DNNN trước bước ngoặt đổi mới

Tại Diễn đàn “DNNN: Nâng cao năng lực cạnh tranh và vai trò dẫn dắt”, Tổng Giám đốc VOV Đỗ Tiến Sỹ khẳng định rằng DNNN từ lâu đã được Đảng và Nhà nước xác định là bộ phận quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Đây là lực lượng vật chất nòng cốt để Nhà nước điều tiết và giữ ổn định kinh tế vĩ mô, là điểm tựa để bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh tài chính – tiền tệ và góp phần thực hiện an sinh xã hội.

Nhìn lại những năm gần đây, nhiều tập đoàn, khu vực DNNN đã không ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động, tái cơ cấu tổ chức, đổi mới quản trị và đẩy mạnh chuyển đổi số. Nhiều tập đoàn, tổng công ty Nhà nước như EVN, PVN, Mobifone, Viettel, VNPT, Vietnam Airlines…đã trở thành đầu tàu trong nhiều ngành, lĩnh vực, góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP, đóng góp ngân sách và bảo đảm ổn định kinh tế - xã hội.

Ông Đỗ Tiến Sỹ phát biểu tại Diễn đàn

Bà Nguyễn Thu Thủy - Phó Cục trưởng Cục Phát triển DNNN (Bộ Tài chính), nhấn mạnh rằng dù số lượng DNNN đã giảm sâu sau nhiều năm cơ cấu lại, vai trò cốt lõi của khu vực này vẫn giữ tính chất không thể thay thế. Hiện cả nước có 866 doanh nghiệp có vốn Nhà nước đang hoạt động, trải rộng từ các Bộ, cơ quan ngang Bộ đến các địa phương. Trong đó, phần lớn doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực mang tính trụ cột như quốc phòng an ninh, năng lượng, kết cấu hạ tầng, giao thông vận tải, logistics, công nghệ thông tin, khai thác khoáng sản chiến lược hay tài chính – ngân hàng.

Theo số liệu đến cuối năm 2024, các doanh nghiệp có vốn Nhà nước nắm giữ khối tài sản hơn 4,3 triệu tỷ đồng, cùng vốn chủ sở hữu khoảng 1,9 triệu tỷ đồng. Dù chỉ chiếm chưa đầy 0,3% tổng số doanh nghiệp trên toàn quốc, khu vực này lại đóng góp trung bình hơn 34% tổng thu ngân sách hằng năm. Về hiệu quả, chỉ số ROA đạt 6%, vượt lên so với doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp tư nhân, trong khi ROE tăng đều qua từng năm và đạt 13% vào năm 2024.

Những con số ấy cho thấy DNNN không chỉ là người giữ nhịp ổn định, mà còn là lực kéo quan trọng đối với nền kinh tế, đặc biệt trong các thời điểm khó khăn hay biến động toàn cầu. Như vậy, đây vẫn là lực lượng tiên phong gánh trên vai trách nhiệm chiến lược: bảo vệ an ninh kinh tế, dẫn dắt chuyển đổi mô hình tăng trưởng và khơi dậy sức mạnh của các ngành kinh tế khác.

Những rào cản chưa được tháo gỡ và nhu cầu đổi mới mạnh mẽ

Tuy nhiên, Tổng Giám đốc VOV Đỗ Tiến Sỹ nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh của khu vực DNNN vẫn chưa tương xứng với nguồn lực đang nắm giữ. Không ít doanh nghiệp vẫn còn hạn chế trong đổi mới quản trị, chậm chuyển đổi số, thiếu cơ chế khuyến khích sáng tạo và chia sẻ lợi ích gắn với trách nhiệm. Trong khi đó, bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, sự chuyển đổi mạnh mẽ về công nghệ, xu thế phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức và cách mạng công nghiệp 4.0…đòi hỏi DNNN phải đổi mới toàn diện và sâu rộng hơn nữa.

Toàn cảnh Diễn đàn

Bối cảnh kinh tế thế giới thay đổi từng ngày. Làn sóng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức… đang đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới. Những thách thức không chỉ đến từ đối thủ, công nghệ hay thị trường mà còn nằm trong chính nội tại của doanh nghiệp như sự phân cấp chưa đủ mạnh, tính tự chủ đầu tư còn hạn chế, cơ chế khuyến khích sáng tạo chưa rõ ràng và tiến độ cổ phần hoá, thoái vốn còn chậm so với mục tiêu.

Không ít DNNN vẫn loay hoay trong mô hình quản trị cũ, thiếu sự liên kết chặt chẽ với chuỗi giá trị toàn cầu, thiếu động lực đổi mới và chưa hình thành được văn hóa doanh nghiệp hướng tới cạnh tranh. Những điều này khiến sức bật chưa tương xứng với tiềm lực, trong khi yêu cầu của thời đại lại ngày càng cấp bách hơn.

Đây là lý do khiến yêu cầu đổi mới không còn dừng ở mức “nên làm”, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để DNNN giữ vững vai trò dẫn dắt. Đổi mới giờ đây không chỉ là thay đổi trong cách quản lý, mà còn là sự chuyển mình về tư duy, mô hình hoạt động, khả năng ứng dụng khoa học - công nghệ và tinh thần chủ động trong cạnh tranh.

Hướng đi mới: đổi mới công nghệ, nâng cao quản trị và phát triển bền vững

Ông Chử Đức Hoàng, Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia, nhấn mạnh rằng đổi mới công nghệ là “điều kiện sống còn” của DNNN trong thời đại số. Không còn là câu chuyện đầu tư máy móc hay cải tiến quy trình, đổi mới công nghệ ngày nay là việc tái tạo doanh nghiệp từ gốc rễ, áp dụng công nghệ để nâng tầm phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng tốc độ phản ứng với thị trường.

Từ góc nhìn khác, ông Đặng Huy Đông, nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cho rằng DNNN cần tập trung vào những lĩnh vực thật sự then chốt: năng lượng, hạ tầng số, viễn thông, logistics chiến lược, tài chính - ngân hàng và khoa học - công nghệ. Đồng thời, việc thành lập những trung tâm nghiên cứu - phát triển và trung tâm chuyển đổi số, chuyển đổi xanh là nhiệm vụ trọng tâm để nâng cao năng lực khoa học - công nghệ, khơi mở đổi mới sáng tạo và tạo dựng sức cạnh tranh bền vững.

Trong dài hạn, DNNN được kỳ vọng trở thành “người mở đường” cho quá trình chuyển đổi kép của nền kinh tế Việt Nam. Điều này đòi hỏi sự thống nhất từ cấp quản lý đến doanh nghiệp, từ thể chế đến hành động. Cần trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn, tách bạch rõ vai trò chủ sở hữu và vai trò quản lý, đồng thời thúc đẩy minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản trị theo chuẩn mực quốc tế. Chỉ khi đó, khu vực DNNN mới có thể trở thành lực lượng dẫn dắt không chỉ bằng quy mô, mà còn bằng trí tuệ, sáng tạo và chất lượng tăng trưởng.