Quốc hội thông qua Luật Đầu tư (sửa đổi)

Dấu ấn trách nhiệm trong báo cáo giải trình của Chính phủ

Trước khi các đại biểu Quốc hội bấm nút thông qua, thay mặt Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật. Điểm nổi bật bao trùm lên toàn bộ nội dung báo cáo là sự phối hợp chặt chẽ, trách nhiệm giữa cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra. Bộ trưởng khẳng định, Chính phủ đã nghiên cứu thấu đáo và tiếp thu tối đa các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng như các đại biểu Quốc hội, đảm bảo mọi quy định mới đều bám sát các Nghị quyết của Bộ Chính trị, đặc biệt là tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW về cải thiện môi trường đầu tư.

Về điều kiện đầu tư kinh doanh, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, thay vì giữ nguyên tư duy quản lý cũ, cơ quan soạn thảo đã thực hiện một cuộc "sàng lọc" quyết liệt để mạnh dạn cắt bỏ những rào cản không cần thiết. Trên tinh thần đó, Chính phủ đã thống nhất cắt giảm 38 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Những lĩnh vực vốn được coi là "nhạy cảm" nhưng thực tế có thể quản lý bằng tiêu chuẩn kỹ thuật như kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế, hải quan, hay dịch vụ logistics, tư vấn du học... đã được đưa ra khỏi danh mục hạn chế. Tuy nhiên, sự cẩn trọng vẫn được duy trì đối với lĩnh vực nông nghiệp, khi Chính phủ quyết định giữ lại và không ghép các ngành nghề đặc thù như dịch vụ xử lý vật thể kiểm dịch hay chăn nuôi trang trại để đảm bảo an toàn sinh học.

Không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm điều kiện, tư duy cải cách thủ tục hành chính còn được thể hiện rõ nét qua các quy định về chấp thuận chủ trương đầu tư. Tiếp thu ý kiến xác đáng từ các đại biểu, dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng phân cấp mạnh mẽ hơn. Một ví dụ điển hình cho tư duy này là việc loại bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án nhà ở thương mại, khu đô thị đã lựa chọn được nhà đầu tư qua đấu giá, đấu thầu, hay các dự án khai thác khoáng sản thuộc diện đấu giá. Quy định này được kỳ vọng sẽ chấm dứt tình trạng "một việc hai cửa", giảm thiểu đáng kể thời gian và chi phí cho doanh nghiệp...

Những đột phá thể chế và nội dung trọng tâm của Luật mới

Theo đánh giá, Luật vừa được thông qua, đã có nhiều điểm mới mang tính đột phá, tác động trực tiếp đến cấu trúc môi trường kinh doanh. Đầu tiên và quan trọng nhất, Luật Đầu tư (sửa đổi) đã tạo ra một "cuộc cách mạng" thực sự về quyền tự do kinh doanh.

Thông qua việc sửa đổi Phụ lục IV, Luật đã xóa bỏ rào cản gia nhập thị trường đối với 38 ngành nghề. Việc các lĩnh vực như kinh doanh dịch vụ bảo hành xe ô tô, dịch vụ làm thủ tục thuế hay tư vấn du học được đưa ra khỏi danh sách kinh doanh có điều kiện đồng nghĩa với việc nhà nước chuyển từ cơ chế "cấp phép" (tiền kiểm) sang cơ chế "công bố tiêu chuẩn" (hậu kiểm). Bên cạnh đó, để tránh sự tùy tiện trong áp dụng pháp luật, các ngành nghề còn lại cũng được định nghĩa lại một cách chính xác hơn, điển hình như việc thu hẹp phạm vi "kinh doanh vàng" (trừ vàng trang sức, mỹ nghệ) hay quy định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước đối với "kinh doanh thực phẩm".

Bên cạnh đó, Luật đã tháo gỡ một trong những nút thắt pháp lý lớn nhất đối với dòng vốn ngoại. Trước đây, nhà đầu tư nước ngoài thường gặp khó khăn vì quy trình "con gà - quả trứng" khi chưa thành lập doanh nghiệp thì không thể xin giấy phép. Luật sửa đổi đã giải quyết triệt để vấn đề này bằng quy định cho phép nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là trong lĩnh vực khởi nghiệp sáng tạo, được thành lập tổ chức kinh tế trước khi cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Quy định này không chỉ giúp Việt Nam tương thích với thông lệ quốc tế mà còn tạo đường băng thuận lợi để đón làn sóng đầu tư vào đổi mới sáng tạo.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng

Đồng thời, chính sách ưu đãi đầu tư đã được thiết kế lại để đón đầu xu hướng kinh tế mới. Thay vì dàn trải, Luật tập trung nguồn lực ưu đãi vào các lĩnh vực mũi nhọn như công nghiệp bán dẫn, chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Đáng chú ý, cơ chế ưu đãi đặc biệt dành cho các dự án quy mô lớn và các trung tâm đổi mới sáng tạo được luật hóa cụ thể, tạo ra công cụ hữu hiệu để Việt Nam cạnh tranh thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu được áp dụng.

Cuối cùng, một điểm nhấn kỹ thuật nhưng có ý nghĩa kinh tế lớn là việc sửa đổi Luật Đường sắt ngay trong Luật Đầu tư. Nhận thấy những vướng mắc trong thu hút tư nhân vào hạ tầng giao thông, Luật đã sửa đổi Điều 24 Luật Đường sắt, cho phép nhà đầu tư các tuyến đường sắt được gia hạn thời gian hoạt động của dự án. Nếu không gia hạn, cơ chế chuyển giao và thanh toán tài sản cũng được quy định rõ ràng. Điều này tạo ra hành lang pháp lý an toàn, khuyến khích khu vực tư nhân mạnh dạn bỏ vốn vào các dự án hạ tầng chiến lược vốn có thời gian thu hồi vốn rất dài.

Đồng thời, để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Luật cũng quy định rõ mối quan hệ với Luật Kinh doanh bất động sản, xác định thời điểm áp dụng các điều kiện kinh doanh nhà ở hình thành trong tương lai, qua đó minh bạch hóa thị trường bất động sản.

Có thể khẳng định, với cách tiếp cận toàn diện và tư duy thị trường cởi mở, Luật Đầu tư (sửa đổi) không chỉ giải quyết các vướng mắc trước mắt mà còn kiến tạo một nền tảng pháp lý vững chắc, thông thoáng cho sự phát triển bền vững của kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới.