Bảo hiểm: “Mảnh ghép” hoàn chỉnh của tài chính xanh

Nhiều tiềm năng trong giai đoạn sơ khai

Các sản phẩm này có thể bao gồm bảo hiểm cho các dự án năng lượng tái tạo, bảo hiểm trách nhiệm môi trường và các giải pháp bảo hiểm khác giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Ngoài ra, còn bao gồm bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm thiên tai giúp các cộng đồng phục hồi nhanh chóng sau thảm họa hay các sản phẩm bảo hiểm trách nhiệm ô nhiễm môi trường khuyến khích người dân thay đổi hành vi và doanh nghiệp.

Hiện nay, nhiều quốc gia đã áp dụng bảo hiểm xanh như một giải pháp sáng tạo, giúp tăng cường khả năng chống chịu thiên tai. Đơn cử, Trung Quốc xây dựng hệ thống bảo hiểm xanh thông qua đưa bảo hiểm trách nhiệm môi trường vào khung pháp lý từ thập niên 1990. Các ngành công nghiệp có nguy cơ ô nhiễm cao buộc phải tham gia bảo hiểm này, đảm bảo khả năng khắc phục hậu quả môi trường. Đến năm 2021, hệ thống bảo hiểm xanh của Trung Quốc đã đạt giá trị 2.000 tỷ nhân dân tệ, bao gồm bảo hiểm cho năng lượng tái tạo và các dự án xanh. Đặc biệt, các công ty bảo hiểm tại Trung Quốc phải đánh giá tác động của biến đổi khí hậu trong báo cáo thường niên, giúp tăng hiệu quả quản lý rủi ro và hỗ trợ sự phát triển bền vững. Còn tại Hàn Quốc, Chính phủ phối hợp chặt chẽ với các tổ chức tài chính và doanh nghiệp tư nhân để thúc đẩy các sản phẩm bảo hiểm hỗ trợ năng lượng tái tạo, xe điện và công trình xanh. Mô hình hợp tác công - tư này không chỉ giúp giảm gánh nặng tài chính cho Chính phủ, mà còn tạo điều kiện để các doanh nghiệp tham gia tích cực hơn vào các sáng kiến bảo vệ môi trường.

Tại Việt Nam, bảo hiểm xanh cũng đã có cơ chế chính sách mở đường. Theo đó, trong Quyết định số 1658/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050, Thủ tướng đã giao nhiệm vụ cho Bộ Tài chính xây dựng, hoàn thiện công cụ chính sách tài chính ưu đãi, các chương trình, giải pháp thúc đẩy thị trường vốn, bảo hiểm xanh… Nhiều văn bản khác dù không nhắc trực tiếp đến bảo hiểm xanh, nhưng cũng đề cập tới các quy định liên quan đến bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và tài chính xanh như Luật Bảo vệ môi trường, Nghị định 155/2016/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường… Tất cả đã tạo nên khung pháp lý cơ bản cho việc phát triển bảo hiểm xanh tại Việt Nam.

Dù vậy, việc phát triển bảo hiểm xanh tại Việt Nam mới đang ở thời kỳ sơ khai. Một số công ty đang phát triển các sản phẩm bảo hiểm xanh có thể kể đến như Tập đoàn Bảo Việt, Công ty Cổ phần PVI (Bảo hiểm PVI), Tổng Công ty cổ phần Bảo hiểm Bưu điện (PTI)… Các sản phẩm chủ yếu là bảo hiểm cho các dự án năng lượng tái tạo, bảo hiểm trách nhiệm môi trường và bảo hiểm cho các công trình xây dựng xanh. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong các hình thái của bảo hiểm xanh.

Phát triển bảo hiểm sẽ hoàn chỉnh tổng thể của thị trường tài chính xanh

Thêm chất cho “mảnh đất” màu mỡ

Chuyên gia kinh tế Trần Nguyên Đán phân tích, Việt Nam hiện có rất ít sản phẩm có thể gọi là bảo hiểm xanh. Với việc chưa được phổ biến rộng rãi, người dân khó lòng cảm nhận được, dẫn đến việc triển khai phát triển loại hình bảo hiểm này được cho là rất khó. Song song với đó, tỷ lệ thâm nhập bảo hiểm trong cộng đồng tại Việt Nam hiện ở mức thấp, thậm chí có dấu hiệu giảm sau thời gian “khủng hoảng niềm tin”, việc phát triển những sản phẩm bảo hiểm truyền thống đã khó, chứ chưa nói đến bảo hiểm xanh.

Bên cạnh đó, theo một chuyên gia, cơ chế chính sách đã góp phần hình thành nền tảng cho hoạt động bảo hiểm xanh của các công ty bảo hiểm, song vẫn còn thiếu các văn bản pháp luật rõ ràng làm hành lang pháp lý cho việc phát triển bảo hiểm xanh ở Việt Nam. Những chính sách khuyến khích như giảm thuế hoặc phí cho các sản phẩm bảo hiểm xanh đã được đưa ra, song quá trình triển khai vẫn còn nhiều thách thức.

Dẫu còn nhiều khó khăn, song ông Trần Nguyên Đán khẳng định, trong giai đoạn này, việc phát triển bảo hiểm xanh là thời điểm phù hợp nhất, thay vì phải trải qua 2 giai đoạn riêng biệt thì kết hợp cùng một lúc, cả phát triển bảo hiểm truyền thống và bảo hiểm xanh. Điều này có nghĩa là người dân sẽ được tiếp cận và hiểu về bảo hiểm xanh ngay từ đầu, từ đó giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Nếu muốn phát triển bảo hiểm xanh, cần có chính sách phù hợp, có những ưu đãi về cơ chế, về thuế…, bởi việc này không hề đơn giản đối với các công ty bảo hiểm. Họ phải đạt được mức phí cạnh tranh trên thị trường, tính toán tỷ lệ bồi thường hợp lý và ngăn chặn tình trạng trục lợi bảo hiểm, có lợi nhuận khi phát triển các sản phẩm bảo hiểm xanh.

Do vậy, theo các chuyên gia, Việt Nam cần sớm xây dựng một chiến lược toàn diện và cụ thể với việc hoàn thiện khung pháp lý là điều kiện tiên quyết. Chính phủ cần ban hành các quy định chi tiết về bảo hiểm trách nhiệm môi trường và rủi ro thiên tai, yêu cầu các doanh nghiệp đánh giá rủi ro khí hậu thường niên; đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như đánh giá tác động của biến đổi khí hậu trong báo cáo thường niên để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý rủi ro. Để doanh nghiệp bảo hiểm mạnh dạn đưa sản phẩm ra thị trường, Nhà nước có thể giảm thuế, trợ giá phí bảo hiểm xanh và đầu tư vào hạ tầng công nghệ thông tin nhằm xây dựng hệ thống dữ liệu quản lý rủi ro; đẩy mạnh hợp tác với các tổ chức quốc tế và những quốc gia có nhiều kinh nghiệm trong phát triển sản phẩm bảo hiểm xanh để thiết kế chính sách hiệu quả hỗ trợ hoạt động cung cấp sản phẩm bảo hiểm xanh... Đó là những bước đi cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường về các sản phẩm bảo hiểm xanh.

Trong xu hướng xanh hóa rộng khắp như hiện nay, các doanh nghiệp bảo hiểm nếu nhanh chân tạo ra các sản phẩm xanh sẽ chiếm ưu thế. Do vậy, cần chủ động nghiên cứu, thiết kế và chuẩn bị các kế hoạch để đưa các sản phẩm bảo hiểm xanh ra thị trường. Việc để công chúng làm quen và tiếp nhận các sản phẩm bảo hiểm xanh sẽ cần đến một kế hoạch dài hạn và có lộ trình rõ ràng; tăng cường quảng bá cho sản phẩm bảo hiểm xanh để tiếp cận khách hàng tiềm năng thông qua kênh chính thống cũng như truyền thông qua mạng xã hội, để tạo sự lan tỏa nhanh chóng; nâng cao chất lượng các nhân sự tham gia vào chu trình bảo hiểm từ khâu thiết kế sản phẩm, thẩm định khai thác bảo hiểm, giám định tổn thất cho đến bồi thường để có thể tư vấn, hỗ trợ cho khách hàng tốt nhất.

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng, nhất là trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, một trong những giải pháp quan trọng là các doanh nghiệp bảo hiểm phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong các sản phẩm bảo hiểm xanh. Một mặt, công nghệ số giúp doanh nghiệp tìm kiếm và tiếp cận khách hàng nhanh chóng và chính xác hơn, mặt khác cũng giúp khách hàng dễ dàng tiếp cận các dịch vụ bảo hiểm, từ đó thúc đẩy nhu cầu sử dụng dịch vụ.