Tạo động lực hút vốn quốc tế cho ngành điện lực

Ảnh minh họa - Nguồn: Internet

Câu chuyện từ 25 năm trước là một thực chứng cho sự cần thiết của việc ra đời nguyên tắc này. Năm 2001, Dự án BOT Phú Mỹ 2.2 (dự án BOT đầu tiên của Việt Nam huy động vốn quốc tế theo hình thức tài trợ dự án không truy đòi với giá trị hơn 500 triệu USD) đóng tài chính thành công. Dự án đã nhận được nhiều giải thưởng quốc tế, ghi nhận sự đột phá của Việt Nam trên thị trường tài chính quốc tế.

Tuy nhiên, tại thời điểm đó, Việt Nam đã từng đối mặt với chính câu hỏi mà hôm nay chúng ta đang đặt ra: Liệu việc chấp nhận các điều khoản bankable theo thông lệ quốc tế có đặt đất nước vào thế rủi ro quá lớn không? Cụ thể hơn như: Phải chăng Việt Nam đã nhượng bộ đàm phán quá nhiều? Phải chăng chúng ta đã phải gánh chịu quá nhiều rủi ro khi phải thực hiện dự án quy mô lớn theo chuẩn mực quốc tế với bảo lãnh và cam kết Chính phủ (GGU)? Các hợp đồng dự án được lập theo thông lệ quốc tế và được Chính phủ bảo lãnh, bao gồm cả bảo lãnh cân đối ngoại tệ. Nếu dự án thất bại, Chính phủ và EVN sẽ phải gánh chịu nghĩa vụ tài chính khổng lồ. Hợp đồng được điều chỉnh theo luật nước ngoài, tranh chấp được giải quyết tại cơ quan trọng tài nước ngoài.

Tuy nhiên, câu trả lời từ thực tiễn cho thấy những lo ngại 25 năm trước đã không xảy ra trên thực tế. Trong khi đó dự án đã 20 năm vận hành ổn định, đóng góp liên tục cho an ninh năng lượng quốc gia. Tổng sản lượng điện phát ra của hai nhà máy Phú Mỹ 2.2 và Phú Mỹ 3 trong 20 năm hoạt động đạt hơn 90 tỷ kWh mỗi nhà máy. Không phát sinh bất kỳ tranh chấp pháp lý lớn nào với Chính phủ Việt Nam trong suốt thời hạn hợp đồng. Năm 2024 và 2025, tài sản hai dự án Phú Mỹ 2.2 và Phú Mỹ 3 lần lượt được chuyển giao không bồi hoàn cho Chính phủ Việt Nam, với giá trị còn lại lên tới hàng trăm triệu USD. Hai nhà máy vẫn có khả năng tiếp tục vận hành thêm hàng chục năm nữa, mỗi năm có thể tạo ra khoảng 8-9 tỷ kWh điện.

Chỉ rõ rủi ro hợp đồng luôn tồn tại và không có giao dịch quốc tế nào không có rủi ro, song luật sư Trần Anh Đức phân tích, điều này hoàn toàn có thể kiểm soát được thông qua đội ngũ luật sư tư vấn chuyên nghiệp trong quá trình đàm phán và soạn thảo hợp đồng dự án. Kinh nghiệm 9 nhà máy điện BOT đang vận hành ổn định, đóng góp khoảng 15% sản lượng điện quốc gia và thu hút khoảng 15-20 tỷ USD vốn nước ngoài, trong đó có Phú Mỹ 2.2 và Phú Mỹ 3, đã chứng minh điều này.

“Nếu chúng ta luôn e ngại rủi ro, Việt Nam sẽ không thể thu hút được vốn quốc tế để phát triển các dự án điện cấp bách mà đất nước đang cần: điện khí LNG, điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân, hệ thống lưu trữ năng lượng. Đây là các dự án đòi hỏi đầu tư hàng tỷ USD với thời gian thu hồi vốn hàng chục năm, không thể chỉ dựa vào nguồn lực trong nước”, ông Đức cho biết.

Cần mẫu hợp đồng bảo đảm khả năng huy động vốn quốc tế

Bởi vậy, trên cơ sở kinh nghiệm thực tế của các dự án điện BOT, CLB Luật sư Thương mại Quốc tế Công ty Luật A&O Shearman Sterling kiến nghị cần có chỉ đạo quyết liệt, cụ thể để sớm ban hành một mẫu hợp đồng mua bán điện bảo đảm khả năng huy động vốn quốc tế (bankable PPA) áp dụng cho các dự án điện lực cấp bách, đặc thù (có thể bổ sung nội dung này vào Điều 44). Đây cần được xác định là nhiệm vụ ưu tiên, có lộ trình và đầu mối chỉ đạo rõ ràng, tránh tình trạng nguyên tắc đã được luật hóa nhưng việc cụ thể hóa thành điều khoản hợp đồng bị kéo dài, làm mất cơ hội thu hút vốn quốc tế đúng thời điểm.

Cùng quan điểm cần điều chỉnh, bổ sung dự thảo liên quan hợp đồng dự án điện BOT, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Điện lực Vân Phong - chủ đầu tư nhà máy điện BOT Vân Phong 1, đồng thời là Giám đốc phát triển dự án mới tại Việt Nam của Tập đoàn Sumitomo, Nguyễn Thế Vinh phân tích hiện tiêu chí xác định thẩm quyền quyết định dự án theo phương thức PPP chưa rõ ràng với dự án không sử dụng vốn nhà nước (không phân nhóm A, B, C theo Luật Đầu tư công). Vì vậy, đề xuất bổ sung vào Điều 16 quy định rõ thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư và phương thức PPP đối với các dự án này. Đây là bổ sung cần thiết, tạo cơ sở để Chính phủ ban hành chính sách huy động vốn đầu tư vào ngành điện, đặc biệt là nguồn vốn quốc tế trong bối cảnh nguồn vốn ngân hàng trong nước còn hạn chế.

Bên cạnh đó, Khoản 2 Điều 1 sửa đổi Điều 4 Dự thảo định nghĩa “Giá công suất”, ngoài thu hồi chi phí đầu tư cố định, cần bảo đảm mức lợi nhuận hợp lý cho nhà đầu tư. “Mức lợi nhuận hợp lý” nên được quy định cụ thể hơn tại Nghị định, Thông tư (hiện đang áp dụng khoảng 12%) để tránh đàm phán kéo dài. Cần làm rõ Khoản 3 Điều 16 có áp dụng cho dự án lưới điện đầu tư theo phương thức PPP hay không?

Các phân tích cho thấy, với vị thế hiện nay của Việt Nam, một số yêu cầu của nhà đầu tư và bên cho vay quốc tế trước đây không còn phù hợp. Vẫn cần phương thức tài trợ dự án, nhưng nhà đầu tư cần chủ động tìm điểm cân bằng mới với bên cho vay, chỉ đưa vào bộ hợp đồng dự án những nội dung thiết yếu, đặc biệt là những nội dung liên quan đến cơ chế đảm bảo đầu tư. Điều này giúp rút ngắn thời gian đàm phán và sớm đưa dự án vào vận hành (COD).

Vì vậy, việc dự thảo Luật với chính sách bảo đảm khả năng huy động vốn quốc tế sẽ gửi đi tín hiệu pháp lý mạnh mẽ nhất từ trước tới nay tới cộng đồng nhà đầu tư và các tổ chức tài chính quốc tế. Chính sách này sẽ giúp Việt Nam thu hút đầu tư, phát triển nhanh các dự án điện cấp bách, đặc thù, đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của đất nước trong thời gian tới.