Điểm sáng mới của xuất khẩu gỗ

Điểm sáng mới của xuất khẩu gỗ

Trong nhiều năm, viên nén gỗ thường được xem là sản phẩm tận dụng phế phụ phẩm của ngành chế biến gỗ, có giá trị gia tăng không cao. Tuy nhiên, khi nhu cầu năng lượng tái tạo trên thế giới tăng nhanh, đặc biệt tại các quốc gia phát triển, viên nén gỗ đã từng bước khẳng định vị thế như một mặt hàng xuất khẩu chiến lược.

Theo các doanh nghiệp trong ngành, động lực chính đến từ việc nhiều quốc gia đẩy mạnh lộ trình giảm phát thải, thu hẹp dần điện than và nhiên liệu hóa thạch. Nhật Bản, Hàn Quốc và một số nước châu Âu tiếp tục là những thị trường tiêu thụ lớn, ổn định, tạo “đầu ra” tương đối chắc chắn cho viên nén gỗ Việt Nam.

So với các loại nhiên liệu truyền thống, viên nén gỗ có giá thành tương đối rẻ nhưng hàm lượng năng lượng cao. Quá trình cháy diễn ra ổn định, thời gian cháy kéo dài giúp tạo ra lượng nhiệt đều, trong khi lượng tro thải ra thấp, thuận lợi cho vận hành các hệ thống lò hơi và nhà máy điện sinh khối.

Đáng chú ý, việc đốt viên nén gỗ sinh ít khói, ít phát thải độc hại, đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe của thị trường. Đây chính là lợi thế cạnh tranh quan trọng, nhất là trong bối cảnh các “hàng rào xanh” đang được dựng lên dày đặc.

Đại diện Công ty CP Năng lượng sinh khối An Việt cho biết, năm 2025 doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trưởng xuất khẩu cao nhất kể từ khi thành lập. Đơn hàng từ Nhật Bản và Hàn Quốc tăng đều, nhiều khách hàng ký hợp đồng dài hạn 3 - 5 năm. Điều này giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư mở rộng công suất và nâng cấp công nghệ.

Tương tự, lãnh đạo Công ty CP Phú Tài Pellets cho biết, đã phải vận hành nhà máy gần như tối đa công suất trong những tháng cuối năm để kịp giao hàng. Trước đây, viên nén gỗ chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong cơ cấu doanh thu, nhưng hiện nay đã trở thành một trong những mảng chủ lực, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng chung.

Theo ông Đỗ Xuân Lập, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), việc viên nén gỗ tăng trưởng nhanh và nâng cao tỷ trọng trong tổng kim ngạch xuất khẩu là tín hiệu tích cực, phản ánh khả năng thích ứng của ngành gỗ Việt Nam trước xu thế kinh tế xanh toàn cầu. Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh cũng đặt ra không ít thách thức, đặc biệt là vấn đề nguồn nguyên liệu bền vững và tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.

Thực tế cho thấy, nhiều thị trường nhập khẩu đang siết chặt yêu cầu truy xuất nguồn gốc, chứng chỉ rừng bền vững (FSC) và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Nếu không kiểm soát tốt, nguy cơ bị áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại hoặc rào cản kỹ thuật là hoàn toàn có thể xảy ra.

Một vấn đề khác được các chuyên gia cảnh báo là nguy cơ tăng trưởng nóng. Khi giá viên nén gỗ hấp dẫn, không loại trừ khả năng xuất hiện tình trạng đầu tư ồ ạt, thiếu quy hoạch, dẫn đến cạnh tranh nguyên liệu với các ngành chế biến gỗ khác, thậm chí ảnh hưởng đến tài nguyên rừng trồng.

Theo các chuyên gia kinh tế, để viên nén gỗ thực sự trở thành một trụ cột bền vững, cần có chiến lược phát triển dài hạn, gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu, nâng cao tỷ lệ sử dụng phế phụ phẩm và kiểm soát chặt chẽ tiêu chuẩn sản xuất.

Trong bối cảnh xuất khẩu đồ gỗ nội thất vẫn đối mặt nhiều biến động từ thị trường và chính sách thương mại, viên nén gỗ được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng vai trò “bệ đỡ” cho toàn ngành. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, bài toán đặt ra không chỉ là tăng sản lượng mà là nâng chất lượng tăng trưởng. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, từ hoàn thiện khung pháp lý, hỗ trợ chứng chỉ bền vững, đến xúc tiến thương mại có trọng tâm. Về phía doanh nghiệp, đầu tư công nghệ, minh bạch chuỗi cung ứng và xây dựng quan hệ đối tác dài hạn với khách hàng quốc tế sẽ là yếu tố then chốt.

Với đà tăng trưởng ấn tượng trong năm 2025, viên nén gỗ đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vị thế trong cơ cấu xuất khẩu gỗ Việt Nam. Vấn đề còn lại là làm sao để cơ hội này được khai thác một cách bền vững, tránh đi vào “vết xe đổ” của những giai đoạn tăng trưởng nóng trước đây, để viên nén gỗ thực sự trở thành ngành hàng xanh, có giá trị lâu dài cho nền kinh tế.