Doanh nghiệp ngành gỗ tìm hướng đi đường dài

Doanh nghiệp ngành gỗ tìm hướng đi đường dài

Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, năm 2025, ngành gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam ghi nhận kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 21 tỷ USD, tăng 6,8% so với năm trước, tuy vẫn khá khiêm tốn nếu đặt trong tương quan với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu chung của cả nền kinh tế đạt khoảng 17%. Khoảng chênh lệch ấy phản ánh rõ thực tế rằng ngành gỗ đang tăng trưởng chậm lại, chủ yếu do áp lực từ thị trường và sự phụ thuộc lớn vào một số thị trường truyền thống.

Trong cơ cấu xuất khẩu, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường lớn nhất với kim ngạch khoảng 9,06 tỷ USD, chiếm gần 45% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ. Tuy nhiên, mức tăng trưởng chỉ đạt 4,1%, thấp hơn mức tăng chung của toàn ngành. Với tỷ trọng lớn như vậy, bất kỳ biến động nào về chính sách thương mại, phòng vệ hay tiêu chuẩn kỹ thuật tại thị trường này đều có thể tác động trực tiếp tới toàn bộ ngành gỗ Việt Nam.

Đại diện công ty Scansia Pacific cho biết, có thời điểm thị trường Hoa Kỳ chiếm tới hơn 60% doanh thu xuất khẩu của doanh nghiệp. Khi nhu cầu tiêu dùng tại thị trường này chững lại, đơn hàng giảm mạnh, doanh nghiệp lập tức đối mặt với bài toán tồn kho, chi phí tài chính và áp lực duy trì việc làm cho người lao động.

Phụ thuộc vào một thị trường giúp doanh nghiệp tăng trưởng nhanh trong giai đoạn thuận lợi, nhưng cũng khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương hơn khi thị trường biến động. Thực tế vài năm gần đây cho thấy, nếu không chủ động đa dạng hóa, doanh nghiệp sẽ rất khó xoay xở khi rủi ro xảy ra.

Thách thức lớn nhất không chỉ là tìm kiếm thị trường mới, mà là sự khác biệt lớn về tiêu chuẩn kỹ thuật, thị hiếu và phương thức tiếp cận khách hàng. Nhiều thị trường mới nổi có dung lượng lớn, song yêu cầu về thiết kế, chứng chỉ bền vững và truy xuất nguồn gốc ngày càng tiệm cận các thị trường khó tính.

Ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch HĐQT AA Corporation chia sẻ, doanh nghiệp đã chủ động mở rộng sang Trung Đông và một số nước châu Á từ khá sớm, song quá trình này đòi hỏi chi phí đầu tư lớn. Mỗi thị trường mới đều cần thời gian tìm hiểu, xây dựng quan hệ, thậm chí phải thiết kế lại sản phẩm cho phù hợp với văn hóa và gu thẩm mỹ địa phương. Doanh nghiệp phải chấp nhận đi chậm, đầu tư dài hơi, chứ không thể “đánh nhanh, thắng nhanh” như giai đoạn trước. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngành gỗ hiện vẫn còn tâm lý e dè, bởi chi phí để mở thị trường mới, đầu tư công nghệ và đáp ứng tiêu chuẩn xanh là không nhỏ. Trong bối cảnh biên lợi nhuận bị thu hẹp, đây thực sự là bài toán khó.

Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA) cho biết, đa dạng hóa thị trường chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm với đa dạng hóa sản phẩm và phân khúc giá trị. Nếu doanh nghiệp chỉ mang mô hình gia công truyền thống sang thị trường mới, rủi ro vẫn còn nguyên, thậm chí lớn hơn do chi phí thâm nhập cao. Muốn đi đường dài, doanh nghiệp phải chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị, từ gia công sang thiết kế, từ đáp ứng đơn hàng sang chủ động xây dựng thương hiệu. Khi đó, việc mở thị trường mới thực sự mang tính bền vững.

Xu hướng tiêu dùng xanh và yêu cầu phát triển bền vững sẽ lan rộng sang cả các thị trường mới nổi.

Từ phía doanh nghiệp, kỳ vọng lớn nhất hiện nay là sự hỗ trợ chính sách mang tính thực chất và dài hạn. Đại diện Scansia Pacific cho rằng, các chương trình xúc tiến thương mại cần tập trung vào chiều sâu, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường, kết nối đối tác uy tín, thay vì dàn trải.

Bên cạnh đó, chính sách tín dụng xanh, hỗ trợ đầu tư công nghệ, chuyển đổi số và chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế được xem là yếu tố then chốt. Chi phí để đạt các chứng chỉ môi trường, trách nhiệm xã hội hiện rất lớn. Nếu có cơ chế hỗ trợ phù hợp, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn hơn trong đầu tư và mở rộng thị trường.

Ở tầm vĩ mô, các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đồng thời xây dựng hệ thống cảnh báo sớm về rủi ro phòng vệ thương mại, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong chiến lược thị trường.

Nhìn tổng thể, đa dạng hóa thị trường là con đường nhiều thách thức, nhưng không thể trì hoãn. Với doanh nghiệp ngành gỗ, chấp nhận đi chậm, đầu tư bài bản và chuyển đổi mô hình tăng trưởng là lựa chọn gần như bắt buộc nếu muốn tồn tại và phát triển bền vững.