Giải ngân đầu tư công: Tăng tốc để về đích

Đà cải thiện tiếp tục được củng cố

Nhìn tổng thể, tiến độ giải ngân đầu tư công năm 2025 đã có những chuyển biến tích cực so với cùng kỳ năm trước. Trong 11 tháng, dù chịu ảnh hưởng lớn bởi thiên tai, giải ngân vốn đầu tư công vẫn đạt trên 553 nghìn tỷ đồng, đạt 60,6% kế hoạch (tăng 2,4% về tỷ lệ và tăng 155,7 nghìn tỷ đồng về số tuyệt đối so với cùng kỳ năm 2024). Đáng chú ý, xu hướng cải thiện giải ngân mạnh tiếp tục diễn ra. Các số liệu mới nhất từ Bộ Tài chính cho thấy, số vốn giải ngân đến hết ngày 4/12/2025 là 557.054,4 tỷ đồng, đạt 61% kế hoạch. Và chỉ sau đó một tuần, tức đến hết ngày 11/12, giải ngân đã đạt khoảng 577,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 63,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, tăng thêm hơn 20,6 nghìn tỷ đồng so với mốc ngày 4/12.

Những kết quả trên phản ánh nỗ lực lớn của các bộ, ngành, địa phương, người lao động trong bối cảnh điều kiện triển khai các dự án tiếp tục chịu tác động bởi thiên tai, biến động giá nguyên vật liệu… Những diễn biến này cũng cho thấy hiệu ứng tác động rõ nét từ các chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, đồng thời phản ánh khả năng “tăng tốc” hơn nữa nếu các nút thắt then chốt được tháo gỡ kịp thời.

Tuy nhiên, đi cùng với những tín hiệu tích cực là áp lực rất lớn trong khoảng thời gian còn lại của năm. Khoảng cách từ hơn 63% hiện nay đến mục tiêu 100% (tương đương khối lượng cần giải ngân tiếp gần 340 nghìn tỷ đồng) đòi hỏi nỗ lực vượt trội, không chỉ ở tốc độ giải ngân mà còn ở khâu tổ chức thực hiện, chất lượng và hiệu quả triển khai.

Các chuyên gia cho rằng, thực tiễn triển khai đầu tư công cho thấy nhiều vướng mắc, điểm nghẽn “quen thuộc” dù đã được nhận diện từ sớm nhưng đến nay chưa được xử lý dứt điểm, và vẫn là những rào cản, thách thức lớn. Nổi bật nhất vẫn là vấn đề giải phóng mặt bằng – “điểm nghẽn của điểm nghẽn” trong triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn. Không ít dự án dù đã bố trí đủ vốn nhưng vẫn chậm tiến độ do vướng mắc về đất đai, phương án bồi thường, tái định cư hay sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các cơ quan liên quan. Bên cạnh đó, việc cấp phép mỏ và biến động giá vật liệu xây dựng, đặc biệt là đá, cát, đất san lấp… tiếp tục là rào cản đối với tiến độ thi công. Ở nhiều địa phương, tình trạng thiếu hụt vật liệu hoặc biến động giá mạnh đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chi phí dự án. Điều này đặt ra yêu cầu phải theo dõi sát thị trường vật liệu xây dựng, công bố kịp thời giá vật liệu phổ biến, đồng thời tháo gỡ nhanh các vướng mắc trong quy trình cấp phép mỏ để bảo đảm nguồn cung ổn định trong giai đoạn nước rút.

Các điểm nghẽn mang tính kỹ thuật, hay vấn đề kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức thực hiện cũng là những yếu tố cần giải quyết. Tình trạng né tránh trách nhiệm, chậm trễ trong xử lý hồ sơ hoặc phối hợp chưa hiệu quả giữa các cơ quan vẫn còn xuất hiện, làm chậm tiến độ giao vốn, thi công và thanh toán. Nếu không được xử lý nghiêm, những tồn tại này sẽ tiếp tục bào mòn hiệu quả của các nỗ lực tăng tốc giải ngân.

Theo TS. Cấn Văn Lực, đầu tư công không chỉ là nguồn vốn đầu tư từ ngân sách mà còn giữ vai trò “vốn mồi” quan trọng, có tác động lan tỏa mạnh tới đầu tư tư nhân và các khu vực liên quan. Do đó, nếu tiến độ giải ngân đầu tư công được đẩy lên, hiệu ứng lan tỏa đó sẽ càng tích cực, tác động đến tốc độ tăng trưởng kinh tế chung. Áp lực giải ngân trong những ngày cuối năm không chỉ là bài toán hoàn thành kế hoạch đơn thuần, mà còn là vấn đề giữ vững động lực tăng trưởng của toàn nền kinh tế, tạo đà cho năm sau.

Mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn chỉ có thể đạt được khi hội tụ đủ các điều kiện then chốt

Đẩy nhanh tiến độ, siết kỷ luật để tạo áp lực thực chất

Đầu tháng 12, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện 237/CĐ-TTg về đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong thời gian cuối năm 2025. Đây được xem như một “mệnh lệnh tăng tốc” khi quỹ thời gian còn lại của năm chỉ còn tính bằng ngày, đặt ra yêu cầu hành động quyết liệt, đồng bộ và thực chất hơn ở tất cả các cấp, các ngành.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương lập kế hoạch giải ngân chi tiết từng dự án và tuân thủ nghiêm kế hoạch giải ngân theo từng tuần, từng tháng. Bộ Tài chính áp dụng chuyển đổi số trong giám sát, kiểm tra, theo dõi đôn đốc tiến độ giải ngân, hàng tuần công khai tình hình thực hiện và tỷ lệ giải ngân của các bộ, cơ quan trung ương, địa phương trên các phương tiện thông tin đại chúng. Cơ chế này không chỉ nhằm cung cấp thông tin, mà còn tạo áp lực minh bạch, buộc các đơn vị chậm tiến độ phải chủ động rà soát và có giải pháp khắc phục kịp thời.

Song song với đó là việc gắn trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu đối với tiến độ thực hiện và kết quả giải ngân của từng dự án, coi đây là căn cứ đánh giá xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ được giao trong năm 2025. Khi tiến độ giải ngân được coi là một tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, động lực hành động sẽ trở nên rõ ràng hơn, hạn chế được tình trạng “đến hẹn lại chậm”.

Thực tiễn tại một số địa phương lớn như TP. Hồ Chí Minh cho thấy, mức độ giải ngân đang tiến triển tích cực (đến ngày 9/12, địa phương này đã giải ngân khoảng 75.455 tỷ đồng, đạt tỷ lệ 62,7% kế hoạch được giao), nhưng các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và nguồn cung vật liệu vẫn có thể làm chậm tiến độ, nếu không được tháo gỡ kịp thời. Đây là lát cắt minh họa cho những khó khăn chung của nhiều địa phương, qua đó cho thấy yêu cầu tăng tốc giải ngân trong giai đoạn cuối năm không chỉ là vấn đề của riêng địa phương nào, mà là thách thức mang tính hệ thống. Những vướng mắc này cho thấy, nếu không có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, việc tăng tốc giải ngân trong giai đoạn cuối năm sẽ còn không ít khó khăn.

Từ thực tiễn triển khai và những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn nước rút, có thể thấy mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn chỉ có thể đạt được khi hội tụ đủ các điều kiện then chốt: mặt bằng phải được tháo gỡ thực chất; nguồn cung và giá vật liệu xây dựng được kiểm soát; kỷ luật thực thi được siết chặt; tiến độ giải ngân được giám sát minh bạch, liên tục… Ở góc nhìn dài hạn, tất nhiên không nên chỉ tập trung vào việc chạy “KPI” cho đủ tỷ lệ giải ngân theo kế hoạch vào giai đoạn nước rút cuối năm, mà cần chú trọng hơn đến hiệu quả và tính bền vững của đầu tư công. Nếu nhìn lại có thể thấy, vốn đầu tư công giai đoạn 2021-2025 đã tăng rất mạnh. Điều này cho thấy, vấn đề cốt lõi hiện nay không còn nằm ở quy mô vốn hay lo “không có tiền” để tiêu, mà ở năng lực tổ chức thực hiện và hiệu quả sử dụng vốn. Việc vẫn còn nhiều dự án tồn đọng, chậm tiến độ cho thấy nếu không xử lý dứt điểm các vướng mắc kéo dài, áp lực giải ngân sẽ tiếp tục lặp lại qua các năm.

Do đó, việc rà soát, điều chỉnh kế hoạch vốn theo hướng linh hoạt hơn, quyết liệt điều chuyển vốn từ các dự án chậm giải ngân sang những dự án có khả năng giải ngân tốt và hiệu quả cao, đồng thời xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng, chậm tiến độ kéo dài là rất cần thiết. Đây là cách tiếp cận phù hợp để vừa hoàn thành mục tiêu giải ngân trong ngắn hạn, vừa nâng cao hiệu quả đầu tư công trong trung và dài hạn.

Trong bối cảnh đó, Công điện 237 và các chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ gần đây liên quan đến đầu tư công không chỉ mang ý nghĩa thúc đẩy tiến độ trong những ngày cuối năm 2025, mà còn đặt nền tảng cho cách tiếp cận điều hành đầu tư công trong thời gian tới. Việc yêu cầu lập kế hoạch giải ngân chi tiết, điều chuyển vốn linh hoạt, tăng cường kiểm tra hiện trường hay công khai tiến độ hàng tuần là những yêu cầu quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Vì thế, kết quả “về đích” hay không cho những ngày ít ỏi tới có thể xem là phép thử đối với năng lực tổ chức thực hiện và tính kỷ luật của bộ máy. Điều này không chỉ phản ánh nỗ lực của từng bộ, ngành, địa phương, mà còn là tiền đề quan trọng để bước sang năm 2026 với một nền tảng đầu tư công chủ động, hiệu quả và bền vững hơn - với các dự án đủ thủ tục, đủ điều kiện giải ngân có thể được triển khai ngay từ đầu năm, tránh lặp lại áp lực “dồn toa” vào cuối năm.