Nâng chuẩn trọng tài thương mại để tăng sức hút đầu tư

Vietnam ADR Week 2026 diễn ra từ ngày 25-29/5 tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh gồm các hội thảo, tọa đàm chuyên sâu về cải cách thủ tục trọng tài, hòa giải thương mại, đầu tư quốc tế, tài chính, chuyển đổi số và xu hướng phát triển dịch vụ pháp lý khu vực.

Ngày 25/5, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp cùng Hội Luật gia Việt Nam tổ chức lễ ra mắt Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC 2026 và khai mạc Tuần lễ trọng tài và hòa giải Việt Nam 2026 (Vietnam ADR Week 2026 - VAW 2026).

Sự kiện diễn ra từ ngày 25 đến 29/5 tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh với chủ đề “Trọng tài và ADR: Vươn tầm cao mới”, quy tụ cộng đồng pháp lý, doanh nghiệp, tổ chức trọng tài và hòa giải nhằm trao đổi xu hướng phát triển mới của hoạt động giải quyết tranh chấp thương mại.

Hoàn thiện thể chế cho trọng tài thương mại

Tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi nhấn mạnh, tuần lễ trọng tài và hòa giải thương mại Việt Nam là diễn đàn có ý nghĩa quan trọng để nhìn lại thực tiễn, nhận diện yêu cầu mới, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế. Đồng thời, đề xuất những giải pháp thiết thực cho quá trình hoàn thiện thể chế về trọng tài, hòa giải thương mại tại Việt Nam.

Theo lãnh đạo Bộ Tư pháp, cùng với sự phát triển của kinh tế số, thương mại điện tử, dữ liệu, sở hữu trí tuệ và đầu tư quốc tế, nhiều dạng tranh chấp mới đang xuất hiện với tính chất ngày càng phức tạp.

Điều này đòi hỏi Việt Nam tiếp tục hoàn thiện thể chế về trọng tài và hòa giải thương mại theo hướng đồng bộ, khả thi và ngày càng tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong hoạt động trọng tài, nâng cao hiệu quả thi hành phán quyết trọng tài và tăng cường phối hợp giữa cơ quan tư pháp, cơ quan thi hành án với các tổ chức trọng tài, hòa giải thương mại cũng được xem là yêu cầu cấp thiết.

Cùng với tiến trình hội nhập, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam Nguyễn Khánh Ngọc cho rằng hoạt động đầu tư, kinh doanh và thương mại phát triển đang đặt ra yêu cầu xây dựng khuôn khổ pháp luật minh bạch cùng cơ chế giải quyết tranh chấp công bằng, hiệu quả và thân thiện với doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Khánh Ngọc, trọng tài và hòa giải không chỉ là phương thức giải quyết tranh chấp hiện đại, linh hoạt mà còn ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Các khảo sát gần đây cho thấy khuôn khổ pháp luật minh bạch cùng cơ chế giải quyết tranh chấp công bằng, tôn trọng thỏa thuận hợp pháp của các bên, dễ tiếp cận và thân thiện với doanh nghiệp luôn là yếu tố quan trọng hàng đầu để thúc đẩy đầu tư, kinh doanh phát triển bền vững”, ông Ngọc nhấn mạnh.

Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam cũng cho rằng tranh chấp trong hoạt động đầu tư, kinh doanh là điều khó tránh khỏi và thậm chí có xu hướng gia tăng cùng tiến trình hội nhập.

Điều đó đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng trọng tài thương mại nhằm củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Các đại biểu đánh giá việc ra mắt Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026 là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển và nâng cao chất lượng dịch vụ giải quyết tranh chấp dành cho cộng đồng doanh nghiệp.

Đẩy mạnh số hóa, nâng chuẩn quốc tế

Theo GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), trọng tài, hòa giải và các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) đang trở thành cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp hơn bao giờ hết nhờ tính linh hoạt, hiệu quả và khả năng tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Chủ tịch VIAC nhấn mạnh, hoạt động thương mại và đầu tư quốc tế đang thay đổi nhanh dưới tác động của chuyển dịch chuỗi cung ứng, biến động địa chính trị, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh của công nghệ.

Những thay đổi này kéo theo sự gia tăng cả về số lượng, quy mô giá trị và mức độ phức tạp của các tranh chấp thương mại, đầu tư.

Đáng chú ý, tranh chấp liên quan công nghệ tài chính (fintech), dữ liệu, tài sản số và thương mại xuyên biên giới đang gia tăng nhanh.

“Trọng tài, hòa giải và các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án (ADR) đang trở thành cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp hơn bao giờ hết nhờ tính linh hoạt, hiệu quả và phù hợp với chuẩn mực quốc tế”, chủ tịch Lê Hồng Hạnh nhận định.

Theo Chủ tịch VIAC, châu Á đang nổi lên là khu vực phát triển năng động của tài phán trọng tài và ADR, mở ra cơ hội cho các nền tài phán mới nổi như Việt Nam.

Việc không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động trọng tài và ADR có ý nghĩa quan trọng trong củng cố niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường pháp lý Việt Nam.

GS.TS Lê Hồng Hạnh khẳng định VIAC sẽ tiếp tục thúc đẩy cải cách, trong đó có việc ban hành Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC 2026 theo hướng hiện đại, linh hoạt và phù hợp hơn với thực tiễn giải quyết tranh chấp.

Việt Nam tiếp tục hoàn thiện thể chế về trọng tài và hòa giải thương mại theo hướng đồng bộ, khả thi và ngày càng tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế.

Cùng nhận định, ông Vũ Ánh Dương, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký VIAC cho biết, quá trình xây dựng Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC 2026 diễn ra khi Việt Nam thúc đẩy mạnh cải cách thể chế và pháp luật trong lĩnh vực thương mại, đầu tư theo chuẩn mực quốc tế đồng thời hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển hoạt động giải quyết tranh chấp quốc tế về khu vực châu Á.

Ông Dương thông tin, lĩnh vực trọng tài tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển nhanh và chuyên nghiệp hơn với nền tảng pháp lý và hạ tầng kỹ thuật ngày càng hoàn thiện. Điều đó tạo điều kiện thuận lợi cho tố tụng trọng tài điện tử phát triển.

“Định hướng sửa đổi cốt lõi của Quy tắc VIAC 2026 là bám sát xu hướng phát triển của chuẩn mực quốc tế, nâng cao hiệu quả thủ tục trọng tài và đẩy mạnh số hóa, ứng dụng công nghệ trong hoạt động giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và ADR”, ông Dương cho biết.

Theo đại diện VIAC, Quy tắc VIAC 2026 được xây dựng dựa trên định hướng sửa đổi cốt lõi gồm nâng cao hiệu quả thủ tục trọng tài, thúc đẩy số hóa và tăng cường ứng dụng công nghệ.

Đại diện cho doanh nghiệp, ông Nguyễn Hải Minh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), cho biết cộng đồng đầu tư quốc tế đang đặt kỳ vọng ngày càng cao vào cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và ADR.

Các doanh nghiệp hiện cần cơ chế xử lý tranh chấp nhanh, minh bạch và có khả năng dự đoán cao trong điều kiện môi trường đầu tư toàn cầu biến động mạnh. Vì vậy để nâng cao vị thế Việt Nam như một điểm đến trọng tài đáng tin cậy trong khu vực chúng ta cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường hỗ trợ của hệ thống tư pháp và thúc đẩy kết nối với cộng đồng trọng tài quốc tế.

Việc nâng chuẩn trọng tài thương mại, đẩy mạnh số hóa và hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp không chỉ đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế hiện đại mà còn góp phần xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, cạnh tranh và bền vững hơn cho Việt Nam trong giai đoạn tới.