Đô thị loại I mở đường cho cực tăng trưởng mới Bắc Ninh

Họp Hội đồng thẩm định liên ngành Đề án đề nghị công nhận tỉnh Bắc Ninh đạt tiêu chí đô thị loại I - Ảnh: Bích Ngọc

Hợp nhất không gian phát triển, mở rộng dư địa tăng trưởng

Ngày 27/7, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn chủ trì cuộc họp Hội đồng thẩm định liên ngành xem xét Đề án đề nghị công nhận tỉnh Bắc Ninh đạt tiêu chí đô thị loại I. Kết quả, Hội đồng gồm 18 thành viên thống nhất đánh giá Đề án cơ bản đáp ứng các tiêu chí của đô thị loại I theo quy định.

Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Bắc Ninh bước sang một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới sau khi hợp nhất với tỉnh Bắc Giang. Việc mở rộng địa giới hành chính không chỉ làm gia tăng quy mô dân số và diện tích tự nhiên mà còn tạo nên một không gian phát triển kinh tế - xã hội rộng lớn hơn, đủ điều kiện hình thành một trung tâm đô thị có sức lan tỏa trong vùng Đồng bằng sông Hồng.

Theo Kết luận số 52-KL/TW ngày 20/6/2026, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương. Vì vậy, việc công nhận Bắc Ninh đạt tiêu chí đô thị loại I không chỉ đáp ứng yêu cầu về phân loại đô thị mà còn là căn cứ quan trọng để trình cấp có thẩm quyền xem xét thành lập thành phố trực thuộc Trung ương trong thời gian tới.

Sau hợp nhất, Bắc Ninh mới sở hữu diện tích tự nhiên 4.713,75 km², gồm 99 đơn vị hành chính cấp xã, với quy mô dân số khoảng 3,989 triệu người (năm 2025). Đây là quy mô tương đương nhiều thành phố trực thuộc Trung ương hiện nay, tạo lợi thế rõ rệt về quy hoạch không gian, phân bổ nguồn lực và thu hút đầu tư.

Theo Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Bắc Ninh được xác định là một bộ phận của trung tâm công nghiệp vùng Thủ đô Hà Nội, hướng tới trở thành trung tâm công nghiệp chế tạo hiện đại hàng đầu cả nước trong các lĩnh vực điện tử, công nghệ thông tin, sản xuất chip và linh kiện bán dẫn. Đồng thời, địa phương cũng được định hướng phát triển mạnh các ngành logistics, đổi mới sáng tạo, thương mại và dịch vụ chất lượng cao.

Trong khi đó, Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 tiếp tục khẳng định vai trò của Bắc Ninh là đô thị loại I, đô thị trung tâm vùng Đồng bằng sông Hồng, giữ chức năng trung tâm quốc gia, cực tăng trưởng của vùng và là một thành phần quan trọng của Vùng đô thị Hà Nội.

Những định hướng này phản ánh sự thay đổi về vai trò của Bắc Ninh, từ một địa phương phát triển mạnh công nghiệp sang mô hình đô thị tổng hợp, nơi công nghiệp công nghệ cao, logistics, đổi mới sáng tạo và dịch vụ hiện đại cùng phát triển trên một nền tảng hạ tầng đồng bộ.

Bức tranh kinh tế của Bắc Ninh cũng tạo nền tảng vững chắc cho quá trình nâng cấp đô thị. Giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân của tỉnh đạt 8,98%/năm, cao hơn mức bình quân của vùng Đồng bằng sông Hồng (8,1%/năm) và cả nước (6,32%/năm). Nếu so sánh với 6 thành phố trực thuộc Trung ương, tốc độ tăng trưởng GRDP của Bắc Ninh chỉ đứng sau Hải Phòng (10,75%/năm).

Đến năm 2025, thu nhập bình quân đầu người của tỉnh đạt 72,24 triệu đồng/người/năm, phản ánh nền tảng kinh tế và chất lượng sống đang được cải thiện rõ rệt.

Song song với tăng trưởng kinh tế, hệ thống đô thị của tỉnh cũng phát triển nhanh chóng. Hiện Bắc Ninh có 25 đô thị, gồm 3 đô thị loại II là Kinh Bắc, Bắc Giang và Từ Sơn; 22 đô thị loại III được chuyển tiếp từ các đô thị loại IV và V. Tỷ lệ đô thị hóa đạt 61,63%, thuộc nhóm cao của cả nước.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, quá trình hợp nhất giúp Bắc Ninh sở hữu hệ thống đô thị đa cực, tạo điều kiện hình thành các hành lang phát triển công nghiệp, dịch vụ và đô thị quy mô lớn. Đây cũng là lợi thế để địa phương thu hút thêm các dòng vốn đầu tư chất lượng cao trong bối cảnh cạnh tranh giữa các trung tâm phát triển ngày càng gay gắt.

Hoàn thiện hạ tầng để hướng tới đô thị thông minh, xanh và bền vững

Dù đã cơ bản đáp ứng các tiêu chí của đô thị loại I, Bắc Ninh vẫn đứng trước yêu cầu tiếp tục đầu tư mạnh cho hạ tầng, môi trường, chuyển đổi số và phát triển đô thị xanh nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn của một thành phố trực thuộc Trung ương trong tương lai.

Đạt tiêu chí đô thị loại I, Bắc Ninh tăng tốc thành phố trực thuộc Trung ương - Ảnh minh họa

Đối chiếu với Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 về phân loại đô thị, hiện trạng đô thị Bắc Ninh đã đạt 12/15 tiêu chuẩn của đô thị loại I. Đối với 3 tiêu chuẩn còn lại, tỉnh đã xây dựng chương trình công tác để tập trung triển khai và hoàn thiện trong thời gian tới.

Theo báo cáo thẩm định của Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), việc lập Đề án phù hợp với chủ trương của Đảng, định hướng phát triển đô thị quốc gia cũng như chiến lược phát triển của tỉnh. Đề án không chỉ góp phần tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội mà còn hướng tới bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc của địa phương.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm định cũng lưu ý Bắc Ninh cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính chính xác, thống nhất của số liệu; đồng thời xây dựng kế hoạch triển khai quy hoạch chung đô thị một cách đồng bộ.

Một trong những yêu cầu được nhấn mạnh là ưu tiên đầu tư hệ thống nhà ở xã hội, các công trình xử lý môi trường, nước thải, cây xanh đô thị cùng các công trình y tế cấp tỉnh hoặc cấp quốc gia nhằm nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Các thành viên Hội đồng thẩm định cũng đề nghị tỉnh tiếp tục chỉnh trang kiến trúc, cảnh quan; mở rộng hệ thống cây xanh đô thị và cây xanh trong khu công nghiệp; thúc đẩy phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, chuyển đổi số và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh đó, Bắc Ninh cần bổ sung kế hoạch lập và điều chỉnh quy hoạch phân khu, quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật sau khi quy hoạch chung được phê duyệt; đồng thời chú trọng phát triển hạ tầng số, đổi mới sáng tạo, dự phòng hạ tầng điện và tăng cường liên kết logistics liên vùng.

Yêu cầu rà soát các yếu tố quốc phòng, an ninh trong quá trình lập và triển khai quy hoạch cũng được Hội đồng thẩm định đặt ra nhằm bảo đảm phát triển đô thị đi đôi với phát triển bền vững.

Đại diện UBND tỉnh Bắc Ninh, ông Phạm Văn Thịnh, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho biết, địa phương sẽ nghiêm túc tiếp thu đầy đủ các ý kiến của Hội đồng để tiếp tục hoàn thiện Đề án trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn khẳng định việc lập Đề án đề nghị công nhận tỉnh Bắc Ninh đạt tiêu chí đô thị loại I là cần thiết và phù hợp với định hướng phát triển trong giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, Đề án có đầy đủ căn cứ pháp lý, phù hợp với các quy hoạch và chương trình phát triển đô thị của quốc gia cũng như của tỉnh; trình tự, thủ tục cơ bản đáp ứng quy định của pháp luật.

Ông Nguyễn Tường Văn đề nghị UBND tỉnh Bắc Ninh khẩn trương rà soát, hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm tính chính xác của số liệu; đồng thời xây dựng lộ trình cụ thể nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng các tiêu chí đô thị.

Việc Hội đồng thẩm định thống nhất đánh giá Đề án cơ bản đáp ứng các tiêu chí đô thị loại I cho thấy Bắc Ninh đang tiến thêm một bước quan trọng trên hành trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu đó, địa phương vẫn cần tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, chuyển đổi số và phát triển đô thị xanh, tạo nền tảng cho một trung tâm công nghiệp - dịch vụ - đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh ở tầm quốc gia và khu vực.