Thanh toán số: Lan tỏa từ dịch vụ công đến đời sống hằng ngày

Theo thông tin tại chương trình “Chuyện ngân hàng, Chuyện đời sống” phát sóng ngày 11/9 trên VTV1, do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) phối hợp với Ban Thời sự - Đài Truyền hình Việt Nam xây dựng và sản xuất, bình quân khối lượng thanh toán số tại Việt Nam hiện đạt gần 85 triệu giao dịch mỗi ngày. Trong 6 tháng đầu năm 2026, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng hơn 34% so với cùng kỳ.

Hiệu quả dễ nhận thấy nhất là thời gian thực hiện giao dịch được rút ngắn. Theo ước tính của Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội chi nhánh số 5, thanh toán số đã giúp giảm khoảng 30-50% thời gian ở khâu thanh toán tại các dịch vụ. Nhờ đó, trung tâm có thể phục vụ nhiều lượt công dân hơn mỗi ngày.

Đại diện trung tâm chia sẻ tại chương trình “Chuyện ngân hàng, Chuyện đời sống” cho hay, trước đây, với hình thức thanh toán bằng tiền mặt, cán bộ phải thực hiện nhiều thao tác thủ công như hướng dẫn, tiếp nhận, lập chứng từ, đối soát và kiểm xuất dòng tiền. Khi chuyển sang thanh toán số, phần lớn các thao tác này được giản lược hoặc tự động hóa, giúp quy trình xử lý nhanh hơn và giảm áp lực cho cả cán bộ lẫn người dân.

Thanh toán số mở rộng tiện ích tới người dân. Ảnh: ST

Với người dân, sự thay đổi này thể hiện khá rõ trong những giao dịch hằng ngày. Nhiều người cho biết trước đây mỗi lần nộp viện phí, học phí hay các khoản phí trực tiếp thường phải chuẩn bị tiền mặt từ trước. Có những khoản không biết chính xác số tiền phải nộp nên họ thường mang dư để tránh thiếu, vừa bất tiện vừa phải cầm theo nhiều tiền.

Quá trình thanh toán cũng gồm nhiều bước như rút tiền, xếp hàng, nhận phiếu thu, chờ kiểm đếm rồi nhận lại tiền thừa. Vào những thời điểm đông người, riêng khâu chờ thanh toán cũng có thể kéo dài đáng kể.

Theo chia sẻ của một số người dân, trước đây việc phải chuẩn bị tiền mặt khiến họ khá bị động, nhất là khi không xác định được chính xác số tiền cần thanh toán. Hiện nay, với mã QR và các ứng dụng ngân hàng, thông tin giao dịch và số tiền cần chuyển được hiển thị trực tiếp trên điện thoại, giúp quá trình thanh toán nhanh và thuận tiện hơn.

Tiện ích này cũng ngày càng phổ biến tại bệnh viện. Nhiều phụ huynh cho biết khi đóng viện phí cho con, thay vì phải chuẩn bị tiền mặt và chờ hoàn tất nhiều thủ tục như trước, hiện chỉ cần quét mã và chuyển khoản tại điểm thanh toán là có thể hoàn tất giao dịch trong thời gian ngắn.

Khi những thay đổi này được nhân lên ở hàng triệu giao dịch mỗi ngày, lợi ích không chỉ nằm ở việc tiết kiệm thời gian cho người dân mà còn góp phần giảm đáng kể các thao tác thu, kiểm đếm và đối soát thủ công tại các đơn vị cung cấp dịch vụ.

Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN chia sẻ tại chương trình “Chuyện ngân hàng, Chuyện đời sống”

Sự thay đổi trong thói quen thanh toán của người dân cũng đang được các ngân hàng thương mại thúc đẩy bằng nhiều giải pháp số mới. Vietcombank đã triển khai OneQR và chương trình “Có Vietcombank, rinh quà kỳ tích” nhằm khuyến khích khách hàng quét QR tại điểm bán; đồng thời kết nối giải pháp thanh toán học phí trực tuyến PSC e-Bills bằng QR động. Trong khi đó, Agribank từ ngày 14/9/2026 triển khai chương trình ưu đãi dành cho cơ sở giáo dục mở tài khoản thanh toán tại Agribank, hỗ trợ các trường học và cơ sở đào tạo sử dụng dịch vụ thanh toán, quản lý tài chính trên nền tảng số.

Những tiện ích này đang đưa thanh toán số đi sâu hơn vào các nhu cầu thiết yếu, từ mua sắm, học tập đến khám chữa bệnh và thực hiện các khoản phí, lệ phí hằng ngày.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển nhanh của thanh toán số, yêu cầu bảo đảm an toàn tài khoản và dòng tiền cũng ngày càng lớn.

Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN cho biết, đến cuối tháng 8/2026, ngành Ngân hàng đã làm sạch khoảng 172 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân. Đồng thời, NHNN triển khai dịch vụ thông báo trạng thái đối với các tài khoản nghi ngờ liên quan đến lừa đảo, gian lận, qua đó đã cảnh báo hơn 5,1 triệu khách hàng và kịp thời giữ lại khoảng hơn 5.700 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy quá trình mở rộng thanh toán số của ngành Ngân hàng không chỉ đặt trọng tâm vào tốc độ và sự thuận tiện, mà còn gắn chặt với yêu cầu bảo đảm an toàn cho người sử dụng. Khi các giao dịch ngày càng được số hóa sâu hơn, từ thanh toán viện phí, lệ phí hành chính đến các khoản chi tiêu thiết yếu, khả năng vận hành thông suốt, chính xác và an toàn của hệ thống sẽ tiếp tục là nền tảng để thanh toán số trở thành một phần ngày càng phổ biến trong đời sống.