Nút thắt logistics ảnh hưởng thế nào đến bức tranh lợi nhuận doanh nghiệp dầu khí?

Khủng hoảng tại các "yết hầu" hàng hải buộc dòng chảy năng lượng phải đổi hướng, biến rủi ro logistics thành biến số định đoạt lợi nhuận của toàn ngành dầu khí

Cú sốc logistics lấn át thiếu hụt nguồn cung

Trong những tuần giao dịch gần đây, thị trường năng lượng toàn cầu liên tục chứng kiến những nhịp rung lắc mạnh của giá dầu thô. Đầu tháng 6/2026, giá dầu Brent duy trì trên mốc 96 USD/thùng (tăng 1,1%), trong khi dầu WTI giao dịch ở mức 93,76 USD/thùng (tăng 1,7%). Động lực chi phối bảng điện lúc này không đến từ lăng kính cung - cầu truyền thống, mà bị dẫn dắt hoàn toàn bởi các tin tức xoay quanh bàn đàm phán ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, cũng như khả năng khôi phục huyết mạch hàng hải qua eo biển Hormuz.

Theo giới phân tích tài chính, mức giá neo cao hiện tại được cấu thành phần lớn bởi “phần bù rủi ro địa chính trị” thay vì sự thiếu hụt nguồn cung vật lý thực tế. Hơn ba tháng sau những cuộc không kích qua lại tại chảo lửa Trung Đông, tình hình hiện rơi vào thế giằng co. Một lệnh ngừng bắn tạm thời, mong manh đang được duy trì. Bất chấp những tín hiệu ngoại giao mang tính thăm dò về một thỏa thuận giảm leo thang, các yếu tố rủi ro cốt lõi từ chương trình hạt nhân, quyền kiểm soát an ninh hàng hải đến các lệnh trừng phạt kinh tế, vẫn là những bài toán chưa có lời giải cuối cùng.

Hệ lụy trực tiếp và nghiêm trọng nhất từ cuộc khủng hoảng này là sự đứt gãy của dòng chảy năng lượng toàn cầu. Khác với những cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong lịch sử là nơi giá cả bùng nổ do nguồn cung bị cấm vận hoặc cắt đứt đột ngột, cú sốc hiện nay mang đậm tính chất của một cuộc khủng hoảng logistics hàng hải.

Phần lớn sản lượng khai thác dầu toàn cầu vẫn đang được duy trì ổn định. Dẫu vậy, việc đưa những thùng dầu đó đến tay các nhà máy lọc hóa dầu qua các tuyến hàng hải chiến lược lại trở thành một ván bài đầy rủi ro, tốn kém và mất thời gian. Minh chứng rõ nét nhất là sự đình trệ tại eo biển Hormuz. Dữ liệu quan trắc cho thấy lưu lượng tàu chở dầu đi qua khu vực này sụt giảm nghiêm trọng, chỉ còn vỏn vẹn khoảng 2 tàu/ngày ở thời điểm hiện tại, và bình quân tháng 5/2026 chỉ đạt 4 tàu/ngày. Hãy nhớ lại, con số này trong năm 2025 lên tới 94 tàu/ngày. Sự lao dốc không tưởng này phát đi một thông điệp: Thị trường không thiếu dầu, thị trường chỉ thiếu một lộ trình vận chuyển an toàn.

Đứng trước rủi ro an ninh, các hãng vận tải buộc phải kích hoạt phương án dự phòng tốn kém nhất là chuyển hướng tàu vòng qua Mũi Hảo Vọng (châu Phi). Quyết định bất đắc dĩ này đã phá vỡ hoàn toàn cấu trúc logistics năng lượng toàn cầu vốn được tối ưu hóa bằng thuật toán trong nhiều thập kỷ. Hành trình mới kéo dài thêm từ 10 đến 15 ngày không chỉ đốt thêm hàng triệu USD chi phí nhiên liệu mà còn gây ra tình trạng khan hiếm trọng tải tàu cục bộ trên toàn cầu. Phí bảo hiểm chiến tranh tăng vọt, đẩy giá cước vận tải dầu khí thiết lập một mặt bằng rủi ro mới. Ghi nhận trên thị trường quốc tế, giá cước định hạn tại một số phân khúc tàu đã tăng từ 20% đến hơn 100% kể từ đầu năm 2026.

Độ trễ của vận tải và kịch bản giá dầu

Một điểm nghẽn kinh tế rất đáng lưu tâm là ngay cả khi các bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn thực sự, hoạt động logistics năng lượng cũng không thể “bật công tắc” trở lại bình thường ngay lập tức.

Thị trường tài chính là nơi giao dịch của sự kỳ vọng, do đó giá dầu có thể lao dốc rất nhanh ngay khi phần bù rủi ro giảm xuống. Ngược lại, thị trường vận tải vật lý lại có độ trễ rất lớn. Các chủ tàu, tập đoàn bảo hiểm hàng hải và nhà xuất nhập khẩu sẽ cần thêm nhiều tháng để đánh giá lại tính an toàn của các tuyến đường chiến lược trước khi đưa tàu quay trở lại hải trình cũ.

Nhìn xa hơn về cuối năm 2026 sang năm 2027, dự báo giá dầu có xu hướng dịch chuyển về vùng thấp hơn. Điều này xuất phát từ sức ép kép: Nguồn cung ngoài khối OPEC tiếp tục gia tăng, năng lực sản xuất dự phòng của OPEC vẫn còn dồi dào, trong khi đà tăng trưởng nhu cầu tiêu thụ dầu mỏ toàn cầu có dấu hiệu chững lại dưới áp lực suy yếu của bức tranh kinh tế vĩ mô.

Cú sốc chi phí vận tải tạo ra nghịch lý lợi nhuận, nhóm vận tải hưởng lợi lớn nhờ cước neo cao, trong khi các doanh nghiệp hạ nguồn chật vật xoay sở với rủi ro

Phân hóa sâu sắc bức tranh tài chính doanh nghiệp

Trong môi trường kinh doanh đầy biến động này, thị trường không chỉ đối diện với câu chuyện giá dầu, mà là bài toán quản trị dòng chảy năng lượng. Cú sốc logistics đang trở thành lăng kính phản chiếu rõ nhất sức chống chịu của doanh nghiệp, tạo ra sự phân hóa gay gắt giữa các nhóm ngành.

Hưởng lợi rõ rệt nhất là nhóm doanh nghiệp vận tải dầu khí (Midstream), với các đại diện như: PVT, PVP, PDV và GSP. Khi quãng đường vận chuyển bị kéo dài qua Mũi Hảo Vọng, vòng quay tàu giảm xuống, làm tăng nhu cầu trọng tải tàu thực tế trên thị trường. Nguồn cung tàu khả dụng bị thu hẹp giúp mặt bằng giá cước neo ở mức đỉnh. Điểm rơi lợi nhuận của nhóm này không chỉ phụ thuộc vào giá dầu, mà được bảo chứng bởi tình trạng ách tắc logistics chưa thể giải quyết trong một sớm một chiều. Ngay cả khi căng thẳng hạ nhiệt và giá dầu giảm, biên lợi nhuận của nhóm vận tải dự kiến vẫn duy trì ở mức cao thêm một thời gian dài.

Ở chiều ngược lại, nhóm doanh nghiệp hạ nguồn (Downstream) như: BSR, PLX, OIL đang phải đối mặt với một bài toán kép đầy rủi ro. Việc chi phí vận chuyển đầu vào tăng phi mã đang trực tiếp ăn mòn biên lợi nhuận gộp. Thêm vào đó, lộ trình vận chuyển kéo dài khiến việc quản trị hàng tồn kho trở nên phức tạp. Cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ thường có độ trễ nhất định so với đà tăng của chi phí đầu vào. Trong môi trường này, rủi ro lớn nhất không nằm ở diễn biến giá dầu, mà nằm ở nguy cơ bào mòn dòng tiền và tổn thất tồn kho nếu giá dầu thế giới bất ngờ quay đầu giảm sâu khi hàng đang đi trên biển.

Cuối cùng, đối với nhóm dịch vụ và khoan thăm dò dầu khí (Upstream) như: PVS, PVD, tác động của chuỗi sự kiện này mang tính gián tiếp và có độ trễ. Nhóm thượng nguồn chỉ thực sự bứt phá nếu mặt bằng giá dầu cao được duy trì đủ lâu, tạo tiền đề vững chắc để các tập đoàn dầu khí quốc tế mở hầu bao cho các chiến dịch thăm dò và khai thác ngoài khơi. Do đó, sự gián đoạn logistics hiện tại chưa phải là cú hích tạo ra sự bùng nổ lợi nhuận tức thời cho nhóm này.

Có thể thấy, bối cảnh kinh tế toàn cầu mới đang đặt các doanh nghiệp dầu khí trước những bài toán quản trị hoàn toàn khác biệt. Sức khỏe tài chính giờ đây không chỉ được định đoạt bởi việc đoán định đúng chu kỳ giá dầu, mà phụ thuộc sống còn vào năng lực thích ứng với một chuỗi cung ứng đầy rẫy sự mong manh.