Chưa có quyết định về lãi suất của Fed, chi phí vay dài hạn đã tăng mạnh

Chi phí vay dài hạn tại Mỹ tăng mạnh ngay trước cuộc họp chính sách tháng 9 của Fed. Ảnh: Federal Reserve/Wikimedia Commons.

Thị trường đi trước Fed

Fed vẫn giữ lãi suất ở mức 3,50-3,75% và phải tới cuộc họp ngày 15-16/9 mới đưa ra quyết định tiếp theo. Tuy nhiên, trên thị trường, chi phí vốn dài hạn đã tăng mạnh, cho thấy mặt bằng tài chính không hoàn toàn phụ thuộc vào việc Fed có thay đổi lãi suất chính sách hay không.

Trong phiên 9/9, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có lúc chạm mức 4,8528%, cao nhất kể từ tháng 11/2023. Trước đó, lợi suất kỳ hạn 30 năm đã lên mức cao nhất kể từ năm 2007.

Đáng chú ý, lợi suất vẫn tăng sau khi Bộ Tài chính Mỹ ngày 9/9 công bố kế hoạch mua lại tối đa 6 tỷ USD trái phiếu kỳ hạn từ 10 đến 20 năm trong ngày 10/9, gấp ba quy mô của đợt mua lại dài hạn trước đó. Tháng trước, Bộ Tài chính cho biết sẽ tăng gấp đôi quy mô các đợt mua lại đối với các chứng khoán có kỳ hạn dài, lên ít nhất 4 tỷ USD trong quý tới. Chương trình mua lại nhằm hỗ trợ thanh khoản cho các nhóm trái phiếu kỳ hạn dài, chứ không phải một công cụ trực tiếp để điều hành lợi suất.

Diễn biến này phản ánh một thực tế quan trọng: Fed điều hành lãi suất chính sách ngắn hạn, nhưng chi phí vay dài hạn còn phụ thuộc vào cách nhà đầu tư đánh giá lạm phát, nợ công, nhu cầu vốn và triển vọng kinh tế. Khi những rủi ro đó gia tăng, lợi suất dài hạn vẫn có thể đi lên ngay cả khi Fed chưa hành động.

Áp lực hiện nay đến từ nhiều phía. Nợ liên bang Mỹ đã vượt 40.000 tỷ USD trong tháng 8, trong khi thâm hụt ngân sách hiện vào khoảng 6% GDP. Cùng lúc, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra nhu cầu vốn rất lớn, khiến Chính phủ Mỹ và các doanh nghiệp phải cạnh tranh nhiều hơn để thu hút tiền của nhà đầu tư.

Chỉ riêng các tập đoàn công nghệ siêu quy mô (hyperscalers) đã phát hành hơn 200 tỷ USD trái phiếu trong năm 2026, hơn gấp đôi cả năm 2025, để tài trợ cho làn sóng đầu tư AI, theo dữ liệu của LSEG. Đây là một trong những yếu tố khiến nguồn cầu vốn dài hạn tăng lên và tạo thêm áp lực đối với mặt bằng lợi suất trái phiếu.

Giá dầu cũng khiến bài toán trở nên phức tạp hơn khi duy trì xu hướng tăng trong những phiên gần đây. Giá dầu Brent ngày 9/9 tăng 3,4% lên 101,21 USD/thùng, làm gia tăng lo ngại rằng chi phí năng lượng cao có thể khiến lạm phát dai dẳng hơn. Khi nhà đầu tư yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro lạm phát, chi phí vốn của nền kinh tế cũng tăng theo.

Chi phí cao đã lan tới người đi vay

Tác động dễ thấy nhất đang xuất hiện ở thị trường nhà ở. Theo Hiệp hội Ngân hàng Thế chấp Mỹ (MBA), lãi suất bình quân đối với khoản vay thế chấp cố định 30 năm tăng lên 6,85% trong tuần kết thúc ngày 4/9, cao nhất kể từ tháng 6/2025 và cao hơn 36 điểm cơ bản so với cùng kỳ năm trước.

Mặt bằng lãi suất vay thế chấp tăng ảnh hưởng tới nhu cầu vay. Tổng số hồ sơ vay thế chấp giảm 2,7% so với tuần trước, trong khi số hồ sơ tái cấp vốn giảm khoảng 6%.

Khi lợi suất trái phiếu dài hạn tăng, lãi suất vay mua nhà và chi phí huy động vốn của doanh nghiệp thường tăng theo. Điều này có thể làm giảm động lực đầu tư, nhu cầu mua nhà và những khoản chi tiêu lớn, qua đó tạo lực hãm đối với nền kinh tế ngay cả khi chưa có quyết định về nâng hay giữ lãi suất của Fed.

Nói cách khác, dù Fed có đưa ra quyết định thắt chặt thêm hay không, một phần quá trình thắt chặt đã diễn ra trước và bên ngoài phòng họp của FOMC. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa Fed chắc chắn không cần hành động. Nếu lợi suất tăng chủ yếu vì kỳ vọng lạm phát cao hơn, đặc biệt trong bối cảnh giá dầu tăng mạnh, Fed vẫn có thể phải thắt chặt để bảo vệ mục tiêu kiểm soát giá cả. Ngược lại, nếu chi phí vay cao hơn đủ sức làm giảm nhu cầu và kéo lạm phát xuống, áp lực buộc Fed tăng lãi suất có thể bớt đi.

Vì thế, nếu dữ liệu PPI và CPI tháng 8 tiếp tục nóng, lợi suất dài hạn có thể chịu thêm áp lực và củng cố kỳ vọng Fed phải tăng lãi suất. Nhưng nếu lạm phát hạ nhiệt, chính sự thắt chặt đã diễn ra trên thị trường trái phiếu và tín dụng có thể trở thành một trong những lý do để Fed thận trọng hơn.