Quản lý thuế thương mại điện tử theo dòng tiền để chống thất thu

Thương mại điện tử bùng nổ, quản lý thuế phải đổi cách tiếp cận

Siết quản lý thuế trong kỷ nguyên thương mại điện tử

Sự phát triển mạnh của thương mại điện tử đang tạo ra nhiều thách thức mới cho công tác quản lý thuế khi hoạt động mua bán ngày càng diễn ra trên nền tảng số với sự tham gia của nhiều chủ thể trung gian và mô hình kinh doanh phức tạp.

Theo bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, trong thương mại điện tử, nghĩa vụ thuế vẫn thuộc về người bán, nhưng việc xác định doanh thu thực tế không hề đơn giản khi người bán “ẩn” phía sau các nền tảng số.

Đáng chú ý, sự phát triển của AI và các “chủ thể ảo” trên môi trường mạng đang khiến việc quản lý thuế trở nên khó khăn hơn.

“Trong thương mại điện tử hiện nay có rất nhiều chủ thể cùng tham gia vào giao dịch. Vì vậy, cơ quan thuế buộc phải thay đổi phương thức quản lý phù hợp với nền kinh tế số”, bà Hải cho biết.

Theo bà Hải, giải pháp được đánh giá hiệu quả nhất trong thời gian tới là quản lý theo dòng tiền. Nội dung này dự kiến được đưa vào văn bản hướng dẫn Luật Quản lý thuế số 108 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

“Dòng tiền đi như thế nào thì quản lý thuế sẽ đi theo như thế đó. Ai là người nắm giữ và phân chia dòng tiền thì người đó sẽ có trách nhiệm kê khai và nộp thuế thay”, bà Hải nhấn mạnh.

Theo định hướng này, các sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán sẽ là đơn vị đầu tiên nhận tiền từ người mua và thực hiện kê khai, nộp thuế thay cho người bán trên nền tảng.

Ngoài nghĩa vụ thuế, các sàn còn phải thực hiện trách nhiệm cung cấp, chia sẻ dữ liệu người bán, người mua, quản lý thông tin giao dịch và bảo đảm an toàn dữ liệu.

Tuy nhiên, theo bà Hải, vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu là ranh giới trách nhiệm giữa sàn thương mại điện tử và người bán khi phát sinh sai phạm về thuế, hóa đơn hoặc dữ liệu giao dịch.

“Nếu xảy ra sai sót thì xử lý trách nhiệm đến đâu đối với sàn và đến đâu đối với người bán vẫn là vấn đề cần được làm rõ để vừa bảo đảm minh bạch vừa không tạo áp lực quá lớn cho các nền tảng số”, bà Hải cho biết.

Trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng nhanh, việc hoàn thiện cơ chế quản lý phù hợp được đánh giá là yêu cầu cấp thiết nhằm chống thất thu thuế nhưng vẫn tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh phát triển.

Áp lực hóa đơn điện tử với các sàn thương mại điện tử

Bên cạnh câu chuyện quản lý dòng tiền, vấn đề hóa đơn điện tử hiện cũng đang trở thành áp lực lớn đối với các sàn thương mại điện tử và hộ kinh doanh trực tuyến.

Ông Tiến Anh, đại diện sàn thương mại điện tử Haravan cho biết, các sàn thu hộ - chi hộ hiện gặp nhiều vướng mắc liên quan đến thời điểm xuất hóa đơn cũng như xử lý các giao dịch hoàn, hủy sau bán hàng.

Theo ông Tiến Anh, quy định hiện hành yêu cầu xuất hóa đơn tại thời điểm giao hàng thành công cho khách. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều sàn cho phép khách hàng đổi trả trong vòng 5-7 ngày sau khi nhận hàng.

Điều này dẫn tới tình trạng người bán đã xuất hóa đơn nhưng hàng hóa sau đó bị hoàn trả, buộc phải thực hiện các thủ tục điều chỉnh hoặc hủy hóa đơn.

“Hiện nay nhà bán hàng hỏi rất nhiều về việc đã xuất hóa đơn rồi nhưng khách trả hàng thì xử lý như thế nào. Đây là vướng mắc diễn ra hàng ngày trên các sàn”, ông Tiến Anh cho biết.

Trả lời vấn đề này, bà Lê Thị Duyên Hải cho biết, theo quy định hiện hành tại Nghị định 123, Nghị định 70 và các văn bản hướng dẫn về hóa đơn điện tử, thời điểm xuất hóa đơn vẫn được xác định là thời điểm hàng hóa được bàn giao cho người mua, tức khi shipper giao hàng thành công.

“Đây là thời điểm phát sinh nghĩa vụ xuất hóa đơn, không phụ thuộc vào thời điểm sàn và người bán đối soát hay thanh toán dòng tiền”, bà Hải nhấn mạnh.

Trong trường hợp khách hàng trả lại hàng sau khi hóa đơn đã được lập, người bán sẽ phải thực hiện hóa đơn điều chỉnh hoặc hóa đơn thay thế để hủy giao dịch theo đúng quy định.

Theo bà Hải, cơ chế này hiện được áp dụng chung cho cả thương mại điện tử và bán hàng truyền thống, chưa có quy định đặc thù riêng cho thương mại điện tử.

Một áp lực khác được các sàn phản ánh là việc phải xuất hóa đơn riêng cho từng giao dịch nhỏ lẻ.

Theo ông Tiến Anh, hiện nay nhiều nhà bán hàng mỗi ngày có hàng nghìn đơn hàng giá trị nhỏ, chỉ từ vài chục nghìn đồng đến dưới 200 nghìn đồng. Nếu bắt buộc xuất hóa đơn riêng cho từng đơn hàng sẽ tạo áp lực rất lớn cho hệ thống kỹ thuật, kế toán và lưu trữ dữ liệu.

“Có những nhà bán mỗi tháng phát sinh hàng chục nghìn hóa đơn. Đây là gánh nặng rất lớn đối với cả hệ thống vận hành lẫn công tác kế toán thuế”, ông Tiến Anh cho biết.

Tuy nhiên, bà Hải cho biết, theo quy định hiện hành, chưa có cơ chế cho phép xuất hóa đơn tổng hợp cuối ngày đối với các giao dịch bán lẻ trên sàn thương mại điện tử.

Với hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, mỗi giao dịch bán hàng đều phải lập một hóa đơn riêng, bất kể giá trị lớn hay nhỏ.

“Hóa đơn có thể không cần ghi thông tin người mua nếu khách hàng không yêu cầu lấy hóa đơn, nhưng hiện chưa được phép gộp nhiều giao dịch để xuất một hóa đơn tổng cuối ngày”, bà Hải cho biết.

Theo bà Hải, Hội Tư vấn Thuế Việt Nam đã có kiến nghị gửi Bộ Tài chính đề xuất cho phép xuất hóa đơn gộp đối với các giao dịch thanh toán chuyển khoản.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng mạnh, việc hoàn thiện cơ chế quản lý thuế và hóa đơn điện tử sẽ là yêu cầu quan trọng nhằm giảm áp lực tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm minh bạch và chống thất thu ngân sách.