Tạo đột phá thể chế để ngành dầu khí thu hút dòng vốn chất lượng cao

Định hình lại hệ sinh thái năng lượng

Theo Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) ra đời trong bối cảnh ngành dầu khí đang đối mặt với sự suy giảm sản lượng tự nhiên nghiêm trọng tại các mỏ hiện hữu. Trong khi đó, xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu đòi hỏi một hành lang pháp lý mở rộng và linh hoạt hơn.

Dự thảo Luật lần này được cấu trúc lại, tinh gọn từ 11 chương, 69 điều (Luật năm 2022) xuống còn 12 chương, 62 điều. Sự thay đổi không nằm ở số lượng, mà ở chất lượng của 5 nhóm chính sách cốt lõi đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 81/NQ-CP. Đáng chú ý nhất là cuộc “đại phẫu” về phân cấp, phân quyền. Chính phủ đề xuất giao quyền rất lớn cho PVN trong việc thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh nội dung hợp đồng dầu khí và cấp, điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư đối với các dự án.

Về cơ chế tài chính nhằm thu hút vốn ngoại, Ban soạn thảo đã thiết kế các gói ưu đãi chưa từng có. Theo Điều 23 và Điều 42 của dự thảo, đối với các lô, mỏ dầu khí được hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt, nhà thầu có thể được áp dụng mức thu hồi chi phí tối đa lên đến 80% sản lượng dầu khí khai thác trong năm; đồng thời hưởng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp chỉ 25% và thuế xuất khẩu dầu thô giảm còn 5%. Đặc biệt, dự thảo Luật mở rộng không gian phát triển bằng việc bổ sung Chương VIII về hoạt động thu giữ, lưu trữ carbon (CCS) và Chương IX về phát triển năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí.

Đánh giá về các nội dung này, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành chủ trương bổ sung dự án CCS và điện gió ngoài khơi nhằm tạo sự “cộng sinh”, nâng cao hiệu quả đầu tư. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng lưu ý dự thảo luật có sự thay đổi rất lớn về mô hình quản lý, chuyển dịch cách tiếp cận và cơ chế kiểm soát đối với quyền lực nhà nước, do đó đề nghị Chính phủ phải thuyết minh rõ căn cứ pháp lý, đồng thời bảo đảm các quy định về CCS, điện gió không lấn sân sang phạm vi điều chỉnh của các luật chuyên ngành khác.

Mở rộng không gian pháp lý, Petrovietnam sẽ có thêm công cụ để phát huy vai trò chủ lực trong lĩnh vực năng lượng

Khát vọng vươn tầm đi đôi với kiểm soát quyền lực

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, dự thảo Luật cần phải có bước đột phá mạnh mẽ hơn. Đặt lên bàn cân so sánh, Phó Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ: Petronas của Malaysia thành lập năm 1974, cùng thời điểm với Tổng cục Dầu khí Việt Nam, quy mô nhân sự của họ dưới 50.000 người nhưng nay tổng tài sản đã trên dưới 70 tỷ USD, hoạt động tại hơn 100 quốc gia. Trong khi đó, PVN dù có quy mô lớn nhất nước với 60.000 lao động nhưng tổng tài sản chỉ bằng khoảng 1/3 của Petronas. Từ thực tế đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, cần có tư duy mới, phân cấp mạnh hơn nữa, giao quyền mạnh hơn nữa nhưng gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực. “Cần thiết thì báo cáo cơ quan có thẩm quyền cho phép áp dụng những cơ chế, chính sách đặc biệt nổi trội, vượt khuôn khổ để Tập đoàn bứt tốc”.

Bên cạnh khát vọng bứt phá, nhiều đại biểu đặc biệt lưu tâm đến vấn đề minh bạch và phân định chức năng quản trị. Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nêu: Tại Điều 56, 57 và 58 quy định về chức năng, nghĩa vụ của Tập đoàn nhưng lại chưa phân định rành mạch đâu là chức năng thực hiện quyền đại diện nước chủ nhà, đâu là quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp thực hiện hợp đồng. Đại biểu đề nghị phải làm rõ ranh giới giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh để bảo đảm môi trường đầu tư công bằng, minh bạch, bảo toàn vốn Nhà nước, đồng thời kiến nghị xem xét lại cơ sở của các mức ưu đãi thu hồi chi phí 70-80% để đảm bảo nguồn thu ngân sách.

Tiếp thu các ý kiến đa chiều từ Thường vụ Quốc hội, Tổng Giám đốc PVN Lê Mạnh Cường chia sẻ, việc Nhà nước giao vai trò quản lý dầu khí của nước chủ nhà cho Tập đoàn không chỉ là “quyền hạn” mà là nhiệm vụ chính trị nặng nề. Khi được định danh rõ ràng, Tập đoàn cam kết xây dựng các quy chế nội bộ minh bạch, có trách nhiệm giải trình để Chính phủ hậu kiểm bất kỳ thời điểm nào. Phản hồi về hành lang pháp lý cho các mảng năng lượng mới, lãnh đạo PVN bày tỏ mong muốn Quốc hội sẽ sớm có định hướng chỉ đạo xây dựng một bộ luật năng lượng mới, tạo khung pháp chế rộng mở hơn cho điện gió ngoài khơi và CCS, thay vì chỉ khu trú ở hạ tầng dầu khí hiện hữu.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cơ quan soạn thảo quán triệt nghiêm túc Quy định 178 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật; tiếp tục hoàn thiện theo hướng đột phá hơn nữa, xem xét chuyển từ cơ chế ưu đãi đầu tư sang cạnh tranh toàn cầu; linh hoạt cơ chế hợp đồng chia sẻ lợi ích với các mỏ tận thu, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, trao quyền tự quyết và tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp. Phó Chủ tịch Quốc hội giao các cơ quan khẩn trương hoàn thiện, tiếp tục thẩm tra chính thức dự án Luật, làm rõ cơ sở và nguyên tắc phân cấp cho Bộ Công Thương và PVN để trình Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp chuyên đề pháp luật vào tháng 8/2026.