Xuất khẩu cá tra vẫn tăng, vì sao thị trường Mỹ giảm gần 14%?

Mỹ giảm sâu trong khi xuất khẩu cá tra vẫn tăng

Bức tranh xuất khẩu cá tra Việt Nam sau 8 tháng năm 2026 cho thấy sự phân hóa ngày càng rõ giữa các thị trường.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), riêng tháng 8/2026, xuất khẩu cá tra đạt khoảng 194,8 triệu USD, tăng nhẹ 0,4% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 8 tháng, kim ngạch đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tăng 9%.

Xuất khẩu cá tra Việt Nam vẫn giữ được đà tăng trưởng trong 8 tháng đầu năm. Ảnh minh họa

Kết quả này cho thấy nhu cầu đối với cá tra Việt Nam trên thị trường thế giới vẫn tương đối tích cực. Tuy nhiên, động lực tăng trưởng đang có sự dịch chuyển khi một số thị trường tăng khá trong khi Hoa Kỳ - một trong những thị trường truyền thống quan trọng - lại giảm mạnh.

Trong 8 tháng đầu năm, xuất khẩu cá tra sang Hoa Kỳ đạt khoảng 201,7 triệu USD, giảm 13,9% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, riêng tháng 8, kim ngạch chỉ đạt khoảng 12,5 triệu USD, giảm 54,8%.

Mức giảm này mạnh hơn đáng kể so với 7 tháng đầu năm, khi xuất khẩu cá tra sang Hoa Kỳ đạt khoảng 189 triệu USD và giảm 8%. Diễn biến đó cho thấy sức ép đối với doanh nghiệp xuất khẩu vào thị trường này đã gia tăng trong thời gian gần đây.

Ngược lại, một số thị trường khác tiếp tục duy trì mức tăng trưởng khá. Trung Quốc - Hồng Kông đạt khoảng 435,2 triệu USD trong 8 tháng, tăng 26,5% so với cùng kỳ. Xuất khẩu sang EU đạt khoảng 131,7 triệu USD, tăng 11,4%.

Sự phân hóa này đang làm thay đổi tương quan giữa các thị trường xuất khẩu cá tra, đồng thời đặt ra yêu cầu giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Đối với Hoa Kỳ, khó khăn hiện nay không chỉ đến từ nhu cầu tiêu dùng mà còn liên quan đến chi phí thương mại và các biện pháp phòng vệ thương mại.

Theo thông tin VASEP dẫn lại, từ ngày 24/2/2026, hàng hóa Việt Nam xuất khẩu vào Hoa Kỳ chịu mức phụ thu nhập khẩu 10% trong thời hạn 150 ngày. Sau khi giai đoạn này kết thúc, từ ngày 24/7, mức thuế bổ sung 12,5% được áp dụng theo các biện pháp thương mại liên quan.

Đối với cá tra, doanh nghiệp còn phải tính đến thuế chống bán phá giá. Ngày 12/8/2026, Bộ Thương mại Hoa Kỳ công bố kết quả cuối cùng kỳ rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) đối với lệnh áp thuế chống bán phá giá cá tra Việt Nam.

Theo thông tin VASEP, mức thuế được xác định khác nhau giữa các doanh nghiệp, gồm 0,38 USD/kg đối với NTSF; 0,84 USD/kg đối với Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thủy sản Cần Thơ và Công ty Nam Việt; 1 USD/kg đối với Công ty Biển Đông. Mức áp dụng đối với thực thể Việt Nam được giữ ở 2,39 USD/kg.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, vấn đề không chỉ nằm ở từng sắc thuế riêng lẻ mà là tổng chi phí để đưa sản phẩm tới thị trường Hoa Kỳ.

Khi chi phí nhập khẩu tăng, doanh nghiệp đứng trước bài toán khó. Nếu chuyển phần chi phí tăng thêm vào giá bán, khả năng cạnh tranh của sản phẩm có thể suy giảm. Ngược lại, nếu giữ giá để duy trì đơn hàng, biên lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ bị thu hẹp.

Áp lực càng lớn trong bối cảnh sức mua tại thị trường Hoa Kỳ chưa đủ thuận lợi để nhà nhập khẩu dễ dàng chuyển toàn bộ phần chi phí tăng thêm sang người tiêu dùng.

Theo thông tin VASEP cập nhật, doanh số thủy sản tươi bán lẻ tại Hoa Kỳ trong tháng 8 giảm hơn 7% so với cùng kỳ; thủy sản đông lạnh cũng giảm hơn 7% về doanh số và hơn 8% về sản lượng.

Khi nhu cầu tiêu dùng chưa mạnh, các nhà nhập khẩu có xu hướng thận trọng hơn trong việc tích trữ hàng và ký những đơn hàng lớn. Điều này tác động trực tiếp đến kế hoạch sản xuất, tồn kho và dòng vốn lưu động của doanh nghiệp xuất khẩu cá tra Việt Nam.

Áp lực cạnh tranh tại Mỹ gia tăng

Một yếu tố khác doanh nghiệp cần theo dõi là các chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp và cá da trơn trong nước của Hoa Kỳ.

Ngày 23/7/2026, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) thông báo kế hoạch mua tối đa 76,5 triệu USD hàng nông sản từ các nhà sản xuất trong nước để cung cấp cho các chương trình hỗ trợ thực phẩm và dinh dưỡng. Trong đó, khoảng 20 triệu USD dành cho cá da trơn nuôi tại Hoa Kỳ.

Bên cạnh đó, VASEP cũng đề cập một đề xuất lập pháp liên quan tới cá da trơn nhập khẩu từ Việt Nam. Theo nội dung được VASEP dẫn lại, đề xuất đưa ra hạn ngạch 84 triệu kg/năm đối với cá da trơn nhập khẩu từ Việt Nam thuộc mã HS 0304.62.00; lượng trong hạn ngạch có thể chịu mức thuế 50%, còn phần vượt hạn ngạch có thể chịu mức thuế cao hơn.

Đáng lưu ý, đây mới là đề xuất lập pháp, chưa phải quy định đã có hiệu lực. Vì vậy, doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi quá trình xem xét thay vì coi đây là nghĩa vụ thuế đang được áp dụng.

Dù vậy, những diễn biến trên cho thấy môi trường kinh doanh tại Hoa Kỳ có thể tiếp tục phức tạp. Đối với doanh nghiệp cá tra, bài toán không còn đơn thuần là tăng sản lượng xuất khẩu mà là cân đối giữa quy mô đơn hàng, giá bán, chi phí thuế, vốn lưu động và mức lợi nhuận có thể duy trì.

Trong điều kiện đó, đa dạng hóa thị trường trở thành một yêu cầu ngày càng rõ nét.

Mở thị trường đi cùng nâng giá trị sản phẩm

Một trong những thị trường đang cho thấy tín hiệu tích cực là Anh.

Theo VASEP, 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá tra Việt Nam sang Anh đạt khoảng 43 triệu USD, tăng 23% so với cùng kỳ. Riêng tháng 7 đạt khoảng 7 triệu USD, tăng 30%.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở tốc độ tăng kim ngạch mà còn ở cơ cấu sản phẩm.

Cá tra phi lê đông lạnh vẫn chiếm khoảng 89% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Anh, song nhóm sản phẩm chế biến giá trị gia tăng đã chiếm khoảng 7%. Danh mục hàng hóa cũng ngày càng đa dạng hơn, từ cá tra tẩm bột, burger cá tra, cá tra tẩm gia vị đến sản phẩm kết hợp rau củ đông lạnh và các dạng thực phẩm tiện lợi.

Đây là hướng đi đáng chú ý khi người tiêu dùng tại nhiều thị trường phát triển ngày càng quan tâm đến thực phẩm tiện lợi, chất lượng, an toàn, khả năng truy xuất nguồn gốc và yếu tố bền vững.

Thay vì chủ yếu cạnh tranh bằng giá đối với phi lê đông lạnh truyền thống, việc tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu có thể tạo thêm dư địa nâng giá trị trên mỗi đơn vị nguyên liệu, đồng thời giúp doanh nghiệp xây dựng quan hệ ổn định hơn với các hệ thống phân phối.

Không chỉ Anh, những tín hiệu tích cực từ Trung Quốc - Hồng Kông và EU cũng cho thấy dư địa để ngành cá tra phân bổ lại thị trường xuất khẩu.

Trong 8 tháng đầu năm, Trung Quốc - Hồng Kông đạt khoảng 435,2 triệu USD, tăng 26,5%; EU đạt khoảng 131,7 triệu USD, tăng 11,4%. Đây là mức tăng đáng chú ý trong bối cảnh thị trường Hoa Kỳ giảm gần 14%.

Tuy nhiên, đa dạng hóa thị trường không đơn thuần là chuyển hàng từ nơi này sang nơi khác. Mỗi thị trường có yêu cầu khác nhau về tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận, quy cách sản phẩm và hệ thống phân phối.

Do đó, cùng với mở rộng thị trường, doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư vào vùng nguyên liệu, công nghệ chế biến, quản trị chất lượng và phát triển sản phẩm phù hợp với từng nhóm khách hàng.

Với những sản phẩm chế biến sâu, nhu cầu vốn cũng lớn hơn do doanh nghiệp phải đầu tư thêm cho dây chuyền, công nghệ, kho lạnh và nguyên liệu. Trong khi đó, chu kỳ từ thu mua, chế biến đến xuất khẩu và thu hồi tiền kéo dài khiến vốn lưu động tiếp tục là yếu tố quan trọng đối với hoạt động sản xuất kinh doanh.

Ở góc độ này, khả năng tiếp cận nguồn vốn với chi phí phù hợp có ý nghĩa không nhỏ trong việc giúp doanh nghiệp duy trì vùng nguyên liệu, chủ động kế hoạch sản xuất và đầu tư nâng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng.

Diễn biến 8 tháng đầu năm cho thấy xuất khẩu cá tra Việt Nam vẫn giữ được đà tăng trưởng, nhưng động lực giữa các thị trường đang thay đổi. Trong khi tổng kim ngạch tăng khoảng 9%, xuất khẩu sang Hoa Kỳ lại giảm 13,9%, còn Trung Quốc - Hồng Kông và EU duy trì tăng trưởng.

Điều đó cho thấy dư địa của ngành cá tra trong giai đoạn tới khó chỉ dựa vào việc tăng sản lượng hoặc cạnh tranh bằng giá.

Trong môi trường thương mại quốc tế ngày càng nhiều biến động, khả năng phân bổ lại thị trường, kiểm soát chi phí, đáp ứng các tiêu chuẩn mới và phát triển sản phẩm chế biến có giá trị cao hơn sẽ ngày càng quyết định sức cạnh tranh của cá tra Việt Nam.