Thủ tục thuế - hải quan: Cải tiến đã đủ mạnh?

Cải cách thủ tục thuế - hải quan của Việt Nam có thực sự mạnh mẽ hay không vẫn đang là vấn đề gây tranh cãi, bởi kết quả đánh giá thời gian qua rất khác nhau giữa các cơ quan, tổ chức.

Mới đây, Ngân hàng Thế giới (WB) và Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) đã công bố Báo cáo môi trường kinh doanh 2016, trong đó ghi nhận chỉ số nộp thuế ở Việt Nam mới giảm 102 giờ, trong khi ngành thuế công bố tổng cộng đã giảm tới 420 giờ.

DN “khóc dở mếu dở” vì nhiều thủ tục liên quan đến thuế - hải quan

Những phiền hà không đáng có

Ngay sau khi Báo cáo môi trường kinh doanh 2016 được phát đi, Bộ Tài chính đã ra thông cáo giải thích, sở dĩ kết quả Báo cáo của WB - IFC cách xa con số của cơ quan này là bởi các chỉ số thời gian căn cứ để tính toán được thực hiện trong năm 2014.

Chưa rõ lý giải của Bộ Tài chính có thực sự đúng với dữ liệu thu thập của WB - IFC hay không, song những ý kiến phản ánh nóng hổi, trực tiếp của cộng đồng DN tại Hội nghị Đối thoại về chính sách và thủ tục hành chính thuế - hải quan năm 2015, do Bộ Tài chính và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức ngày 29/10, đã phần nào cho thấy đánh giá khách quan từ những người trực tiếp thực hiện các thủ tục này.

“Mấy năm trở lại đây, chúng tôi thực sự rất mệt mỏi, vất vả với quy định kiểm tra chuyên ngành của hàng hoá xuất nhập khẩu”, bà Trịnh Tú Anh, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và xây dựng An Đô - DN chuyên nhập khẩu và sản xuất hàng dệt may - than thở. Không chỉ phát sinh thêm thủ tục, chi phí, quy định được áp dụng từ năm 2009 đến nay đã tiêu tốn của DN không ít thời gian cũng như phiền hà không đáng có.

Bà Tú Anh cho biết, mỗi năm DN mất từ 700 triệu đến 1 tỷ đồng cho việc tuân thủ các quy định này, riêng trong 9 tháng năm 2015, DN đã nộp chi phí trực tiếp là 620 triệu đồng, chưa kể chi phí tuyển dụng thêm 1 nhân viên chỉ chuyên thực hiện giấy tờ kiểm tra chuyên ngành. Ngoài ra, với mỗi chuyến hàng chi phí bến bãi để lưu hàng lại trong thời gian chờ hoàn thành thủ tục lên đến 5 triệu đồng/ngày.

Điều vô lý là, theo DN này, mỗi ngày nhập khẩu vải có tới 5-7 mẫu phải kiểm tra chất lượng, có ngày tới 10 mẫu. Song các mẫu đó cứ lặp đi, lặp lại y chang mà việc kiểm tra vẫn diễn ra thường xuyên, dù DN chưa từng vi phạm bao giờ.

“Nhập lô hàng có 4 mẫu vải với thuế, phí các loại chỉ vài triệu đồng, trong khi chi phí kiểm tra còn cao hơn, lên tới 8 triệu đồng, là rất vô lý. Chúng tôi đã kiến nghị rất nhiều lần rằng, thời gian kiểm tra nên giãn cách ra hoặc kiểm tra đột xuất, song không được tiếp thu”, bà Tú Anh bức xúc nói.

Thủ tục trên được quy định trong Thông tư 32 của Bộ Công Thương, ban hành năm 2009, khiến hầu hết các DN xuất khẩu hàng dệt may đều “khóc dở mếu dở”. Riêng quy trình kiểm tra hàm lượng formaldehyt với các sản phẩm dệt may và nguyên phụ liệu dệt may đã yêu cầu tới 10 loại chứng nhận, trong đó 7 loại là bắt buộc. Chỉ riêng quy trình này đã chiếm tới 72% trong toàn bộ thủ tục thông quan của lô hàng, khiến DN vô cùng vất vả, chi phí phát sinh cũng vô cùng lớn.

DN vẫn phải qua nhiều cửa

Phía Tổng cục Thuế cho biết không phải thiếu các giải pháp đơn giản hoá thủ tục cho DN, được chính cơ quan này đề xuất và triển khai. Chẳng hạn như đẩy nhanh tiến độ triển khai dịch vụ khai thuế, nộp thuế điện tử được cho rằng đã giúp cho DN không phải gửi tờ khai bằng giấy, không phải đến cơ quan thuế nộp tờ khai, nộp thuế, nhờ đó góp phần giảm số giờ nộp thuế… Tuy nhiên, thực tế theo phản ánh của DN lại không được như vậy.

Đại diện CTCP Thương mại XNK Savico cho biết, 8 bộ, ngành đã có cơ chế một cửa liên thông, nhưng DN vẫn phải tự qua rất nhiều cửa.

Đơn cử như để nhập khẩu sản phẩm thép, theo Thông tư 44 của Bộ Công Thương, DN phải xin chứng minh năng lực sản xuất từ Vụ Công nghiệp nặng của bộ này, sau đó gửi giấy phép về các chi cục hải quan để thông quan lô hàng. Tuy nhiên, hiện nhiều chi cục vẫn đề nghị có giấy phép bản gốc, dẫn đến trường hợp hàng về qua các cửa khẩu khác nhau, nếu chỉ có 1 giấy phép gốc thì DN phải gửi lần lượt, ví dụ từ Lạng Sơn, xuống Hải Phòng rồi lại qua TP. Hồ Chí Minh...

“Như vậy vừa tốn kém thời gian, chi phí, mà lỡ thất lạc thì DN không thể có giấy tờ mà thông quan. Vậy tại sao không tiến hành kiểm soát trên mạng để giảm thiểu rủi ro cho DN?”, vị này đặt câu hỏi.

Lắng nghe ý kiến của cộng đồng DN, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn thừa nhận, những bức xúc nổi bật mà DN phản ánh đều là vấn đề trọng tâm mà Nghị quyết 19/NQ-CP đặt ra, cần giải quyết để cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ông Tuấn đồng tình, trong thông quan hàng hoá hiện nay có rất nhiều thủ tục gây mất thời gian. Hiện trên cả nước có 7 triệu tờ khai, tương đương 7 triệu lô hàng thực hiện thủ tục thuế - hải quan, 38% số này phải chịu kiểm tra về tiêu chuẩn chất lượng. Điều này cho thấy, đây là bức xúc không chỉ của riêng DN nào, hay ngành nào.

Ông Tuấn khẳng định, các thủ tục này là đúng, nhưng so với khu vực và thế giới thì tỷ lệ này là cao. “Điều quan trọng hơn là hiệu quả hiệu lực còn chưa được như yêu cầu của DN. Do đó quy trình, cơ chế thực hiện chưa phù hợp với xu hướng phát triển, vừa tăng thêm chi phí, thời gian của DN mà vẫn không đảm bảo hiệu quả chất lượng”, ông Tuấn thẳng thắn thừa nhận.

Tuy nhiên, cũng theo Thứ trưởng Bộ Tài chính, trách nhiệm này không thuộc về riêng ngành thuế hay hải quan. Thực tế cho thấy, các thủ tục gây phiền hà cho DN đang nằm rải rác ở nhiều bộ, ngành khác. Điều này chắc chắn sẽ gây khó khăn cho cơ quan thuế - hải quan nếu không có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành. Đồng thời, kỳ vọng đơn giản hoá thủ tục để giảm số giờ nộp thuế có thể chỉ là mong muốn chủ quan, dựa trên những tính toán bề nổi từ phía cơ quan thuế hay hải quan, nếu sự phối hợp còn thiếu thực chất và đồng bộ.