Doanh nghiệp xuất khẩu gạo đối mặt với khó khăn kép

Chi phí logistics tăng làm giảm hiệu quả xuất khẩu

Theo ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), tính từ đầu năm đến hết ngày 15/3, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt khoảng 1,74 triệu tấn, giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 477,6 USD/tấn; tổng trị giá xuất khẩu gạo đạt trên 826 triệu USD.

“Mặc dù trong hơn 2 tháng đầu năm nay, sản lượng gạo xuất khẩu tăng 2,3% nhưng do giá bán giảm hơn 10% nên giá trị giảm 8,7% so với cùng kỳ năm 2025”, ông Sơn cho hay.

Hội nghị “Thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026” do Bộ Công Thương tổ chức tại TP. Cần Thơ

Cũng theo Bộ Công Thương, nguyên nhân giá gạo xuất khẩu giảm là do nguồn cung lúa gạo dồi dào; các quốc gia nhập khẩu đặt ra nhiều quy định mới về kiểm dịch và áp lực cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu gạo lớn như: Thái Lan, Ấn Độ, Pakistan…

Ngoài ra, xung đột chính trị tại Trung Đông cũng đã tác động đến thương mại toàn cầu khi một số tuyến đường hàng hải quan trọng đối mặt với rủi ro đứt gãy vận chuyển, giá các mặt hàng nhiên liệu thế giới và trong nước tăng cao làm chi phí sản xuất, logistics tăng cao.

Tình trạng thiếu hụt container rỗng phục vụ đóng hàng số lượng lớn cũng gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu. Các hãng tàu thường xuyên điều chỉnh giá cước, thay đổi lịch trình hoặc cắt giảm một số tuyến vận chuyền đến khu vực Trung Đông, ảnh hưởng đến việc đặt chỗ tàu, container và tiến độ thực hiện một số hợp đồng xuất khẩu gạo.

Một số thương nhân gặp khó khăn trong việc thực hiện hợp đồng do phải điều chỉnh tiến độ giao hàng, kéo dài thời gian thanh toán hoặc phát sinh chi phí bảo quản hàng hóa. Các giao dịch mua bán với khách hàng tại khu vực Trung Đông và châu Phi cũng bị ảnh hưởng.

Có thể nói doanh nghiệp xuất khẩu gạo đang đối mặt với khó khăn kép: Giá gạo xuất khẩu giảm nhưng chi phí sản xuất, logistics tăng. Với mức giá giao dịch trước đây, nhiều doanh nghiệp có nguy cơ phát sinh thua lỗ. Điều này khiến doanh nghiệp tạm hoãn một số đơn hàng, chờ phản hồi từ phía khách hàng và thận trọng hơn trong việc ký kết hợp đồng mới trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động.

Khu vực Đồng bằng song Cửu Long đang thu hoạch rộ vụ lúa Đông xuân 2025-2026

Tạm trữ lúa - giải pháp hỗ trợ nông dân

Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Vương Quốc Nam cho biết: Cần Thơ hiện có 35 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu gạo trực tiếp và gia công chế biến gạo cung ứng xuất khẩu. Năm 2026, địa phương đặt mục tiêu xuất khẩu 2 triệu tấn gạo, với kim ngạch khoảng 1 tỷ USD. Để tháo gỡ khó khăn trước mắt cho ngành hàng lúa gạo, ông kiến nghị các bộ, ngành hữu quan kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp, nông dân như được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp; tăng hạn mức tín dụng cho doanh nghiệp để doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính thu mua lúa cho nông dân.

Về lâu dài, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ kiến nghị Chính phủ sớm hoàn thiện quy hoạch sản xuất; ngoài chương trình dự trữ lương thực quốc gia cần có chính sách thu mua, tạm trữ lúa hàng hoá cho nông dân nhằm giữ giá và nâng cao giá trị thương mại gạo.

Việt Nam xuất khẩu gạo đạt từ 7 - 8 tấn/năm

Là người trong cuộc, ông Phạm Thái Bình - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An cho biết, hiện nông dân đang sống trong tình trạng thấp thỏm, lo âu vì lúa đã đến kỳ thu hoạch nhưng khó bán, giá giảm mạnh. Ngoại trừ một số nơi có liên kết với doanh nghiệp bán được giá từ 6.000 - 6.200 đồng/kg, còn lại phải bán lúa giá rất thấp. Điển hình như lúa Đài Thơm 8 hiện nông dân bán ra chỉ 5.500 - 5.600 đồng/kg nhưng cũng rất khó tìm được người mua.

Theo ông Bình, hiện nay các doanh nghiệp muốn thu mua thêm lúa tạm trữ nhưng đã hết hạn mức vay. Do đó, ông Bình cũng đồng kiến nghị Bộ Công Thương cần tham mưu để Thủ tướng ban hành một quyết định khẩn cấp về việc nới hạn mức cho vay mua lúa tạm trữ. Khi có cơ chế đặc thù này, Ngân hàng Nhà nước có cơ sở để chỉ đạo các ngân hàng thương mại tăng hạn mức tín dụng ưu đãi dành riêng cho việc thu mua tạm trữ lúa gạo mà không tính vào hạn mức vay thông thường của doanh nghiệp. Có như thế thì mới khơi thông được đầu ra cho mặt hàng lúa gạo hiện nay.