Đánh giá mức độ dễ bị tổn thương quốc gia về rửa tiền - Cấu phần quan trọng trong đánh giá rủi ro rửa tiền

Bộ công cụ đánh giá của WB là một khuôn khổ phân tích toàn diện giúp các quốc gia thực hiện Đánh giá rủi ro quốc gia (NRA) theo chuẩn mực quốc tế. Công cụ này kết hợp các mô-đun đánh giá mối đe dọa (threat) và mức độ tổn thương (vulnerability) của hệ thống phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố ở cả cấp quốc gia và cấp lĩnh vực, sử dụng cả dữ liệu định tính và định lượng để xác định mức độ rủi ro tổng thể và hỗ trợ xây dựng chiến lược giảm thiểu rủi ro hiệu quả.

Mô-đun Đánh giá mức độ tổn thương của quốc gia: Việc xác định, đánh giá mức độ tổn thương rửa tiền ở cấp quốc gia trên cơ sở hai hợp phần chính: (i) phân tích năng lực phòng, chống rửa tiền của quốc gia thông qua hệ thống 22 biến đánh giá; và (ii) tích hợp kết quả đánh giá mức độ tổn thương của từng ngành, lĩnh vực để đưa ra bức tranh tổng thể ở cấp quốc gia. Theo đó, Mô-đun Đánh giá mức độ tổn thương của quốc gia là một trong 2 mô đun đóng vai trò trọng yếu trong Bộ công cụ của WB. Mô-đun này đi sâu vào đánh giá "năng lực nội tại" của quốc gia thông qua 22 biến đầu vào. Các biến này bao quát mọi khía cạnh từ thượng tầng như chất lượng chính sách, chiến lược quốc gia đến các cơ quan, bộ phận thực thi cụ thể như hiệu quả của Đơn vị Tình báo Tài chính (FIU), năng lực điều tra, truy tố và xét xử tội phạm tài chính. Bên cạnh đó, mô-đun còn đánh giá các yếu tố hỗ trợ quan trọng khác như mức độ minh bạch tài chính, khả năng kiểm soát biên giới đối với tiền mặt, và tính sẵn có của thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi…Thông qua việc xếp hạng các biến đầu vào, mô-đun giúp các nhà hoạch định chính sách nhận diện rõ rệt những "điểm yếu" và "lỗ hổng" đang tồn tại, xác định những lĩnh vực hoặc biến số cần ưu tiên dành nguồn lực. Kết quả đánh giá là nền tảng để xây dựng một kế hoạch hành động quốc gia hiệu quả, tập trung vào việc khắc phục các thiếu sót pháp lý hoặc tăng cường nguồn lực cho các cơ quan thực thi.

Kết quả đánh giá mức độ dễ bị tổn thương quốc gia giai đoạn 2018-2022: Từ kết quả phân tích, đánh giá mức độ tổn thương theo Bộ công cụ của WB, Báo cáo đánh giá rủi ro rửa tiền quốc gia của Việt Nam giai đoạn 2018-2022 đã xác định mức độ tổn thương quốc gia về rửa tiền là TRUNG BÌNH và chỉ ra những điểm yếu cần khắc phục như: Việc xây dựng, tổ chức thực thi các chính sách, chiến lược PCRT còn chưa được thực hiện trên cơ sở rủi ro, công tác phối hợp triển khai PCRT của các bộ, ngành còn hạn chế, vẫn còn nặng nhiều thủ tục hành chính do đó hiệu quả thực thi còn chưa cao. Các quy định về hành vi rửa tiền, thu hồi tài sản trong các văn bản quy phạm pháp luật vẫn còn những hạn chế so với yêu cầu của chuẩn mực quốc tế. Trách nhiệm hình sự về rửa tiền chưa được áp dụng cho pháp nhân phi thương mại. Công tác thu hồi tài sản thường gắn với hoạt động điều tra, truy tố, xét xử tội phạm nguồn mà chưa gắn với điều tra, truy tố, xét xử tội rửa tiền. Số lượng vụ điều tra, truy tố, xét xử tội rửa tiền còn hạn chế, chưa tương xứng với số lượng vụ điều tra, truy tố, xét xử tội phạm nguồn, đặc biệt là những nhóm tội có rủi ro rửa tiền cao. Đơn vị tình báo tài chính – Cục PCRT còn hạn chế về vai trò, vị thế, chức năng, thẩm quyền và năng lực. Theo đó, chất lượng thông tin tình báo tài chính của Cục PCRT còn hạn chế, tập trung vào tội phạm nguồn, điều này dẫn đến số lượng các vụ án điều tra về rửa tiền xuất phát từ thông tin tình báo tài chính của Cục PCRT không đáng kể. Lĩnh vực trong nền kinh tế được xác định có mức độ dễ bị tổn thương trung bình cao gồm lĩnh vực ngân hàng, cửa hàng cầm đồ, kênh chuyển tiền phi chính thức, bất động sản.

Các giải pháp khắc phục hạn chế, thiếu hụt tương ứng đã được đề ra trong Kế hoạch thực hiện sau đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền giai đoạn 2018 - 2022 ban hành kèm theo Nghị quyết số 71/NQ-CP ngày 15/5/2024 của Chính phủ, bao gồm: (i) Các biện pháp hoàn thiện khuôn khổ pháp luật, cơ chế, chính sách, văn bản hướng dẫn; (ii) Các biện pháp tăng cường hợp tác, phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế; (iii) Các biện pháp liên quan đến công tác điều tra, truy tố, xét xử và tịch thu, thu hồi tài sản (iv) Các biện pháp nâng cao nhận thức và năng lực cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và đối tượng báo cáo về phòng chống rủi ro rửa tiền; (v) Nhóm các biện pháp liên quan đến công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát về phòng, chống rửa tiền.

Đánh giá mức độ dễ bị tổn thương quốc gia giai đoạn 2023-2027: Nằm trong khuôn khổ các hoạt động đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền giai đoạn 2023-2027, Nhóm Đánh giá mức độ tổn thương quốc gia được thành lập gồm các thành viên đến từ các cơ quan chính phủ, đối tượng báo cáo khu vực tư nhân và viện nghiên cứu. Theo đó, Nhóm Đánh giá mức độ dễ bị tổn thương quốc gia gồm các thành viên đến từ các cơ quan thực thi pháp luật (Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao); các cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Thanh tra Chính phủ; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch); các viện nghiên cứu (Học viện Tư pháp; Học viên An ninh nhân dân) và đại diện của khu vực tư nhân (Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam). Sự đa dạng trong thành phần này sẽ giúp Nhóm đưa ra các nhận xét, đánh giá đa chiều. Ngày 23/12/2025 vừa qua, Buổi đào tạo trực tiếp và trực tuyến về Bộ công cụ đánh giá rủi ro của WB đối với Mô – đun Đánh giá mức độ tổn thương quốc gia đã được diễn ra tại Trụ sở Ngân hàng Nhà nước, số 504 Xã Đàn, Đống Đa, Hà Nội với sự tham gia của 27 đại biểu là thành viên Nhóm Đánh giá mức độ tổn thương quốc gia.

Bà Nguyễn Thị Minh Thơ – Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền đồng thời là Trưởng nhóm đã cảm ơn sự hỗ trợ của các chuyên gia WB đối với hoạt động đánh giá rủi ro quốc gia của Việt Nam và đánh giá cao các nội dung trình bày của chuyên gia WB trong việc cung cấp nền tảng lý luận và công cụ thực hành quan trọng cho các thành viên Nhóm cũng như nhấn mạnh vai trò và tầm quan trọng của Mô-đun Đánh giá mức độ tổn thương của quốc gia.

Kế thừa kết quả đạt được trong các lần đánh giá rủi ro quốc gia trước đây, trong lần đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền, tài trợ khủng bố giai đoạn 2023-2027, hoạt động đánh giá mức độ tổn thương của quốc gia được kỳ vọng sẽ tiếp tục khắc họa một cách chính xác và toàn diện các mặt đã làm được, mặt hạn chế trong cơ chế phòng, chống rửa tiền để từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục một cách hiệu quả.