Vượt sóng thách thức để đón cơ hội mới từ M&A

Xây dựng một hệ sinh thái M&A lành mạnh được xem là điều kiện quan trọng để thị trường phát triển bền vững

Bước vào giai đoạn then chốt

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, trong những năm gần đây, Việt Nam đã trở thành điểm đến chiến lược của nhiều tập đoàn lớn trên thế giới, là mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao, điện tử, bán dẫn, AI… Theo thống kê gần nhất của Grant Thornton Việt Nam, thị trường gần đây ghi nhận 52 thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A) hoàn tất, với tổng giá trị công bố và ước tính khoảng 720,4 triệu USD. Trong đó, bất động sản và sản xuất công nghiệp tiếp tục dẫn đầu về giá trị giao dịch, lần lượt đạt khoảng 225 triệu USD và 109 triệu USD. Điểm đáng chú ý là các thương vụ mang tính chiến lược tiếp tục chiếm ưu thế về số lượng, với nhà đầu tư trong nước dẫn dắt về số thương vụ, trong khi nhà đầu tư quốc tế đóng vai trò chủ đạo ở các giao dịch quy mô lớn.

Những điều này có được nhờ các chính sách hỗ trợ của Chính phủ, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt. Thị trường bất động sản đang phục hồi, cùng với việc các quy định pháp lý được sửa đổi theo hướng rõ ràng, minh bạch hơn, đã cải thiện điều kiện cho hoạt động chuyển nhượng dự án, tháo gỡ khó khăn cho cả bên mua và bên bán. Cùng với đó, mặt bằng lãi suất thấp được duy trì, dòng tiền rẻ liên tục được bơm ra thị trường đã thúc đẩy nhu cầu đầu tư và quá trình tái cấu trúc. Lãi suất cho vay trung bình trong nước ở mức 7-9%, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực, giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư tiếp cận vốn thuận lợi hơn. Đây là yếu tố then chốt thúc đẩy các giao dịch M&A, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản, nơi khả năng tiếp cận tín dụng đóng vai trò quyết định cho cả thương vụ và giai đoạn triển khai hậu giao dịch.

Indochina Capital cho biết, doanh nghiệp không chỉ theo đuổi M&A để mở rộng thị phần mà còn nhằm tiếp cận công nghệ hiện đại, thâm nhập các ngành tiềm năng và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Trong khi đó, các chuyên gia từ Bain & Company cho rằng, M&A không còn giữ vị trí trung tâm trong chiến lược sử dụng vốn của nhiều doanh nghiệp. Thay vào đó, dòng tiền đang được ưu tiên cho các khoản đầu tư dài hạn nhằm xây dựng năng lực nội tại, từ hạ tầng sản xuất, khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu đến hệ thống công nghệ và logistics.

Tháo gỡ những rào cản

Tuy nhiên, các rào cản lớn nhất của thị trường, như chênh lệch kỳ vọng định giá, chu kỳ thoái vốn kéo dài và tâm lý giữ quyền kiểm soát vẫn còn. Điều này đặc biệt rõ tại những ngành được định giá cao và có tính chiến lược, như hạ tầng kỹ thuật số, năng lượng tái tạo và viễn thông… Mức độ phức tạp của tích hợp sau sáp nhập tiếp tục tăng, nhiều chuyên gia cũng lưu ý rằng thành công của M&A không nằm trên giấy tờ mà phải được kiểm chứng sau sáp nhập. Thực tế cho thấy chỉ khoảng 30-40% thương vụ M&A được coi là thành công; phần lớn thất bại do các yếu tố phi tài chính như khác biệt văn hóa, thiếu chuẩn bị cho giai đoạn hậu sáp nhập hoặc chưa xác định M&A là chiến lược dài hạn.

Là một trong doanh nghiệp tham gia vào thị trường M&A từ sớm, ông Đặng Văn Thành, Chủ tịch TTC Group khẳng định, M&A giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, thị phần và thúc đẩy tăng trưởng. Để đón nhận hiệu quả dòng vốn nước ngoài, bên cạnh chính sách của Chính phủ, doanh nhân Việt Nam cần chủ động tìm kiếm cơ hội hợp tác và nâng cao năng lực nội tại. Việt Nam với nhiều tiềm năng tăng trưởng tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của nhà đầu tư quốc tế, đặc biệt khi các chính sách hỗ trợ, trong đó có Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, tạo động lực mới cho cộng đồng doanh nghiệp trong nước.

Bên cạnh cơ chế, chính sách, ông Đinh Thế Anh, Trưởng bộ phận Tài chính doanh nghiệp (KPMG Việt Nam), sự khác biệt lớn nhất trong các thương vụ M&A hiện nay nằm ở kỳ vọng định giá. Trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, việc xác định “mức giá hợp lý” trở nên khó khăn, khiến khoảng cách giữa bên mua và bên bán ngày càng nới rộng. Ở phía doanh nghiệp, người điều hành thường tin vào triển vọng tích cực trong vài quý tới hoặc 2-3 năm tiếp theo, kỳ vọng biên lợi nhuận tăng hoặc tốc độ tăng trưởng có thể đạt 20-30%. Nhưng bên mua lại lo ngại rủi ro thị trường có thể khiến doanh thu giảm mạnh hoặc lợi nhuận đi xuống. Chính sự khác biệt trong nhận thức này tạo ra “khoảng cách về định giá”, khiến nhiều thương vụ khó đi đến thống nhất.

Để thu hẹp khoảng cách, theo ông Đinh Thế Anh, doanh nghiệp cần thuyết phục nhà đầu tư bằng dữ liệu tăng trưởng thực tế theo tháng trong suốt 24 - 36 tháng, từ tốc độ mở rộng, chi phí thu hút khách hàng cho đến hiệu quả từng mảng kinh doanh. Khi các con số đủ thuyết phục và phản ánh rõ xu hướng tăng trưởng, khả năng đạt được mức giá đồng thuận sẽ cao hơn.

Cùng với đó, việc xây dựng một hệ sinh thái M&A lành mạnh được xem là điều kiện quan trọng để thị trường phát triển bền vững trong giai đoạn 2026 và những năm tiếp theo. Thông qua các diễn đàn, hội thảo, chương trình kết nối đầu tư và phản biện chính sách, các hiệp hội và tổ chức trung gian góp phần nâng cao tính minh bạch, hoàn thiện chuẩn mực thẩm định, định giá và quản trị hậu sáp nhập, qua đó củng cố niềm tin và thúc đẩy thị trường M&A vận hành hiệu quả hơn.