Dựng "lá chắn" trước ma trận lừa đảo trên không gian mạng

Có những bài viết không chỉ đơn thuần nhằm câu view, câu like, mà còn là bước đầu trong một kịch bản lừa đảo chiếm đoạt tài sản

"Mắt xích" trong chuỗi kịch bản lừa đảo

Thực tế cho thấy, vụ việc tại Gia Lai gần đây không phải là cá biệt mà chỉ là một mắt xích trong chuỗi kịch bản lừa đảo đã được dàn dựng công phu. Vừa qua, trong quá trình theo dõi tình hình trên không gian mạng, Công an phường Hoài Nhơn Đông (Gia Lai) phát hiện tài khoản Facebook đăng tải bài viết cầu cứu về việc một bé trai 2 tuổi nghi bị bắt cóc. Bài viết được xây dựng khá công phu, đánh trúng tâm lý sợ hãi và thương cảm nên nhanh chóng nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng mạng. Tuy nhiên, sau khi tiếp nhận và xác minh thông tin, Công an phường Hoài Nhơn Đông khẳng định, trên địa bàn hoàn toàn không xảy ra vụ việc trên.

Theo nhận định của cơ quan chức năng, những bài viết như trên không chỉ đơn thuần nhằm câu view, câu like mà còn là bước đầu trong một kịch bản lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Thủ đoạn chung của các đối tượng là tạo ra một câu chuyện gây sốc, thu hút sự quan tâm và chia sẻ rộng rãi. Khi bài viết đạt độ lan tỏa nhất định, chúng sẽ chỉnh sửa nội dung hoặc đăng tiếp bài mới với kịch bản “gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, cần tiền chữa bệnh, lo chi phí tìm kiếm...”, kèm theo số tài khoản ngân hàng để kêu gọi quyên góp.

Theo thống kê của Bộ Công an, từ năm 2022 đến năm 2025, trên phạm vi toàn quốc xảy ra khoảng 17.200 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng với hàng trăm nghìn nạn nhân. Các đối tượng sử dụng lên tới 21 phương thức, thủ đoạn, phổ biến với 04 nhóm hành vi chính: Mạo danh, lừa đảo tình cảm, kêu gọi đầu tư và phát tán mã độc.

Trước những diễn biến phức tạp của tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, Chính phủ Việt Nam đã quyết liệt triển khai các giải pháp mang tính đồng bộ, chiến lược; ban hành nhiều văn bản chỉ đạo có tính định hướng đấu tranh với tội phạm này.

Trên trường quốc tế, Chính phủ Việt Nam đã đăng cai tổ chức thành công Lễ mở ký “Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng” vào tháng 10/2025, đánh dấu một sự kiện lịch sử trong đấu tranh phòng, chống tội phạm trên không gian mạng của các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam; tạo hành lang pháp lý đặc biệt quan trọng cho lực lượng thực thi pháp luật các quốc gia đấu tranh quyết liệt hơn nữa với tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng trong thời gian tới.

Công nghệ song hành cùng ý thức số

Trong công tác phòng, chống tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính cấp thiết của ngành Ngân hàng trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của thanh toán không dùng tiền mặt và các dịch vụ ngân hàng số.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho biết, thời gian qua, NHNN và toàn ngành Ngân hàng đã tích cực phối hợp liên ngành với Bộ Công an, Bộ Khoa học và công nghệ và các bộ, ban, ngành khác để triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn hoạt động thanh toán, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, góp phần phòng ngừa, ngăn chặn và hỗ trợ xử lý các hành vi gian lận, lừa đảo trên không gian mạng.

Tuy nhiên công tác phòng, chống tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng trong lĩnh vực Ngân hàng vẫn còn tồn tại một số khó khăn, hạn chế nhất định.

Những khó khăn này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, ông Phạm Gia Bảo, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống rửa tiền cho rằng, nhận thức của người dân còn hạn chế, nhiều người dân còn thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ chưa an toàn, chưa có những kiến thức tài chính ngân hàng cơ bản. Công tác quản lý nhà nước còn bất cập, hành lang pháp lý chưa bắt kịp với cái tốc độ phát triển của công nghệ. Thiếu sự phối hợp kết quả giữa cơ quan chức năng, việc chia sẻ thông tin cảnh báo sớm giữa các tổ chức tín dụng, cơ quan điều tra, cơ quan quản lý nhà nước và các bên liên quan còn chưa đồng bộ, thiếu kịp thời nhiều ảnh hưởng đến khả năng phát hiện sớm, ngăn chặn những kết quả và giao dịch bất thường gây khó khăn cho công tác điều tra và xử lý.

Đại diện Bộ Công an nhấn mạnh, việc xác định, nhận thức các yếu tố "phòng" và "chống" trong công tác chống tội phạm trên không gian mạng, từ đó xác định được trách nhiệm của cơ quan nhà nước, các cơ quan ngôn luận, tổ chức, cá nhân trong hoạt động này. Phòng chống tội phạm lừa đảo trên không gian mạng là tổng hợp các biện pháp mà nhà nước, cơ quan, tổ chức và cá nhân thực hiện để phát hiện, đấu tranh và xử lý các tội phạm mạng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho tổ chức và cá nhân. Do đó, hoạt động này cần sự tham gia, đồng hành của cả hệ thống chính trị, các cơ quan, tổ chức và cá nhân, trong đó lực lượng công an nhân dân là vai trò nòng cốt.

Chỉ khi mỗi công dân trở thành một "chiến sĩ" cảnh giác và mỗi tổ chức là một "pháo đài" bảo mật, không gian mạng mới thực sự trở thành môi trường an toàn cho sự phát triển. Ông Phạm Gia Bảo khuyến nghị, người dân tuyệt đối không thực hiện theo yêu cầu của các đối tượng bất cứ dưới hình thức nào không truy cập đăng nhập vào đường dẫn liên kết mà mở tệp đính kèm khi người gửi không xác định, không rõ nguồn gốc. Đặc biệt cơ quan Công an cần tăng cường tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức người dân về các hình thức phương thức thủ đoạn đặc biệt là lừa đảo trực tuyến.

Bên cạnh đó, các cơ quan thực thi pháp luật cần xử lý nghiêm minh đảm bảo đối tượng lừa đảo bị xử lý nghiêm. Hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực viễn thông, tài chính để kịp thời với công nghệ hiện đại đối phó với các loại hình mới và quản lý chặt chẽ các thông tin cá nhân để tránh việc các kẻ tội phạm lợi dụng và thao túng đối với người bị hại. Đặc biệt là công tác phối hợp. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ trong công tác phòng ngừa đấu tranh chia sẻ thông tin với vụ việc liên quan lừa đảo chiếm đoạt tài sản đặc biệt lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng.