Công nghiệp hỗ trợ trước ngưỡng cửa chuỗi cung ứng xanh

Đức Hiền - 14:00 | 26/01/2026

Trong bức tranh sản xuất toàn cầu đang tái định hình mạnh mẽ, công nghiệp hỗ trợ và chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò then chốt trong chuỗi giá trị. Tuy nhiên, khác với giai đoạn trước, lợi thế chi phí lao động hay vị trí địa lý không còn đủ để bảo đảm chỗ đứng. Hướng tới sử dụng năng lượng xanh và sản xuất bền vững đã vượt ra ngoài phạm vi lựa chọn, trở thành chiến lược sống còn đối với doanh nghiệp nếu muốn tồn tại trong chuỗi cung ứng mới.

Chính sách mở đường cho công nghệ và chuyển đổi xanh

Áp lực này đến trực tiếp từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hiện là lực lượng đang đóng góp khoảng 20% GDP, hơn 70% kim ngạch xuất khẩu và giữ vai trò dẫn dắt trong nhiều ngành công nghiệp chủ lực của Việt Nam. Khi các tập đoàn đa quốc gia đồng loạt siết chặt tiêu chuẩn phát thải, truy xuất nguồn gốc và tiêu chí ESG, yêu cầu đặt ra cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, trở nên khắt khe hơn bao giờ hết.

Muốn tham gia chuỗi cung ứng FDI, doanh nghiệp Việt không thể chỉ làm gia công đơn giản

Trong bối cảnh đó, ngày 14/7/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 205/2025/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 111/2015/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ, có hiệu lực từ ngày 1/9/2025. Điểm nhấn đáng chú ý của nghị định là việc bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ ứng dụng và chuyển giao công nghệ (yếu tố nền tảng để doanh nghiệp nâng cấp năng lực sản xuất).

Theo quy định, các tổ chức, cá nhân nghiên cứu, đổi mới và hoàn thiện công nghệ để sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ thuộc danh mục ưu tiên sẽ được tiếp cận ưu đãi từ Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia, Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao cùng các cơ chế hỗ trợ khác. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ “nút thắt công nghệ” - điểm yếu cố hữu của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước.

PGS.TS Nguyễn Đức Hiển, chuyên gia kinh tế nhận định, Nghị định 205 cho thấy Nhà nước đã nhìn thẳng vào vấn đề cốt lõi. Muốn tham gia chuỗi cung ứng FDI, doanh nghiệp Việt không thể chỉ làm gia công đơn giản, mà phải đầu tư công nghệ, kiểm soát chất lượng và tiến tới sản xuất xanh. Chính sách lần này tạo dư địa, nhưng doanh nghiệp phải chủ động bước vào cuộc chơi.

Thực tế cho thấy, nhiều tập đoàn FDI tại Việt Nam đã đặt ra lộ trình giảm phát thải rõ ràng cho toàn bộ chuỗi cung ứng. Không ít doanh nghiệp trong nước dù có năng lực kỹ thuật nhưng vẫn bị loại khỏi danh sách nhà cung cấp chỉ vì chưa đáp ứng yêu cầu về năng lượng tái tạo hoặc báo cáo phát thải carbon.

Ông Trần Văn Nam, Giám đốc doanh nghiệp cơ khí chính xác tại Bắc Ninh (nhà cung ứng cấp 2 cho ngành điện tử) chia sẻ, khách hàng FDI không chỉ đòi hỏi về giá và chất lượng như trước, mà yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh tỷ lệ sử dụng điện xanh, có kế hoạch giảm phát thải và tuân thủ tiêu chuẩn môi trường. Nếu không chuyển đổi, nguy cơ mất đơn hàng là hiện hữu. Doanh nghiệp đã bắt đầu đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái và cải tiến dây chuyền để tiết kiệm năng lượng. Chi phí ban đầu tăng lên, nhưng đổi lại là khả năng giữ được hợp đồng dài hạn và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Cơ hội lớn nhưng không dành cho sự chậm trễ

Bước sang giai đoạn mới, trước những yêu cầu ngày càng khắt khe từ khối doanh nghiệp FDI, Việt Nam đang đứng trước một “cửa sổ cơ hội” hiếm có. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển, các tập đoàn đa quốc gia có xu hướng tìm kiếm đối tác tại chỗ để giảm rủi ro. Tuy nhiên, cơ hội chỉ dành cho những doanh nghiệp đủ năng lực đáp ứng tiêu chuẩn mới.

Theo các chuyên gia, nếu tận dụng tốt giai đoạn này, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam có thể nâng tỷ lệ nội địa hóa, gia tăng giá trị gia tăng trong nước và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện. Ngược lại, nếu chậm chuyển đổi, doanh nghiệp nội sẽ bị mắc kẹt ở nấc thang thấp nhất của chuỗi giá trị, trong khi lợi ích lớn nhất tiếp tục thuộc về khu vực FDI.

Doanh nghiệp Việt cần tăng tốc đầu tư công nghệ, kiểm soát chất lượng và tiến tới sản xuất xanh

Bà Phạm Chi Lan, chuyên gia kinh tế cảnh báo, khối FDI đóng góp lớn cho GDP, xuất khẩu và việc làm, nhưng giá trị lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế. Muốn thay đổi điều này, công nghiệp hỗ trợ phải được nâng cấp thực chất, đặc biệt là năng lực công nghệ và tiêu chuẩn xanh.

Nghị định 205/2025/NĐ-CP được đánh giá là đã mở đường, song thách thức lớn nhất vẫn nằm ở khâu thực thi. Doanh nghiệp cần tiếp cận thông tin chính sách, mạnh dạn đầu tư dài hạn, trong khi các cơ quan quản lý cần bảo đảm cơ chế hỗ trợ đủ nhanh và đủ thực chất.

Về phía doanh nghiệp, chuyển đổi xanh không chỉ để đáp ứng FDI, mà còn là bước chuẩn bị cho các rào cản thương mại mới như thuế carbon, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay các tiêu chuẩn ESG ngày càng phổ biến trên thị trường quốc tế.

Trong giai đoạn mới, áp lực từ các doanh nghiệp FDI đang đặt ra yêu cầu cấp bách: Việt Nam phải hành động nhanh hơn để không đứng ngoài chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp nào chuyển đổi sớm sẽ nắm lợi thế cạnh tranh, đồng thời góp phần định hình nền công nghiệp Việt Nam theo hướng hiện đại, bền vững và thân thiện với môi trường. Cơ hội đã mở, nhưng sẽ không chờ đợi sự chậm trễ.

Đức Hiền

Tags: công nghiệp hỗ trợ mô hình sản xuất xanh

Tin khác

Tranh chấp xây dựng xuyên biên giới: Rủi ro từ hợp đồng

Một dự án xây dựng xuyên biên giới có thể kéo dài, quy tụ nhiều chủ thể và được vận hành bằng cấu trúc hợp đồng phức tạp. Vì vậy, phòng ngừa tranh chấp không thể chỉ bắt đầu khi bất đồng đã phát sinh, mà cần được đặt ra từ lúc thiết kế hợp đồng, phân bổ rủi ro và tổ chức quản lý chứng cứ.

VietnamPrintPack 2026 thúc đẩy chuyển đổi xanh và tự động hoá tại Việt Nam

Chi phí sản xuất trung bình của các doanh nghiệp nội hiện cao hơn khoảng 15% so với khối FDI, trong khi gần 80% doanh nghiệp trong nước vẫn phụ thuộc vào công nghệ truyền thống và đối mặt với nguy cơ tụt hậu.

Giá nguyên liệu thủy sản ổn định, doanh nghiệp nỗ lực tăng giá trị hàng xuất khẩu

Trong nửa đầu tháng 9/2026, giá nguyên liệu thủy sản tại nhiều địa phương trên cả nước cơ bản ổn định so với đầu tháng 8. Một số mặt hàng tôm ghi nhận mức tăng nhẹ. Đây là tín hiệu thuận lợi cho doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu trong việc chủ động kế hoạch sản xuất. Nhưng khi đầu vào không biến động quá lớn, một câu hỏi lớn hơn đặt ra đó là ngành thủy sản sẽ tăng trưởng bằng cách nào trong chặng đường tiếp theo?

Doanh nghiệp bước vào cuộc chọn lọc đơn hàng

Sản xuất công nghiệp và xuất khẩu tiếp tục tăng, nhiều ngành bước vào mùa cao điểm cuối năm. Tuy nhiên, đơn hàng vẫn phân hóa, trong khi chi phí, vốn và yêu cầu thị trường tạo thêm sức ép. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ tính chuyện tăng sản lượng mà còn phải cân nhắc hiệu quả của từng đơn hàng.

Hộ kinh doanh - nguồn lực lớn để phát triển cộng đồng doanh nghiệp

Cả nước hiện có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh, nhưng những lo ngại về thuế, kế toán, bảo hiểm và chi phí tuân thủ vẫn khiến không ít hộ dè dặt khi chuyển lên doanh nghiệp. Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh, chỉ cần khoảng 20% trong số 5 triệu hộ kinh doanh hiện nay phát triển thành doanh nghiệp sẽ tạo thêm một lực lượng đáng kể, đóng góp vào mục tiêu phát triển doanh nghiệp của quốc gia. Đây cũng là nhóm có nhiều lợi thế bởi không ít hộ đã hoạt động lâu năm, có kinh nghiệm, khách hàng và thị trường tương đối ổn định.

Ngành xây dựng Việt Nam tăng tốc, tín nhiệm doanh nghiệp phân hóa

Ngành xây dựng Việt Nam đang hưởng lợi từ giải ngân đầu tư công tăng tốc, thị trường nhà ở phục hồi và môi trường pháp lý thuận lợi hơn. Tuy nhiên, giá vật liệu, nhân công và chi phí vốn gia tăng khiến biên lợi nhuận chịu sức ép, dòng tiền phân hóa. Trong cuộc đua chuyển backlog (giá trị các hợp đồng hoặc khối lượng công việc doanh nghiệp đã ký kết nhưng chưa hoàn thành, chưa ghi nhận hết vào doanh thu) thành doanh thu, các nhà thầu lớn đang có nhiều lợi thế hơn về triển khai dự án, đàm phán và khả năng trả nợ.

Chăn nuôi Việt Nam đối mặt thách thức phát triển hiệu quả, hiện đại và bền vững

Ngành chăn nuôi Việt Nam đạt quy mô lớn, nhưng sức ép cạnh tranh với hàng nhập khẩu và yêu cầu xanh hóa đang buộc ngành phải chuyển sang mô hình phát triển hiệu quả, hiện đại và bền vững hơn.

Từ rơm rạ bỏ đi đến sản phẩm triệu đô trên Amazon

Từ phụ phẩm thường bị đốt bỏ trên đồng ruộng, rơm rạ được Nguyễn Xuân Tài (Thanh Hoá) phát triển thành mồi nhóm lửa, đưa lên Amazon và tiếp cận khách hàng quốc tế, mở ra hướng gia tăng giá trị phụ phẩm nông nghiệp bằng kinh tế tuần hoàn.

Logistics Việt Nam trước bài toán tái cấu trúc thể chế

Sự bứt phá nhanh chóng của ngành logistics Việt Nam trong những năm gần đây đang đặt ra một bài toán không nhỏ đối với hệ thống pháp lý: Dù các quy định về hải quan, thuế, bảo hiểm, vận tải và giao thông từng bước được hoàn thiện, nhưng khi đi vào vận hành thực tế, chuỗi cung ứng lại bộc lộ không ít điểm nghẽn do các chính sách còn được xây dựng theo từng lĩnh vực, trong khi logistics là một hệ thống liên kết xuyên suốt từ sản xuất, kho bãi, vận tải đến thông quan và phân phối.

PCI 2.0: Từ chất lượng điều hành đến hiệu quả kinh tế tư nhân

Việc bổ sung Chỉ số Hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) vào Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) mở rộng đáng kể góc nhìn về môi trường kinh doanh, khi hiệu quả cải cách được xem xét cùng khả năng đầu tư, đổi mới và phát triển của khu vực tư nhân.