Kinh tế bạc - cơ hội mới cho doanh nghiệp Việt

Nhu cầu tăng nhanh, nhưng thị trường vẫn còn “mỏng”

Nền kinh tế bạc bao gồm tất cả các hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ được thiết kế để đáp ứng nhu cầu của nhóm dân số trên 50 tuổi. Khái niệm này bắt nguồn từ thuật ngữ “silver tsunami” (tạm dịch sóng thần bạc), xuất hiện lần đầu tại Nhật Bản - quốc gia có tỷ lệ người trên 65 tuổi cao hàng đầu thế giới từ những năm 1970 - nhằm chỉ thị trường người cao tuổi với các lĩnh vực đa dạng như y tế, ngân hàng, năng lượng, nhà ở, viễn thông, giải trí và du lịch.

Tại Việt Nam, nước ta đang nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Dự báo đến năm 2036, Việt Nam chính thức bước vào thời kỳ dân số già; đến năm 2050, người từ 60 tuổi trở lên có thể chiếm tới 25% tổng dân số.

Dự báo đến năm 2036, Việt Nam chính thức bước vào thời kỳ dân số già

Theo GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, Việt Nam hiện có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi. Nhiều người trong số này vẫn có khả năng và nhu cầu tiếp tục lao động, đóng góp cho xã hội. Đây là lực lượng không nhỏ, sở hữu kinh nghiệm và tri thức, có thể tham gia vào nhiều lĩnh vực.

Tại TP. Hồ Chí Minh - địa phương có tốc độ già hóa nhanh - hiện có hơn 1,7 triệu người cao tuổi, nhưng chỉ có 36 cơ sở nuôi dưỡng, chăm sóc với khả năng phục vụ khoảng 3.500 người. Báo cáo từ ngành y tế cho thấy nguồn cung dịch vụ dưỡng lão vẫn chưa theo kịp đà gia tăng dân số. Các mô hình hiện nay chủ yếu là chăm sóc tập trung, trong khi các loại hình linh hoạt hơn như chăm sóc tại nhà, bán trú hoặc chăm sóc giảm nhẹ vẫn còn thiếu.

Áp lực không chỉ đến từ số lượng người cao tuổi tăng lên, mà còn từ đặc điểm bệnh tật và nhu cầu chăm sóc ngày càng phức tạp. Theo PGS.TS. Nguyễn Thế Anh, Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị, người cao tuổi ở Việt Nam thường phải sống chung với bệnh tật trong khoảng 5-7 năm cuối đời, trung bình mỗi người mắc từ 4-5 bệnh lý.

Tại Bệnh viện Hữu Nghị, một người cao tuổi có thể đi khám 7-8 lần mỗi năm, cao gấp 2-2,5 lần so với các nhóm bệnh nhân khác. Điều này cho thấy thị trường chăm sóc người cao tuổi không chỉ dừng ở việc cung cấp nơi ở hay hỗ trợ sinh hoạt, mà cần một hệ thống dịch vụ liên tục, bao gồm theo dõi sức khỏe, kiểm soát bệnh mạn tính, phục hồi chức năng, vận động trị liệu và hỗ trợ tinh thần.

Chính vì vậy, mô hình viện dưỡng lão nội trú, dù được xem là nhiều tiềm năng, lại không phải là “cuộc chơi” dễ dàng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn, quỹ đất phù hợp, hệ thống cơ sở vật chất đặc thù, đội ngũ điều dưỡng chuyên môn cao và sự liên kết chặt chẽ với hệ thống y tế.

Trong khi đó, khả năng chi trả của phần lớn gia đình vẫn còn hạn chế, và tâm lý xã hội đối với việc đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão chưa thực sự cởi mở. Nói cách khác, nhu cầu là có thật, nhưng để chuyển hóa thành dòng tiền ổn định lại là bài toán phức tạp.

Ở góc độ chính sách, Chính phủ đã bắt đầu nhìn nhận kinh tế bạc như một hướng phát triển dài hạn, thay vì chỉ là câu chuyện an sinh. Tại hội nghị ngày 11/3, Thủ tướng yêu cầu sớm hoàn thiện khung thể chế tổng thể về kinh tế bạc, đồng thời xây dựng các cơ chế khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, công nghệ hỗ trợ, nhà ở, dịch vụ tài chính và bảo hiểm.

Bộ Y tế được giao xây dựng nghị quyết thí điểm về các cơ sở y tế phức hợp, chăm sóc người cao tuổi và mô hình “Làng Hạnh phúc”; Bộ Tài chính trình Chiến lược phát triển kinh tế bạc đến năm 2045 trong quý II/2026. Những động thái này cho thấy Nhà nước đã bắt đầu coi đây là lĩnh vực cần có sự đầu tư bài bản, với sự tham gia của doanh nghiệp.

Cơ hội sẽ rộng hơn với doanh nghiệp

Theo định hướng được nêu tại cuộc họp về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, các địa phương cần phát triển mô hình chăm sóc ban ngày, nhà sinh hoạt cộng đồng theo hướng “sáng đón, tối đưa về”, đồng thời hỗ trợ chăm sóc tại gia đình, cộng đồng và các cơ sở chuyên biệt. Đây là tín hiệu quan trọng, mở ra cơ hội tham gia linh hoạt hơn cho khu vực tư nhân.

Nếu viện dưỡng lão nội trú là mô hình “nặng vốn”, thì các dịch vụ như chăm sóc ban ngày, chăm sóc tại nhà, phục hồi chức năng, dinh dưỡng chuyên biệt hay công nghệ theo dõi sức khỏe lại là những mô hình “nhẹ” hơn, phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng các dự án bất động sản quy mô lớn, mà có thể phát triển từ các chuỗi dịch vụ chuyên sâu như: chăm sóc bán trú; vận chuyển người cao tuổi; thiết bị hỗ trợ sinh hoạt; nền tảng kết nối điều dưỡng - bác sĩ - gia đình; sản phẩm tài chính và bảo hiểm dành riêng cho người cao tuổi.

Tại Việt Nam, cơ hội trong kinh tế bạc là có thật

Khi già hóa dân số trở thành xu hướng dài hạn, thị trường sẽ phát triển theo hướng đa tầng và đa dịch vụ. Kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy rõ điều này.

Theo báo cáo của Hiệp hội người cao tuổi Trung Quốc, nhu cầu chi tiêu lớn nhất của người cao tuổi tập trung vào thực phẩm chức năng, du lịch nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe (khoảng 70%). Tiếp theo là các lĩnh vực văn hóa, giải trí, tài chính và cải tạo nhà ở (khoảng 50-70%).

Đáng chú ý, gần 60% người cao tuổi Trung Quốc ưu tiên chi tiêu cho bản thân trước khi hỗ trợ con cái. Điều này cho thấy khi quy mô dân số già đủ lớn, thị trường không chỉ dừng ở chăm sóc cơ bản mà còn mở rộng sang nâng cao chất lượng sống.

Không chỉ dừng ở nhận diện nhu cầu, Trung Quốc đã tổ chức thị trường theo nhiều lớp, với các chương trình kích cầu tiêu dùng, hỗ trợ cải tạo nhà ở, phát triển cơ sở dưỡng lão, mở các tuyến du lịch riêng cho người cao tuổi, đồng thời ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chăm sóc sức khỏe, gọi cấp cứu và tư vấn từ xa.

Tỷ lệ người cao tuổi mua sắm trên các sàn thương mại điện tử cũng đạt khoảng 40%, dù mua sắm trực tiếp vẫn chiếm ưu thế.

Những dẫn chứng này cho thấy cơ hội trong kinh tế bạc không chỉ nằm ở xây dựng viện dưỡng lão, mà còn trải rộng sang công nghệ, du lịch, cải tạo không gian sống, bán lẻ và các nền tảng chăm sóc từ xa.

Tại Việt Nam, cơ hội trong kinh tế bạc là có thật, nhưng để trở thành một thị trường bền vững, cần đồng thời giải quyết ba yếu tố: cơ chế đầu tư rõ ràng; tiêu chuẩn dịch vụ đáng tin cậy; mô hình kinh doanh linh hoạt, phù hợp với khả năng chi trả của số đông.

Từ viện dưỡng lão đến các dịch vụ chăm sóc ban ngày, kinh tế bạc có thể chưa phải là “mảnh đất dễ”, nhưng rõ ràng đã không còn là một khái niệm xa vời đối với doanh nghiệp Việt Nam.