SME thường bỏ qua những rủi ro nào cho đến khi quá muộn?

Một trong những rủi ro lớn nhất mà SME thường bỏ qua là sự phụ thuộc quá mức vào chính người chủ doanh nghiệp. Trong nhiều công ty, mọi quyết định quan trọng đều phải chờ sự phê duyệt của lãnh đạo, từ chiến lược kinh doanh cho đến những vấn đề vận hành hằng ngày. Ở giai đoạn đầu, mô hình này có thể giúp doanh nghiệp phát triển nhanh nhờ sự linh hoạt. Tuy nhiên, khi quy mô mở rộng, sự phụ thuộc ấy dần trở thành điểm nghẽn.

Tôi từng gặp những doanh nghiệp có doanh thu hàng chục tỷ đồng nhưng toàn bộ khách hàng lớn, đối tác chiến lược và đội ngũ quản lý đều chỉ làm việc trực tiếp với người sáng lập. Khi người chủ vắng mặt hoặc không còn đủ thời gian để kiểm soát mọi việc, cả hệ thống lập tức chậm lại. Rủi ro lớn nhất không phải là thiếu nhân sự giỏi mà là thiếu một hệ thống có thể vận hành độc lập.

Rủi ro lớn nhất đôi khi không phải là những gì chúng ta nhìn thấy, mà là những gì chúng ta cho rằng sẽ không xảy ra.

Thêm vào đó, rủi ro khác thường xuất hiện trong thời kỳ tăng trưởng là sự chủ quan đối với dòng tiền. Nhiều doanh nghiệp nhìn thấy lợi nhuận trên báo cáo và tin rằng tình hình tài chính vẫn ổn định. Nhưng trên thực tế, không ít SME rơi vào khủng hoảng chỉ vì công nợ kéo dài, hàng tồn kho tăng cao hoặc chi phí vận hành vượt khỏi tầm kiểm soát. Doanh thu có thể tăng rất nhanh, nhưng tiền mặt lại không chảy về đủ nhanh để duy trì hoạt động.

Từ góc nhìn huấn luyện doanh nghiệp, tôi luôn cho rằng quản trị dòng tiền không phải là nhiệm vụ của riêng bộ phận kế toán, mà phải trở thành ưu tiên chiến lược của người lãnh đạo. Một doanh nghiệp có thể chịu đựng vài tháng lợi nhuận thấp, nhưng rất khó tồn tại nếu thiếu tiền mặt để vận hành.

Bên cạnh những vấn đề tài chính, rủi ro về con người cũng thường bị đánh giá thấp. Không ít SME dành rất nhiều thời gian để tìm kiếm khách hàng mới nhưng lại đầu tư quá ít vào việc phát triển đội ngũ. Họ chưa xây dựng được hệ thống đào tạo bài bản, chưa chuẩn hóa quy trình chuyển giao công việc và chưa có kế hoạch kế thừa cho các vị trí quan trọng.

Khi một nhân sự chủ chốt nghỉ việc, doanh nghiệp mới nhận ra rằng nhiều kiến thức và kinh nghiệm đang nằm trong đầu một vài cá nhân thay vì thuộc về tổ chức. Đây là dạng rủi ro rất khó nhận biết trong ngắn hạn nhưng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tăng trưởng trong dài hạn.

Thêm vào sai lầm khác mà nhiều doanh nghiệp mắc phải là chỉ tập trung vào kết quả kinh doanh hiện tại mà bỏ qua những thay đổi của thị trường. Trong quá trình làm việc với nhiều SME, tôi nhận thấy có những doanh nghiệp từng dẫn đầu trong lĩnh vực của mình nhưng dần đánh mất lợi thế vì chậm thích nghi. Họ quá tin vào mô hình kinh doanh cũ, quá phụ thuộc vào nhóm khách hàng quen thuộc hoặc cho rằng những thay đổi về công nghệ sẽ chưa ảnh hưởng đến mình. Nhưng thị trường không chờ đợi bất kỳ ai. Những thay đổi trong hành vi tiêu dùng, sự xuất hiện của công nghệ mới hay chiến lược của đối thủ cạnh tranh đều có thể nhanh chóng làm thay đổi cục diện.

Những rủi ro tiềm ẩn của doanh nghiệp SME phụ thuộc vào người lãnh đạo, áp lực dòng tiền, biến động nhân sự và thay đổi công nghệ...

Điều đáng nói là phần lớn các rủi ro kể trên không xuất hiện một cách đột ngột. Chúng thường gửi tín hiệu từ rất sớm thông qua những cuộc họp kéo dài hơn bình thường, những khoản công nợ chậm thanh toán, tỷ lệ nghỉ việc tăng lên hoặc sự suy giảm trong trải nghiệm khách hàng. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều doanh nghiệp quá bận rộn với hoạt động hằng ngày nên không dành đủ thời gian để nhìn lại hệ thống của mình. Họ chỉ bắt đầu hành động khi áp lực đã trở nên quá lớn.

Như vậy, doanh nghiệp không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro, nhưng hoàn toàn có thể giảm thiểu tác động của nó bằng tư duy phòng ngừa. Điều này đòi hỏi người lãnh đạo phải thường xuyên đánh giá lại mô hình vận hành, xây dựng các kịch bản ứng phó và đầu tư vào những yếu tố nền tảng như quy trình, nhân sự và dữ liệu. Một doanh nghiệp khỏe mạnh không phải là doanh nghiệp không gặp vấn đề, mà là doanh nghiệp có khả năng phát hiện vấn đề đủ sớm để xử lý.

Trong môi trường kinh doanh đầy biến động, rủi ro lớn nhất đôi khi không phải là những gì chúng ta nhìn thấy, mà là những gì chúng ta cho rằng sẽ không xảy ra. Nhiều doanh nghiệp thất bại không phải vì thiếu cơ hội, mà vì quá tập trung vào tăng trưởng mà quên xây dựng năng lực chống chịu. Đối với SME, quản trị rủi ro không phải là việc chuẩn bị cho điều tồi tệ nhất, mà là tạo ra một nền tảng đủ vững chắc để doanh nghiệp có thể phát triển bền vững, bất kể thị trường thay đổi như thế nào.