một lần. Thêm vào đó, hệ thống tài chính nội bộ phải chịu áp lực rất lớn từ quy định công bố thông tin bất thường khi phát sinh các sự kiện quan trọng trong thời hạn khắt khe từ 24 giờ đến 72 giờ. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, chuẩn hóa quy trình trích xuất dữ liệu và đào tạo đội ngũ nhân sự chuyên trách đủ năng lực đáp ứng yêu cầu pháp lý của TTCK Việt Nam.

Bên cạnh bài toán hạ tầng báo cáo, tái cấu trúc bộ máy quản trị thượng tầng được coi là thử thách lớn đối với Ban lãnh đạo các doanh nghiệp FDI. Theo quy định pháp luật hiện hành về quản trị công ty đại chúng, doanh nghiệp phải từ bỏ cơ cấu quản trị tập trung gia đình hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào Ban Giám đốc do công ty mẹ chỉ định. Bộ máy quản trị mới bắt buộc phải có sự tham gia của các thành viên HĐQT độc lập, trong đó tỷ lệ thành viên độc lập phải chiếm tối thiểu 30% tổng số thành viên HĐQT. Theo ông Trần Phú Sơn, quy định này nhằm đảm bảo tính khách quan trong các quyết định chiến lược, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các cổ đông yếu thế và công chúng đầu tư. Thách thức đặt ra là phải tìm kiếm được các nhân sự độc lập có đủ trình độ chuyên môn, am hiểu sâu sắc hệ thống pháp luật Việt Nam, đồng thời giữ được vị thế độc lập thực sự trong các quyết định kinh doanh.

Nói về định hướng chính sách và sự đồng bộ trong quy trình thẩm định, bà Trần Kim Dung, Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán thuộc UBCKNN khẳng định, khung khổ pháp lý hiện hành từ Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư đến Luật Chứng khoán hoàn toàn áp dụng thống nhất, không có sự phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại) được xác định linh hoạt theo ngành nghề kinh doanh đăng ký, có thể mở tối đa ở mức 50% hoặc cao hơn. Đặc biệt, thông qua quá trình cải cách thủ tục hành chính và sự hỗ trợ kỹ thuật quốc tế, UBCKNN đã tích hợp quy trình đăng ký chào bán và niêm yết gộp làm một, giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ xuống còn khoảng 30 ngày. Đây là bước tiến quan trọng giúp giảm thiểu chi phí hành chính và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các doanh nghiệp FDI khởi động tiến trình huy động vốn.

IFRS và lộ trình cho dòng vốn quốc tế

Trong hành trình vươn ra thị trường công chúng và thu hút các định chế đầu tư quốc tế, việc áp dụng Chuẩn mực BCTC Quốc tế (IFRS) đóng vai trò như một “tấm hộ chiếu” chiến lược. Mặc dù việc lập BCTC theo IFRS hiện chưa bắt buộc theo quy định pháp luật Việt Nam, nhưng ông Trần Phú Sơn cho rằng, đây chính là đòn bẩy quan trọng nhất để doanh nghiệp FDI tạo dựng niềm tin với cộng đồng nhà đầu tư toàn cầu. IFRS được coi là “ngôn ngữ tài chính chung của quốc tế”. Khi doanh nghiệp sử dụng chung một ngôn ngữ chuẩn mực và cung cấp một hệ thống quản trị minh bạch, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ dễ dàng phân tích, đánh giá chính xác sức khỏe tài chính và tự tin đưa ra quyết định giải ngân.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi từ Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) sang IFRS là một khối lượng công việc đồ sộ, đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc về hạ tầng dữ liệu và năng lực nhân sự. Chuyên gia kiểm toán từ EY Việt Nam lưu ý rằng, quá trình tuân thủ IFRS không thể hoàn thành trong ngày một ngày hai, mà thường kéo dài từ 1 đến 3 năm. Do đó, các Giám đốc Tài chính (CFO) và Ban điều hành doanh nghiệp FDI cần chủ động lập lộ trình chuẩn bị từ sớm, thay vì đợi đến khi nộp hồ sơ IPO mới bắt đầu triển khai. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng này giúp tránh được những xáo trộn trong vận hành và đảm bảo tính liên tục của dữ liệu tài chính.

Sự chủ động chuẩn bị về chuẩn mực quản trị và BCTC của khối doanh nghiệp FDI hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển thị trường vốn Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Theo Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính do Bộ Tài chính trình Thủ tướng Chính phủ, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, giá trị tài sản đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài đạt khoảng 15% GDP và tổng tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP. Đến năm 2045, quy mô vốn hóa TTCK phấn đấu đạt 120% GDP và dư nợ thị trường trái phiếu đạt 60% GDP.

Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh, cơ quan quản lý rất kỳ vọng khối doanh nghiệp FDI sẽ trở thành lực lượng cung ứng hàng hóa chất lượng cao cho TTCK. Việc cởi bỏ “chiếc áo TNHH” để vươn lên chuẩn mực đại chúng không chỉ giúp doanh nghiệp FDI tối ưu hóa chi phí vốn và mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia cho thị trường tài chính Việt Nam.