Trái phiếu doanh nghiệp tìm lực bật mới

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp quý 1 ghi nhận tín hiệu phục hồi rõ nét về quy mô phát hành sau giai đoạn trầm lắng kéo dài

FiinRatings vừa công bố Báo cáo Tâm điểm Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp quý 1 với chủ đề “Thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong bối cảnh biến động lãi suất”. Báo cáo cho thấy thị trường đang xuất hiện những tín hiệu hồi phục đáng chú ý về hoạt động huy động vốn, song đồng thời cũng bộc lộ rõ những áp lực mới từ mặt bằng lãi suất cao và khối lượng trái phiếu đáo hạn lớn trong thời gian tới.

Theo FiinRatings, quý 1 tiếp tục phản ánh quá trình tự điều chỉnh mạnh của thị trường khi các doanh nghiệp phát hành, nhà đầu tư và cơ quan quản lý cùng thích nghi với môi trường vốn mới, nơi yếu tố minh bạch tài chính và năng lực tín nhiệm ngày càng đóng vai trò quyết định.

Phân hóa mạnh dòng vốn huy động

Số liệu từ báo cáo cho thấy tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong ba tháng đầu năm đạt khoảng 40,3 nghìn tỷ đồng, tăng 60,6% so với cùng kỳ năm trước. Đây được xem là dấu hiệu tích cực sau thời gian dài thị trường suy giảm niềm tin và thanh khoản. Tuy nhiên, nếu so với các quý gần đây, tốc độ phát hành đã chậm lại đáng kể.

FiinRatings nhận định quý 1 vốn là giai đoạn thấp điểm theo chu kỳ phát hành trái phiếu. Năm nay, sự thận trọng của các doanh nghiệp phát hành còn gia tăng khi mặt bằng lãi suất liên tục biến động, khiến chi phí vốn trở thành áp lực lớn đối với nhiều đơn vị.

Diễn biến lãi suất đã tác động trực tiếp đến chi phí huy động trên thị trường sơ cấp. Theo dữ liệu của FiinRatings, lãi suất coupon bình quân của nhóm tổ chức tín dụng tăng thêm 67,8 điểm cơ bản, trong khi nhóm bất động sản tăng khoảng 40 điểm cơ bản.

“Diễn biến này phản ánh chi phí vốn gia tăng và sự thay đổi trong kỳ vọng của nhà đầu tư về mức bù rủi ro trước áp lực thanh khoản”, báo cáo của FiinRatings nêu rõ.

Không chỉ thị trường sơ cấp chịu ảnh hưởng, sự dịch chuyển của lãi suất còn lan sang thị trường thứ cấp khi lợi suất đáo hạn bình quân (YTM) trong quý 1 tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy nhà đầu tư vẫn duy trì tâm lý thận trọng trước những rủi ro thanh khoản ngắn hạn của thị trường.

Theo các chuyên gia phân tích tại FiinRatings, mức độ tác động của lãi suất sẽ phụ thuộc nhiều vào sức khỏe tài chính cũng như chất lượng tài sản của từng doanh nghiệp phát hành. Những doanh nghiệp sở hữu dự án có pháp lý hoàn thiện, dòng tiền ổn định và được xếp hạng tín nhiệm tốt vẫn có khả năng thương thảo các cấu trúc lãi suất thuận lợi hơn.

Đáng chú ý, nhóm doanh nghiệp phi ngân hàng tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt thị trường khi chiếm tới 70,4% tổng giá trị phát hành trong quý đầu năm. Thương vụ nổi bật nhất thuộc về Công ty Đầu tư Marina Center với giá trị phát hành lên tới 10.196 tỷ đồng, kỳ hạn 10 năm và áp dụng cơ chế lãi suất bậc thang.

Thương vụ này cho thấy các doanh nghiệp bất động sản vẫn đang nỗ lực tìm kiếm nguồn vốn trung và dài hạn để triển khai dự án, nhất là khi tín dụng ngân hàng đối với lĩnh vực bất động sản tiếp tục được kiểm soát chặt.

Bên cạnh lĩnh vực bất động sản, sự xuất hiện của Transimex, Coteccons và BAF trên thị trường phát hành đại chúng cho thấy xu hướng đa dạng hóa nguồn vốn đang lan sang nhóm doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ.

Trong khi đó, khối NHTM lại tỏ ra dè dặt hơn với hoạt động phát hành trái phiếu mới. Các tổ chức tín dụng hiện ưu tiên huy động qua các kênh vốn ngắn hạn linh hoạt nhằm bảo đảm thanh khoản hệ thống thay vì gia tăng phát hành trái phiếu dài hạn.

Theo FiinRatings, lãi suất phát hành trái phiếu ngân hàng hiện đã tiệm cận mức 7%/năm, gần sát với lợi suất cho vay. Điều này tạo sức ép đáng kể lên biên lợi nhuận ròng (NIM) của các NHTM.

Về cơ cấu phát hành, dù phát hành ra công chúng đang được đánh giá có lợi thế hơn về chi phí đối với nhóm doanh nghiệp phi tài chính, nhưng phát hành riêng lẻ vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối với hơn 90% tổng giá trị toàn thị trường.

Sự lựa chọn này phản ánh nhu cầu linh hoạt và tốc độ triển khai của doanh nghiệp. Trong khi phát hành riêng lẻ chủ yếu dựa trên thủ tục đăng ký, thì phát hành ra công chúng yêu cầu quy trình phê duyệt chi tiết, kéo dài và đòi hỏi mức độ minh bạch thông tin cao hơn.

Tuy nhiên, FiinRatings cho rằng xu hướng này có thể thay đổi trong thời gian tới khi các cơ quan quản lý đang thúc đẩy rút ngắn quy trình xử lý hồ sơ, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tăng cường minh bạch hóa thông tin thông qua xếp hạng tín nhiệm.

Áp lực đáo hạn vẫn đè nặng thị trường

Dù ghi nhận sự cải thiện về quy mô phát hành, thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn đang phải đối mặt với áp lực thanh toán rất lớn trong năm nay.

Theo báo cáo, tổng giá trị trái phiếu có vấn đề trong quý 1 đạt khoảng 12,8 nghìn tỷ đồng, tăng 6,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, nhóm bất động sản và năng lượng tiếp tục là hai lĩnh vực chịu sức ép lớn nhất khi lần lượt chiếm 54,6% và 43,4% tổng giá trị trái phiếu gặp khó khăn.

Nhiều doanh nghiệp trong nhóm này đã suy yếu tài chính từ những năm trước và hiện tiếp tục chịu ảnh hưởng từ quá trình tái cấu trúc của các hệ sinh thái doanh nghiệp lớn.

Áp lực lớn hơn được dự báo sẽ xuất hiện trong các quý tới khi lượng trái phiếu đáo hạn tăng mạnh. Theo FiinRatings, giá trị trái phiếu đến hạn trong quý 2 lên tới 42,2 nghìn tỷ đồng và sẽ tăng vọt lên 73,3 nghìn tỷ đồng trong quý 3. Riêng nhóm bất động sản chiếm hơn 57% tổng giá trị đáo hạn.

“Các doanh nghiệp sẽ phải chịu áp lực kép về chi phí vốn khi lãi suất huy động khó giảm nhanh trong khi lãi suất cho vay có độ trễ truyền dẫn”, chuyên gia của FiinRatings nhận định.

Theo đó, các doanh nghiệp phát hành buộc phải chủ động tái cơ cấu dòng tiền, đàm phán giãn hoãn nợ hoặc tìm kiếm phương án chuyển đổi nghĩa vụ nợ nhằm hạn chế nguy cơ đổ vỡ thanh khoản.

Về triển vọng lãi suất, FiinRatings cho biết dù lãi suất huy động tại các ngân hàng đã có dấu hiệu hạ nhiệt nhẹ từ đầu quý 2 nhờ các biện pháp điều hành của NHNN , nhưng dư địa giảm sâu vẫn khá hạn chế.

Nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố bên ngoài, đặc biệt là các bất ổn địa chính trị tại khu vực Trung Đông đang tạo áp lực lên chuỗi cung ứng, lạm phát và tỷ giá. Những biến động này khiến cơ quan quản lý phải duy trì sự thận trọng trong quá trình điều hành chính sách tiền tệ.

Theo dự báo của FiinRatings, mặt bằng lãi suất cho vay có thể chỉ bắt đầu giảm rõ rệt từ cuối quý 2 hoặc đầu quý 3 khi lượng vốn huy động lãi suất cao trước đó dần được hấp thụ hết.

Dẫu vậy, báo cáo vẫn cho thấy những tín hiệu tích cực về triển vọng dài hạn của thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Các khung chính sách mới đang từng bước đi vào thực tế được kỳ vọng sẽ giúp thị trường vận hành chuyên nghiệp và minh bạch hơn.

Một trong những định hướng đáng chú ý là việc phân định rõ ràng giữa kênh phát hành riêng lẻ và phát hành ra công chúng. Theo đó, nhà đầu tư cá nhân sẽ được khuyến khích tham gia nhiều hơn vào thị trường đại chúng - nơi có yêu cầu cao về công bố thông tin và xếp hạng tín nhiệm. Trong khi đó, thị trường riêng lẻ sẽ tập trung cho các nhà đầu tư chuyên nghiệp theo nguyên tắc tự chịu trách nhiệm.

Các chuyên gia đánh giá định hướng này sẽ góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường, đồng thời giảm thiểu rủi ro đối với nhà đầu tư cá nhân sau giai đoạn nhiều biến động vừa qua.

Nhìn tổng thể, thị trường trái phiếu doanh nghiệp quý 1 đã cho thấy khả năng chống chịu đáng kể trước áp lực lãi suất và thanh khoản. Dù những thách thức về đáo hạn nợ và chi phí vốn vẫn còn hiện hữu trong ngắn hạn, nhưng sự linh hoạt của doanh nghiệp cùng các chính sách hỗ trợ từ cơ quan quản lý đang tạo nền tảng cho quá trình phục hồi.

Theo FiinRatings, khi thị trường được xây dựng trên nền tảng minh bạch hơn, có sự tham gia sâu của hoạt động xếp hạng tín nhiệm và cơ chế phân loại nhà đầu tư rõ ràng, trái phiếu doanh nghiệp sẽ tiếp tục giữ vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế trong giai đoạn tới.