PCI 2025 đổi cách xếp hạng, mở rộng “thước đo” cho kinh tế tư nhân

TOP 5 địa phương thuộc nhóm chất lượng điều hành "Tốt" gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh

Chuyển từ cuộc đua thứ hạng sang chất lượng cải cách

Ngày 15/5, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Lễ công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025), đánh dấu bước thay đổi lớn của chương trình PCI sau 21 năm triển khai.

Báo cáo năm nay được xây dựng từ khảo sát thực chứng với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và 1.001 hộ kinh doanh tại toàn bộ 34 tỉnh, thành phố. Theo VCCI, đây là một trong những cuộc điều tra có quy mô lớn và chiều sâu nhất về khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây.

Phiên bản PCI 2.0 được thiết kế lại với 9 chỉ số thành phần và 98 chỉ tiêu, gồm Gia nhập thị trường; Tiếp cận nguồn lực; Tính minh bạch; Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; Chi phí không chính thức; Cạnh tranh bình đẳng; Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp; Thiết chế pháp lý và Chính quyền kiến tạo.

Khác với thông lệ công bố bảng xếp hạng từ 1 đến 63 như trước đây, PCI 2025 không còn công bố thứ hạng đơn bậc giữa các địa phương mà chuyển sang công bố theo 6 nhóm chất lượng điều hành gồm Rất tốt, Tốt, Khá, Trung bình, Tương đối thấp và Thấp. Điểm PCI trung vị toàn quốc năm nay đạt 63,90 điểm trên thang 100.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế tại VCCI trình bày kết quả báo cáo.

Trong nhóm địa phương được vinh danh có chất lượng điều hành Tốt, VCCI công bố 5 địa phương gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Các địa phương được nêu theo bảng chữ cái thay vì xếp hạng cụ thể như những năm trước.

Điểm chung của nhóm dẫn đầu là cấu trúc điều hành cân bằng với ít nhất 5 trong số 9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương có điểm số cao nhất cả nước. Bắc Ninh dẫn đầu về Chính quyền kiến tạo với 6,67 điểm và Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính với 8,93 điểm. Đà Nẵng đứng đầu toàn quốc về Gia nhập thị trường với 8,70 điểm. Hải Phòng có tới 7 trên 9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất. Phú Thọ đứng thứ hai cả nước về Tiếp cận nguồn lực, còn Quảng Ninh duy trì vị trí cao ở các chỉ số Cạnh tranh bình đẳng và Chính quyền kiến tạo.

Dữ liệu PCI 2025 cho thấy sự khác biệt giữa hai đầu tàu kinh tế của cả nước là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Hà Nội đạt điểm tương đối cao ở khả năng tiếp cận nguồn lực với 6,69 điểm và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp với 6 điểm, nhưng điểm cạnh tranh bình đẳng chỉ đạt 4,77 điểm. Trong khi đó, TP. Hồ Chí Minh có mặt bằng điểm số đồng đều hơn, nổi bật ở chỉ số cạnh tranh bình đẳng với 5,84 điểm và tiếp cận nguồn lực đạt 6,28 điểm.

Chia sẻ về sự thay đổi trong phương thức công bố PCI, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký VCCI, đại diện nhóm nghiên cứu PCI cho biết mục tiêu của PCI từ nay không còn là tạo ra một cuộc đua “ai hơn ai” mà trở thành công cụ chẩn đoán giúp mỗi địa phương nhận diện đúng điểm nghẽn và hành động đúng trọng tâm.

Ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh: “Mục tiêu của PCI từ nay không còn là tạo ra một cuộc đua ‘ai hơn ai’ mà là công cụ chẩn đoán giúp mỗi địa phương nhận diện đúng điểm nghẽn, học hỏi đúng thực hành tốt và hành động đúng trọng tâm”.

Các chỉ số thành phần của PCI năm 2025 - Nguồn: VCCI

BPI lần đầu đo hiệu quả phát triển của khu vực tư nhân

Một điểm mới đáng chú ý khác của báo cáo năm nay là lần đầu tiên VCCI công bố Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân, viết tắt là BPI. Nếu PCI được xem là công cụ đo chất lượng đầu vào thể chế thì BPI được thiết kế để đo đầu ra thị trường, phản ánh mức độ phát triển thực chất của khu vực kinh tế tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.

BPI được thí điểm. Kết quả thí điểm BPI 2025 ghi nhận TP. Hồ Chí Minh đứng đầu với 5,67 điểm, tiếp theo là TP. Hà Nội với 5,41 điểm và Quảng Ninh với 5,33 điểm. Điểm trung vị toàn quốc đạt 4,20 điểm.

Phát biểu tại lễ công bố, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho biết đây là lần đầu tiên trong lịch sử, VCCI công bố một báo cáo toàn diện không chỉ đánh giá chất lượng điều hành cấp tỉnh mà còn khái quát bức tranh tổng thể của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam.

Chủ tịch VCCI nhấn mạnh: “Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) bổ sung cho PCI một góc nhìn mới. Đó là không chỉ đo chất lượng ‘đầu vào thể chế’, mà còn đo ‘đầu ra thị trường’, tức là khả năng doanh nghiệp thực sự sống sót, sinh lời và vươn lên trong chuỗi giá trị”.

Bức tranh doanh nghiệp năm 2025 cho thấy nền kinh tế đã xuất hiện tín hiệu phục hồi nhưng cộng đồng doanh nghiệp vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Theo khảo sát, có tới 60,2% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, mức cao nhất trong vòng 5 năm qua.

Năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam vẫn ở mức hạn chế khi chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm, thấp hơn đáng kể so với Malaysia, Thái Lan và mức trung bình khu vực. Ở khu vực hộ kinh doanh, áp lực còn lớn hơn khi có tới 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua.

Theo Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng, những số liệu này không nhằm phản ánh một bức tranh bi quan mà là cơ sở dữ liệu quan trọng để các cơ quan quản lý nhận diện đúng điểm nghẽn và xây dựng chính sách sát thực tiễn hơn.

Ông Hồ Sỹ Hùng cho rằng khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bước vào giai đoạn tăng trưởng mới nếu các điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được tháo gỡ quyết liệt trong 12 đến 18 tháng tới.

Theo Chủ tịch VCCI, để hiện thực hóa mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Sự thay đổi của PCI 2025 cùng việc ra mắt BPI cho thấy xu hướng chuyển từ đánh giá hình thức sang đo lường hiệu quả thực chất của môi trường kinh doanh và khu vực kinh tế tư nhân. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành cơ sở dữ liệu quan trọng để các địa phương điều chỉnh chính sách điều hành và tạo thêm động lực cho quá trình cải cách môi trường đầu tư kinh doanh trong giai đoạn tới.