Tự do kinh tế tạo động lực vượt "bẫy thu nhập trung bình"

Toàn cảnh Tọa đàm.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, GS. TS. Phạm Hồng Chương - Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng sau hơn 30 năm đổi mới, cho đến nay Việt Nam cơ bản đã là một nền kinh tế thị trường hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu. Việt Nam đã liên tục xây dựng và điều chỉnh hệ thống pháp luật của mình để phù hợp với các hiệp định thương mại tự do đã ký kết. Một loạt các bộ luật đã được điều chỉnh theo hướng tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp đầu tư và kinh doanh, trong đó phải kể đến Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư.

Những nỗ lực xây dựng thể chế kinh tế thị trường trong suốt chặng đường vừa qua đã góp phần quan trọng vào việc đưa Việt Nam từ một nước có thu nhập bình quân đầu người chỉ khoảng 200 USD/năm vào đầu những năm 1990 tăng lên 3.590 USD/năm vào năm 2021 (theo số liệu của Ngân hàng Thế giới). Với mức thu nhập bình quân đầu người như hiện nay, Việt Nam có khả năng gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình cao trước năm 2030 nếu không vướng "bẫy thu nhập trung bình" thấp.

Tuy nhiên, theo GS. TS. Phạm Hồng Chương, sự vận hành của nền kinh tế thị trường Việt Nam hiện nay đang bộc lộ một số hạn chế. Đơn cử như khu vực doanh nghiệp nhà nước vẫn còn lớn, trong khi tiến độ cổ phần hóa doanh nghiệp trong những năm vừa qua bị chững lại. Hệ thống các văn bản pháp luật vẫn còn chồng chéo, khiến cho việc kinh doanh luôn có nguy cơ vi phạm pháp luật…

Mặt khác, hiện hầu hết các nước trên thế giới đều đang phải đối mặt với sức ép lạm phát chưa từng thấy kể từ thập niên 1980 trở lại đây. Để đối phó với lạm phát, từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cho đến Ngân hàng Trung ương châu Âu đều phải nâng mạnh lãi suất điều hành, buộc ngân hàng trung ương của các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam, phải tăng lãi suất, thắt chặt tiền tệ. Kéo theo đó, triển vọng phát triển kinh tế trong giai đoạn tới bị ảnh hưởng.

Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị gia nhập nhóm các nước có thu nhập trung bình cao và với mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao, việc cần phải tiếp tục đổi mới thể chế kinh tế trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Kinh nghiệm của thế giới cho thấy, trong số 101 quốc gia có mức thu nhập trung bình trong thập niên 1960 chỉ có 13 quốc gia trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2008. Thực tiễn này cho thấy để biến ước vọng thành hiện thực, Việt Nam cần phải tiếp tục con đường đã chứng minh mang lại thành công cho Việt Nam trong hơn 30 năm qua, đó là phát triển nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế.

Tự do kinh tế tạo động lực vượt "bẫy thu nhập trung bình". Ảnh: ST

Chia sẻ kinh nghiệm thế giới về tự do kinh tế và khả năng vượt "bẫy thu nhập trung bình" của các nước đang phát triển, TS. Fred McMahon - Trưởng nhóm nghiên cứu về tự do kinh tế tại Viện Fraser, Canada, cho biết xuyên suốt chiều dài lịch sử, tự do thương mại toàn cầu, các nền kinh tế tự do và tự do kinh tế đã mang cho loài người những lợi ích không đong đếm nổi. Theo ông, tự do kinh tế đã mang lại cuộc sống tốt hơn cho người dân, mang lại những đặc quyền kinh tế và Việt Nam đã nhận rõ điều này.

Việt Nam đã ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ, trung bình 6% trong vòng 10 năm qua. Thực tế cho thấy, khi các quốc gia trở nên giàu có hơn, tăng trưởng sẽ chậm lại. Các quốc gia khác bắt kịp tốc độ tăng trưởng của Việt Nam nhưng mờ nhạt dần khi họ không thể cải thiện tự do kinh tế như Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan.

“Tự do kinh tế tạo động lực vượt "bẫy thu nhập trung bình". Đây là lý do tại sao công dân của các quốc gia tự do kinh tế có cuộc sống tốt hơn”, TS. Fred McMahon nhận định.

Đồng quan điểm, TS. Đinh Tuấn Minh - Giám đốc nghiên cứu Trung tâm Nghiên cứu giải pháp thị trường cho các vấn đề kinh tế - xã hội nêu một số khuyến nghị, từ bộ chỉ số tự do kinh tế toàn cầu, có thể thấy Việt Nam cần tiếp tục kiên trì ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo lạm phát ổn định ở mức 3-4% như những năm qua.

Về tự do thương mại quốc tế, cần rà soát lại các hàng rào phi thuế quan theo hướng rõ ràng, minh bạch và ổn định; kiên trì cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan để giảm chi phí, thời gian liên quan đến những thủ tục bắt buộc; rà soát lại các quy định về kiểm soát vốn để thị trường vốn của Việt Nam hấp dẫn hơn nữa trong mắt nhà đầu tư nước ngoài…