Khi di sản Ninh Bình bắt đầu sinh lời về đêm

Du lịch đêm mở không gian giá trị mới cho kinh tế di sản

Trong nhiều năm, Ninh Bình được biết đến như một điểm đến du lịch mang tính “đi - xem - về”. Du khách đến Tràng An, Tam Cốc, Hoa Lư, Bái Đính chủ yếu tham quan ban ngày, chụp ảnh, dùng bữa rồi rời đi. Mô hình này giúp địa phương thu hút lượng khách lớn nhưng giá trị kinh tế mang lại chưa tương xứng với tiềm năng di sản. Nhận thức rõ giới hạn đó, những năm gần đây, Ninh Bình đang từng bước chuyển dịch từ du lịch tham quan đơn thuần sang phát triển các sản phẩm du lịch mới, trong đó du lịch đêm được xác định là hướng đi quan trọng.

Sự chuyển dịch này gắn liền với quan điểm phát triển mới như: “Di sản không chỉ để chiêm ngưỡng mà còn để trải nghiệm”. Trong bối cảnh kinh tế du lịch hiện đại, du khách không còn thỏa mãn với việc ngắm nhìn cảnh quan mà ngày càng tìm kiếm những trải nghiệm sâu, giàu cảm xúc và mang dấu ấn bản địa. Không gian ban đêm, với ánh sáng, âm nhạc và các hoạt động tương tác, trở thành “khung giờ vàng” để kể lại câu chuyện di sản theo cách hấp dẫn hơn.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, Ninh Bình sở hữu nền tảng đặc biệt thuận lợi để phát triển du lịch đêm gắn với bảo tồn di sản. Khác với các đô thị lớn, nơi kinh tế đêm chủ yếu xoay quanh mua sắm, ẩm thực hay giải trí hiện đại, lợi thế của Ninh Bình nằm ở hệ thống di sản văn hóa, thiên nhiên hiếm có. Quần thể danh thắng Tràng An là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới, Cố đô Hoa Lư là kinh đô của nhà nước phong kiến tập quyền đầu tiên, cùng mạng lưới đền chùa, làng cổ, lễ hội truyền thống, nghệ thuật dân gian và ẩm thực địa phương phong phú tạo nên nguồn tài nguyên nền lý tưởng cho kinh tế đêm.

Chính sự giao thoa giữa cảnh quan, lịch sử và văn hóa đã giúp Ninh Bình có khả năng phát triển các sản phẩm du lịch đêm mang tính trải nghiệm cao như trình diễn ánh sáng, tái hiện lịch sử, lễ hội, âm nhạc, ẩm thực và các tour khám phá văn hóa. Đây không chỉ là những hoạt động giải trí đơn thuần mà còn là sản phẩm “kể chuyện” bằng cảm xúc, có khả năng giữ chân du khách lâu hơn và khuyến khích họ chi tiêu nhiều hơn cho những trải nghiệm độc đáo.

Từ góc nhìn của những người trực tiếp tổ chức sự kiện, đạo diễn Long Kan, người từng thực hiện nhiều sân khấu thời trang quy mô quốc tế tại Ninh Bình cho rằng, địa phương này có lợi thế hiếm có nhờ không gian di sản rộng lớn, cảnh quan tự nhiên còn nguyên vẹn và chưa bị che khuất bởi đô thị hóa dày đặc. Điều này cho phép tổ chức các sự kiện trình diễn, thời trang, âm nhạc hay tái hiện lịch sử trên những sân khấu thực cảnh quy mô lớn. Khi di sản được thắp sáng đúng cách, giá trị thẩm mỹ và khả năng lan tỏa hình ảnh tăng lên rất nhanh, biến các sự kiện ban đêm thành những sản phẩm kinh tế di sản thực thụ, tạo hiệu ứng truyền thông mạnh mẽ cho điểm đến.

Thực tế cho thấy, mỗi sự kiện du lịch đêm không chỉ dừng lại ở vài giờ thưởng thức nghệ thuật mà còn kéo theo một chuỗi giá trị kinh tế đa tầng. Từ lưu trú, ẩm thực, vận chuyển đến nhân lực sáng tạo, kỹ thuật, nghệ sĩ, làng nghề và dịch vụ địa phương đều được hưởng lợi. Một đêm sự kiện có thể tạo ra giá trị kinh tế tương đương hàng nghìn lượt khách tham quan ban ngày, đồng thời buộc du khách phải ở lại, chờ đợi và sẵn sàng chi tiêu cho những trải nghiệm “chỉ có vào ban đêm” tại Ninh Bình.

Những năm gần đây, địa phương đã từng bước đưa di sản bước vào không gian ban đêm bằng nhiều hình thức đa dạng. Việc khai thác không gian xưa tại Phố cổ Hoa Lư, tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực tại khu vực Tam Cốc - Bích Động, triển khai tour du lịch đêm tại Bái Đính, Vườn quốc gia Cúc Phương, hay các chương trình nghệ thuật, nhạc nước tại trục lễ hội và quảng trường trung tâm đã tạo nên diện mạo mới cho du lịch Ninh Bình về đêm.

Đặc biệt, việc tổ chức các festival, lễ hội văn hóa, du lịch, âm nhạc, thời trang ban đêm đã để lại dấu ấn rõ nét. Những sự kiện này không chỉ tạo điểm nhấn truyền thông mà còn trực tiếp kích hoạt các hoạt động kinh tế đêm, giúp hệ thống khách sạn, nhà hàng, vận chuyển và bán lẻ gia tăng doanh thu. Liên hoan ẩm thực du lịch Ninh Bình 2025 là ví dụ tiêu biểu khi không gian trải nghiệm kéo dài từ chiều tối đến khuya, thu hút đông đảo người dân và du khách, góp phần “làm sống” buổi tối của điểm đến.

Theo lãnh đạo Sở Du lịch Ninh Bình, mục tiêu của các hoạt động du lịch đêm không chỉ là tạo không khí lễ hội mà còn biến buổi tối thành khoảng thời gian có giá trị kinh tế thực sự. Số liệu năm 2025 cho thấy, lượng khách lưu trú tại các cơ sở du lịch trên địa bàn tăng mạnh, với số ngày khách lưu trú đạt trên 4,84 triệu ngày, tăng 23% so với cùng kỳ. Con số này phản ánh rõ xu hướng tiêu dùng du lịch đang dịch chuyển theo hướng ở lại lâu hơn và trải nghiệm sâu hơn.

Ở góc độ quản lý ngành, đại diện Cục Du lịch quốc gia Việt Nam nhận định du lịch đêm đang trở thành động lực quan trọng của kinh tế du lịch hiện đại, đặc biệt với những địa phương giàu tài nguyên văn hóa như Ninh Bình. Ban đêm, di sản có thể được kể lại bằng ánh sáng, âm nhạc, ẩm thực và các hoạt động tương tác, qua đó tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, đồng thời góp phần phân bổ lại dòng khách, giảm áp lực cho các điểm tham quan ban ngày.

Để kinh tế đêm thực sự trở thành trụ cột phát triển du lịch di sản, các chuyên gia cho rằng Ninh Bình cần một chiến lược dài hạn và bài bản. Thay vì phụ thuộc vào các sự kiện theo mùa, địa phương cần xây dựng hệ sinh thái sản phẩm du lịch đêm đa dạng, liên tục đổi mới ý tưởng và tăng tính tương tác. Việc kết nối cộng đồng địa phương vào chuỗi giá trị, từ nghệ nhân, làng nghề đến các hộ kinh doanh, được xem là yếu tố then chốt để vừa giữ gìn bản sắc, vừa chia sẻ lợi ích kinh tế.