Phòng ngừa, cảnh báo tham nhũng, lãng phí từ sớm, từ xa

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo thẩm tra Báo cáo của Chính phủ về công tác phòng, chống tham nhũng năm 2025

Triển khai đồng bộ, có hiệu quả nhiều giải pháp

Theo Báo cáo công tác phòng, chống tham nhũng năm 2025 do Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong trình bày, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương thực hiện nghiêm túc Chương trình công tác năm 2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; ban hành Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí đến năm 2035; xác định phòng, chống lãng phí có vị trí tương đương với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, chỉ đạo rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, hiệu quả thấp, có nguy cơ thất thoát, lãng phí.

Công tác phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được triển khai đồng bộ, có hiệu quả, thể hiện thông qua kết quả các nội dung là: Công khai, minh bạch về tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị; Xây dựng và thực hiện định mức, tiêu chuẩn, chế độ; Thực hiện quy tắc ứng xử của người có chức vụ, quyền hạn; Thực hiện chuyển đổi vị trí công tác; việc thực hiện cải cách hành chính, chuyển đổi số trong công tác quản lý; việc thực hiện các quy định về kiểm soát tài sản, thu nhập; Xử lý trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra tham nhũng…

Tuy nhiên, Tổng thanh tra Chính phủ thừa nhận, việc thể chế hóa, khắc phục những sơ hở, vướng mắc, bất cập, chồng chéo trên một số lĩnh vực vẫn còn chậm, chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn; Một số biện pháp phòng ngừa tham nhũng chưa được phát huy toàn diện; Một số vụ án, vụ việc phải tạm đình chỉ do có bị can bỏ trốn hoặc chưa có kết quả tương trợ tư pháp nước ngoài; giá trị tài sản phải thu hồi còn tồn đọng lớn. Đáng lưu ý, tình trạng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trên một số lĩnh vực còn diễn biến phức tạp; tình trạng nhũng nhiễu, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp chưa được giải quyết triệt để.

Phân tích rõ “nguy cơ” của tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Theo Báo cáo thẩm tra Báo cáo của Chính phủ về công tác phòng, chống tham nhũng năm 2025 do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày, Ủy ban tán thành với đánh giá của Chính phủ và cho rằng tình trạng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn diễn biến phức tạp trên một số lĩnh vực; tham nhũng tiếp tục xảy ra ngay trong các cơ quan có nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tình trạng nhũng nhiễu, tiêu cực trong khu vực hành chính, dịch vụ công vẫn còn nhiều.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nêu rõ, thực trạng này cho thấy còn có sự buông lỏng quản lý, thiếu trách nhiệm của nhiều tập thể, cá nhân, nhất là người đứng đầu trong công tác quản lý nhà nước ở một số lĩnh vực. Việc triển khai thực hiện các biện pháp phòng ngừa tham nhũng còn chưa thực sự phát huy hiệu quả, nhiều biện pháp phòng ngừa còn mang tính hình thức. Công tác kiểm tra, giám sát việc thực thi quyền lực của người có chức vụ, quyền hạn chưa được quan tâm đúng mức…

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ phân tích rõ “nguy cơ” của tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đối với sự tồn vong của chế độ đến nay đã được đẩy lùi đến đâu để dự báo đúng tình hình. Đồng thời tổng kết, đánh giá, nhận diện đầy đủ các hạn chế, nguyên nhân và đề ra giải pháp đối phó, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.

Về phương hướng, nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực năm 2026, Ủy ban đề nghị Chính phủ nghiên cứu bổ sung hoặc làm rõ hơn một số phương hướng, nhiệm vụ.

Đó là, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật, thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thành pháp luật, khắc phục các sơ hở, vướng mắc, bất cập do quy định pháp luật dẫn đến tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đề cao trách nhiệm, nhất là của người đứng đầu trong công tác xây dựng, thi hành pháp luật. Thực hiện đồng bộ, có hiệu quả các biện pháp phòng, chống tham nhũng. Chuyển trọng tâm sang phòng ngừa, chủ động nhận diện, dự báo, cảnh báo vi phạm từ sớm, từ xa, kiên quyết không để tái diễn các sai phạm cũ.

Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, tập trung vào các lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai, xây dựng, đấu thầu, quản lý tài nguyên, khoáng sản, sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm, thuốc chữa bệnh, lĩnh vực lao động, y tế…; tập trung rà soát, xử lý trụ sở dôi dư sau sắp xếp để phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tiếp tục quan tâm ngăn chặn tình trạng nhũng nhiễu, tiêu cực, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp…

Trước đó, thảo luận tại Tổ về về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng, ĐBQH Hoàng Thị Đôi (Sơn La) bày tỏ sự nhất trí cao với sự cần thiết ban hành Luật nhằm kịp thời thể chế hoá đường lối, chủ trương của Đảng về phòng, chống tham nhũng; bảo đảm phù hợp chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời khắc phục những vướng mắc trong thi hành thời gian qua, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng.

Tuy nhiên, ĐBQH Hoàng Thị Đôi kiến nghị, bổ sung nội dung về “đổi mới sáng tạo” trong ứng dụng công nghệ phòng, chống tham nhũng. Cụ thể, tại Khoản 3 Điều 1 (sửa đổi, bổ sung Điều 28), đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ “đổi mới sáng tạo” vào tên điều luật thành: “Ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quản lý”. Điều này nhằm bảo đảm thống nhất về cách diễn đạt và nội hàm giữa tên điều với nội dung quy định tại khoản 1 của điều luật. Đồng thời làm rõ thẩm quyền kiểm soát tài sản, thu nhập trong doanh nghiệp; thống nhất trong quy định về kê khai và giải trình tài sản; bảo đảm chính xác trong viện dẫn pháp lý.

Trong khi đó, ĐBQH Nguyễn Trúc Sơn (Vĩnh Long) đề nghị làm rõ hơn một số nội dung trong dự thảo nhằm bảo đảm tính thống nhất và khả thi khi triển khai trong thực tiễn. Đại biểu kiến nghị, đối với đối tượng kê khai tài sản, thu nhập ở chính quyền cấp xã, dự thảo cần quy định cụ thể hơn, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay đang thực hiện theo 2 cấp. Việc xác định rõ thẩm quyền kiểm soát đối với các chức danh từ trưởng, phó phòng trở lên và cơ quan chịu trách nhiệm kiểm soát thu nhập tại cấp xã sẽ giúp tránh bỏ sót và nâng cao hiệu quả quản lý. Đối với đối tượng trong doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước, đại biểu đề nghị dự thảo cần tiếp tục nghiên cứu, quy định chặt chẽ để phòng ngừa nguy cơ phát sinh lợi ích nhóm, tiêu cực trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Bên cạnh đó, việc kê khai tài sản, thu nhập cần được thực hiện theo mẫu thống nhất, trong đó quy định rõ phương pháp xác định giá trị tài sản tại thời điểm kê khai; tài sản biến động như vàng, cổ phiếu, quyền sử dụng đất... phải được kê khai đầy đủ, tránh bỏ trống hoặc kê khai không đồng nhất; Cần quy định thời hạn xác minh để cơ quan có thẩm quyền chủ động trong thực hiện nhiệm vụ; đồng thời phân định rõ cơ quan quản lý bản kê khai giữa hệ thống Đảng và Nhà nước, bảo đảm minh bạch, tránh chồng chéo và lỗ hổng trong giám sát.