Làn sóng bán tháo trái phiếu trên toàn cầu, vì đâu?

Lạm phát và nợ công

Trái phiếu tiếp tục bị bán tháo trên phạm vi toàn cầu trong ngày thứ Ba, đẩy lợi suất tăng vọt. Theo đó lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Nhật Bản đã chạm mốc 3% lần đầu tiên kể từ năm 1996; lợi suất trái phiếu 10 năm của Đức đứng ở mức 3,35%, cao nhất kể từ năm 2011; lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 10 năm cũng tăng lên 5,25%, mức cao nhất kể từ năm 2008.

Diễn biến cũng tương tự với trái phiếu Mỹ khi mà lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm tăng tới 3,8 điểm cơ bản lên 4,796%, tiến sát mức cao nhất kể từ năm 2023.

Theo các nhà phân tích, nguyên nhân dẫn tới làm sóng bán tháo trái phiếu là do các nhà đầu tư lo ngại về lạm phát và nợ công tại các nền kinh tế phát triển.

Theo đó giá dầu thô Brent đã tăng gần 2%, vượt mốc 92 USD/thùng vào thứ Ba, trong khi giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu cũng chạm mức cao nhất kể từ tháng 3, sau khi Mỹ và Iran tái khởi động các cuộc tấn công nhắm vào nhau vào ngày thứ Hai. Giá dầu tăng kéo theo đó là áp lực lạm phát, có thể khiến các NHTW lớn như Fed, NHTW châu Âu, NHTW Nhật phải tăng lãi suất trong tháng 9 tới.

Bên cạnh đó là nỗi lo về nợ công khi mà nhiều nền kinh tế hàng đầu thế giới, đặc biệt là Mỹ, đã gia tăng mạnh mẽ gánh nặng nợ công trong những năm gần đây thông qua chính sách chi tiêu thâm hụt, với việc nợ công của Mỹ đã chạm mốc 40 nghìn tỷ USD.

“Tình trạng bế tắc ở Trung Đông có nguy cơ đẩy giá năng lượng lên cao hơn... Trong khi đó, rất ít hành động được thực hiện để củng cố thâm hụt ngân sách ở cả hai nền kinh tế này”, Tai Hui - Giám đốc chiến lược thị trường khu vực Châu Á - Thái Bình Dương tại JPMorgan Asset Management nhận định về biến động lợi suất tại Mỹ và Nhật Bản.

Chưa hết theo các nhà phân tích, làn sóng phát hành trái phiếu ồ ạt từ các tập đoàn công nghệ lớn nhằm huy động vốn tài trợ cho sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang gia tăng áp lực lên thị trường trái phiếu chính phủ.

Mỹ và Fed?

Cũng có ý kiến cho rằng, làm sóng bán tháo trái phiếu bắt nguồn từ Mỹ và lan toả sang các thị trường khác.

"Đây có lẽ chủ yếu là câu chuyện riêng của Mỹ, mặc dù các xu hướng toàn cầu đang khuếch đại tác động của nó", David Krakauer - Phó chủ tịch phụ trách quản lý danh mục đầu tư tại Mercer Advisors nhận định. "Các nguyên nhân cốt lõi phần lớn đến từ nội tại: chi tiêu thâm hụt, chi phí trả nợ cho khối lượng nợ ngày càng tăng, và sự thay đổi trong cơ chế đấu thầu trái phiếu chính phủ".

Ngoài ra, chuyên gia này cũng cho rằng, sự "kín tiếng" của Fed dưới thời Chủ tịch Kevin Warsh cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng này.

“Khi đích đến chưa rõ ràng, việc điều chỉnh lại vị thế là hành động hợp lý”, David Krakauer nhận định. “Vì vậy, những biến động mà bạn thấy ở lợi suất trái phiếu dài hạn có thể phản ánh việc thị trường đang tính đến nhiều kịch bản khác nhau từ phía Fed, thay vì chỉ một lộ trình duy nhất”.

Trong khi Andrew Lilley - Trưởng bộ phận chiến lược lãi suất của Barrenjoey ở Sydney cũng cho rằng, phần lớn đợt bán tháo này thực chất là kết quả của việc đánh giá lại chính sách của Fed. "Tôi tin rằng Fed sẽ tăng lãi suất vào tháng 9 và đây mới chỉ là sự khởi đầu của một chu kỳ tăng lãi suất bao gồm ít nhất ba đợt".

Lợi suất thực là động lực chính

Các nhà phân tích ghi nhận những động lực khác nhau đang tác động khi chi phí vay vốn toàn cầu gia tăng.

“Tại châu Âu và Vương quốc Anh, nguyên nhân chủ yếu là do kỳ vọng lạm phát tăng cao; trong khi đó tại Mỹ, sự gia tăng lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ lợi suất thực cao hơn, mặc dù kỳ vọng lạm phát cũng đang nhích dần lên”, Frances Cheung - Trưởng bộ phận chiến lược ngoại hối và lãi suất tại OCBC nhận định.

Lợi suất thực là mức lợi nhuận mà nhà đầu tư trái phiếu yêu cầu cao hơn tỷ lệ lạm phát; đây là chỉ số phản ánh chi phí vay thực tế của chính phủ và doanh nghiệp, đồng thời chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm cả tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Đồng quan điểm, Michiel Tukker - chuyên gia phân tích cấp cao về lãi suất tại ING cho biết, tăng trưởng kinh tế kết hợp với thâm hụt ngân sách lớn hơn và hoạt động phát hành trái phiếu đang đẩy lợi suất thực tăng lên. “Sẽ không có sự đảo chiều dễ dàng nào... và nếu hỏi ai sẽ đứng ở phía đối trọng của giao dịch này (tức là đặt cược rằng lợi suất sẽ giảm), thì thật khó để xác định”, ông nói.

Tương tự Shigeto Nagai - Trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế Nhật Bản tại Oxford Economics ở Tokyo cũng cho rằng, sự gia tăng của lãi suất dài hạn bắt nguồn từ sự kết hợp giữa kỳ vọng ngày càng tăng về việc nâng lãi suất – vốn được thúc đẩy bởi những lo ngại về lạm phát toàn cầu – và nỗi lo về tính bền vững tài khóa tại các nền kinh tế phát triển lớn.

Đáng chú ý theo chuyên gia này, "sẽ là sai lầm nếu chỉ nhìn nhận sự gia tăng này trong phạm vi riêng lẻ của một nền kinh tế. Những lo ngại về lãi suất dài hạn tại các nền kinh tế lớn đang cộng hưởng lẫn nhau qua biên giới, dẫn đến đà tăng lãi suất trên toàn cầu".

Trên thực tế lợi suất trái phiếu chính phủ Úc kỳ hạn 10 năm cũng ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong vòng 5 tháng vào thứu Ba, một phần do lo ngại rằng lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) tăng cao sẽ làm giảm số lượng nhà đầu tư Nhật Bản mua nợ của Úc.