Trung Đông hụt 7 triệu thùng/ngày, vì sao dầu Brent vẫn dưới 100 USD?

Các bồn chứa dầu tại Ras Tanura, Saudi Arabia. Ảnh: Ciacho5/Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Những “bộ đệm” giữ Brent dưới 100 USD

Một nghịch lý đang xuất hiện trên thị trường dầu mỏ thế giới. Theo dữ liệu của Argus được Reuters dẫn ngày 8/9, lượng dầu thô xuất khẩu từ các nhà sản xuất Trung Đông hiện chỉ còn khoảng 11 triệu thùng/ngày, giảm mạnh so với 18 triệu thùng/ngày trước khi chiến sự Mỹ - Iran nổ ra cách đây 7 tháng. Như vậy, thị trường đã mất khoảng 7 triệu thùng dầu xuất khẩu mỗi ngày, tương đương gần 40% so với mức trước xung đột.

Tuy nhiên, mức giảm lớn như vậy vẫn chưa đủ đẩy dầu Brent qua ngưỡng tâm lý 100 USD/thùng. Đầu phiên 8/9, giá Brent giao sau tăng 0,35% lên 97,34 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ tăng 1,26% lên 92,63 USD/thùng. Trong phiên trước đó, Brent đã lên mức cao nhất kể từ ngày 24/7 khi thị trường tiếp tục cộng thêm phần bù rủi ro trước căng thẳng quanh eo biển Hormuz.

Một lý do quan trọng là dòng dầu qua Hormuz giảm mạnh nhưng chưa biến mất hoàn toàn. Trong tuần trước khi giao tranh leo thang trở lại ngày 30/8, khoảng 8-9 triệu thùng/ngày vẫn đi qua eo biển này, gấp đôi tuần trước đó. Sau đó, lưu lượng giảm xuống dưới 2 triệu thùng/ngày, nhưng mức bình quân ngày gần đây vẫn vào khoảng 4-5 triệu thùng. Claudio Galimberti, Kinh tế trưởng của Rystad Energy, cho rằng với lưu lượng này, mức giá “hợp lý” của Brent vào khoảng 95 USD/thùng. Các ước tính trong ngành cho thấy, lượng dầu xuất khẩu qua khu vực nằm trong 6-8 triệu thùng/ngày.

Trong khi dòng chảy qua Hormuz vẫn được duy trì ở một mức nhất định, các nhà xuất khẩu vùng Vịnh cũng tìm cách tận dụng thêm những tuyến xuất khẩu khác. Saudi Aramco của Saudi Arabia đã nối lại hoạt động bốc dầu tại cảng Ras Tanura, nằm trong vùng Vịnh, vào tháng 8. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu của tập đoàn này từ cảng Yanbu trên Biển Đỏ vẫn chịu sức ép. Dữ liệu sơ bộ của Kpler cho thấy, lượng dầu xuất khẩu từ Yanbu trong tháng 8 đã giảm xuống mức thấp nhất trong 6 tháng, chỉ còn 1,429 triệu thùng/ngày, so với mức trung bình 3,9 triệu thùng/ngày trong ba tháng trước đó.

Trong khi đó, lượng dầu xuất qua cảng Sidi Kerir của Ai Cập trong tháng 8 đạt 2,139 triệu thùng/ngày, hơn gấp đôi mức tháng 6. Xuất khẩu của Iraq phục hồi lên khoảng 2,34 triệu thùng/ngày trong tháng 8, còn UAE duy trì gần 2,9 triệu thùng/ngày và Kuwait khoảng 1 triệu thùng/ngày trong tháng 7 và tháng 8, theo dữ liệu của Kpler.

Quan trọng hơn, thế giới hiện có nguồn cung ngoài OPEC lớn hơn để bù lại một phần thiếu hụt. Rystad Energy ước tính Mỹ, Canada và Guyana có thể tăng tổng sản lượng khoảng 1,4 triệu thùng/ngày trong năm nay. Nga cũng duy trì xuất khẩu dầu thô khoảng 5,5 triệu thùng/ngày trong tháng 7 và tháng 8, thấp hơn mức đỉnh 6,4 triệu thùng/ngày tháng 6 nhưng vẫn cao hơn 23% so với tháng 2.

Ở phía cầu, giá cao và những thay đổi cơ cấu cũng đang làm giảm áp lực lên thị trường. Rystad ước tính mức suy giảm nhu cầu trong lĩnh vực hóa dầu và nhiên liệu vận tải vào khoảng 3,5 triệu thùng/ngày trong quý III, sau mức 4,5 triệu thùng/ngày trong quý II. Trong đó, Trung Quốc chiếm hơn một nửa mức suy giảm này do xu hướng điện hóa giao thông ngày càng tăng và việc sử dụng than để sản xuất hóa chất. Nhập khẩu dầu thô bằng đường biển của Trung Quốc đã giảm xuống khoảng 7 triệu thùng/ngày trong tháng 7 và tháng 8, từ mức hơn 11 triệu thùng/ngày hồi tháng 2.

Kho dự trữ dầu lớn của Trung Quốc cũng góp phần trấn an thị trường. Kpler ước tính lượng dự trữ của nước này vào khoảng 1,17 tỷ thùng, tạo một lớp đệm đáng kể nếu nguồn cung quốc tế tiếp tục bị gián đoạn.

Thị trường dầu vật chất đang cho thấy một bức tranh khác

Nhưng Brent dưới 100 USD không có nghĩa thị trường dầu đang thoải mái về nguồn cung. Ngược lại, các tín hiệu từ thị trường dầu vật chất (tức thị trường mua bán và giao nhận dầu thật, khác với thị trường hợp đồng phái sinh) cho thấy tình trạng căng thẳng rõ rệt hơn nhiều.

Reuters cho biết mức cộng giá trên thị trường dầu giao ngay (spot premium) đã trở lại vùng ghi nhận hồi tháng 4. Đối với các lô dầu giao tháng 11, dầu Dubai và Oman được chào cao hơn giá tham chiếu Dubai khoảng 19-20 USD/thùng. Trong ngày 7/9, giá dầu Oman kỳ hạn ở mức 104,54 USD/thùng, còn dầu Dubai giao ngay ở 105,10 USD/thùng – tức đều đã vượt xa ngưỡng 100 USD mà dầu thô Brent vẫn chưa chạm tới.

David Fyfe, Kinh tế trưởng của Argus, nhận định những mức giá này cho thấy thị trường dầu vật chất đang “cực kỳ thắt chặt”. Đáng chú ý hơn, sức ép không chỉ nằm ở dầu thô mà thị trường dầu diesel đang phát đi tín hiệu thiếu hụt rất rõ ràng. Giá dầu diesel tại Mỹ đã lên mức cao kỷ lục, phản ánh tình trạng thiếu hụt rõ hơn ở nhiên liệu tinh chế trong bối cảnh các nhà máy lọc dầu cần nâng công suất để đáp ứng nhu cầu.

Điều đó một phần giúp giải thích vì sao chỉ nhìn vào giá dầu Brent có thể chưa phản ánh hết mức độ căng thẳng của thị trường dầu hiện nay. Các ngân hàng đầu tư cũng bắt đầu điều chỉnh dự báo theo hướng thận trọng hơn. Morgan Stanley hiện dự báo dầu Brent ở mức giá bình quân 100 USD/thùng trong quý IV/2026. Goldman Sachs nâng dự báo Brent và WTI thêm 5 USD/thùng cho tháng 12/2026 và năm 2027, với giả định tình trạng gián đoạn vận tải Trung Đông kéo dài sang năm sau. Goldman hiện dự báo Brent ở 85 USD/thùng vào tháng 12/2026 và 80 USD/thùng trong năm 2027.

Các nhà phân tích của ANZ dự báo nguồn cung từ vùng Vịnh có thể tiếp tục bị hạn chế trong phần còn lại của năm 2026 và lưu lượng vận chuyển khó trở lại hoàn toàn mức trước chiến sự cho tới cuối quý I hoặc đầu quý II/2027.

Việc xuất khẩu dầu Trung Đông giảm khoảng 7 triệu thùng/ngày mà Brent vẫn quanh 97 USD/thùng cho thấy thị trường hiện có nhiều ‘bộ giảm xóc’ hơn trước. Nhưng đồng thời, việc giá dầu vật chất tại một số trung tâm giao dịch đã vượt 100 USD/thùng, trong khi thị trường diesel phát đi tín hiệu thiếu hụt rõ rệt, cho thấy sức ép nguồn cung chưa biến mất mà đang tập trung mạnh hơn ở những nơi dầu thực sự cần được giao và sử dụng.