Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội tìm “cửa” vốn mới, đón làn sóng M&A

GS.TS Mạc Quốc Anh phát biểu tại diễn đàn

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần thay đổi cách tiếp cận vốn

GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội cho rằng, cộng đồng doanh nghiệp Thủ đô cần chuyển mạnh từ tư duy dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng sang đa dạng hóa nguồn vốn, đồng thời nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ 2 năm 2026 diễn ra chiều ngày 27/8, ông Quốc Anh đánh giá, trong năm 2025 và 2026, UBND TP. Hà Nội cùng các sở, ngành đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ SME, từ đào tạo nhân lực, tư vấn quản trị đến chuyển đổi số và xúc tiến đầu tư.

Trong đó, thành phố đã ban hành 2 đề án về hỗ trợ SME và đổi mới mô hình khoa học, công nghệ, sáng tạo; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp mới thành lập về chữ ký số, hóa đơn điện tử. Các chương trình đào tạo khởi sự kinh doanh, quản trị doanh nghiệp, bổ trợ nhân lực cho doanh nghiệp sản xuất, chế biến và doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ cũng được triển khai.

Cùng với đó, mạng lưới chuyên gia, nhà nghiên cứu được thiết lập nhằm tư vấn về tài chính, pháp luật, nhân sự, thị trường và quản trị vận hành. Thành phố cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, xúc tiến đầu tư, kết nối giao thương và đối thoại tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động, GS.TS Mạc Quốc Anh cho rằng SME vẫn phải giải quyết 3 bài toán lớn.

Trước hết là vốn và cấu trúc tài chính. Doanh nghiệp cần giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, chủ động tiếp cận vốn trung và dài hạn, vốn cổ phần, M&A và các hình thức hợp tác đầu tư.

“Cần tăng cường kết nối giữa ngân hàng, tổ chức tài chính với cộng đồng doanh nghiệp để tạo điều kiện thuận lợi hơn về lãi suất và khả năng tiếp cận vốn”, ông nói.

Bài toán thứ hai là nội địa hóa và phát triển hệ thống nhà cung ứng. Muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, chi phí, thời gian giao hàng, truy xuất nguồn gốc và quản trị minh bạch.

Theo GS.TS Mạc Quốc Anh, Hà Nội hiện có khoảng 1.000 doanh nghiệp FDI tại 10 khu công nghiệp, tạo dư địa lớn để SME trong nước tham gia chuỗi cung ứng. Vì vậy, thành phố cần tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp nội địa với khu vực FDI, qua đó thúc đẩy nội địa hóa và nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước.

Bài toán thứ ba là mở rộng thị trường quốc tế, đặc biệt tại Nhật Bản. Doanh nghiệp cần chuẩn hóa sản phẩm, nâng cao năng lực sản xuất, xuất khẩu và xây dựng thương hiệu, đồng thời tận dụng 17 Hiệp định thương mại song phương và đa phương thế hệ mới để mở rộng thị trường.

Đáng chú ý, ông Mạc Quốc Anh cho rằng cần nhìn nhận tích cực hơn về M&A. Đây không đơn thuần là việc doanh nghiệp bị mua lại, mà còn là công cụ tái cấu trúc thị trường, giúp bổ sung vốn, tiếp cận công nghệ, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị doanh nghiệp.

Chuẩn hóa nội lực để mở cửa dòng vốn

Ở góc độ thị trường vốn, ông Phạm Đức Dũng, Đại diện Công ty Chứng khoán SHS nhận định, Việt Nam đang sở hữu nền tảng vĩ mô tích cực, song dư địa phát triển thị trường vốn vẫn rất lớn.

Ông Phạm Đức Dũng, Công ty Chứng khoán SHS phát biểu

Theo ông Dũng, GDP Việt Nam tăng hơn 8%, trong khi lạm phát được kiểm soát khoảng 3%. Tuy nhiên, vốn hóa thị trường/GDP mới đạt 75%, thấp hơn mức trung bình 130% của khu vực; quy mô trái phiếu đạt 24% GDP, so với 90% trung bình Đông Nam Á. Quy mô quản lý tài sản (AUM)/GDP chỉ khoảng 4%, trong khi mức này của khu vực là 30%.

Định giá thị trường Việt Nam hiện cũng thấp hơn một số nước láng giềng như Thái Lan, tạo dư địa thu hút dòng vốn ngoại. Đến năm 2030, dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam có thể đạt 30 tỷ USD, theo ông Dũng.

Trong bối cảnh đó, M&A đang chuyển từ ưu tiên “số lượng” sang “chất lượng”. Số giao dịch có xu hướng giảm nhưng tổng giá trị tăng từ 6,9 tỷ USD lên 8,7 tỷ USD, trong khi giá trị bình quân mỗi thương vụ tăng hơn 50%. Điều này cho thấy nhà đầu tư ngày càng chọn lọc, ưu tiên doanh nghiệp có chiến lược tăng trưởng rõ ràng và tiềm năng dài hạn.

Đáng chú ý, SME chiếm khoảng 90% tổng số doanh nghiệp, nhưng chưa đầy 10% tiếp cận được vốn ngân hàng, so với hơn 50% ở doanh nghiệp lớn. Nguyên nhân chủ yếu là mô hình quản trị gia đình, thiếu tài sản bảo đảm, báo cáo tài chính và kế hoạch kinh doanh chưa chuẩn hóa, trong khi chi phí vốn vẫn tạo áp lực.

Theo ông Dũng, doanh nghiệp cần chủ động mở rộng các kênh huy động như trái phiếu, IPO, quỹ đầu tư tư nhân (PE), các tổ chức tài chính phát triển như IFC, ADB và nhà đầu tư chiến lược. Dù mỗi kênh có yêu cầu khác nhau, điểm chung là doanh nghiệp phải nâng cao tính minh bạch, năng lực quản trị và triển vọng tăng trưởng.

Đặc biệt, trước khi gọi vốn hoặc thực hiện M&A, doanh nghiệp cần tái cấu trúc, xử lý công nợ và giao dịch với bên liên quan, tách bạch tài sản cá nhân với tài sản doanh nghiệp, chuẩn hóa cơ cấu sở hữu và báo cáo tài chính.

Một thương vụ M&A hiệu quả, theo ông Dũng, thường trải qua 7 bước, gồm tái cấu trúc; chuẩn hóa và minh bạch hóa; xây dựng lộ trình tăng trưởng; xác định cấu trúc giao dịch; xây dựng câu chuyện doanh nghiệp; tiếp cận nhà đầu tư và thẩm định; cuối cùng là đàm phán hợp đồng, giải ngân.

M&A không chỉ mang lại vốn mà còn mở đường tiếp cận công nghệ, nhân sự, mạng lưới phân phối và thương hiệu. Nếu thực hiện hiệu quả, quá trình tăng trưởng có thể được rút ngắn từ 7 năm xuống còn 2-3 năm.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng phải đối mặt nguy cơ giảm quyền kiểm soát, xung đột văn hóa, nhân sự hoặc định giá không đạt kỳ vọng. Vì vậy, ông Dũng lưu ý doanh nghiệp không nên chờ đến khi cạn dòng tiền mới tìm kiếm đối tác M&A, đồng thời cần có tư vấn chuyên nghiệp để hạn chế rủi ro.

Trường hợp BaF Việt Nam là một ví dụ. Doanh nghiệp nhận khoản đầu tư 40 triệu USD (khoảng 900 tỷ đồng) từ IFC, sau đó số lượng trang trại tăng gần 4 lần, doanh thu tăng gần 4 lần, đàn heo tăng gần 8 lần, đồng thời tiếp cận mạng lưới chuyên gia quốc tế, tiêu chuẩn ESG và các đối tác chiến lược lớn như Muyuan (Trung Quốc).

Theo ông Dũng, công nghiệp chế biến chế tạo tiếp tục là lĩnh vực nòng cốt thu hút vốn, bên cạnh nông nghiệp, logistics, công nghệ thông tin, y tế và giáo dục.

Trong môi trường vốn ngày càng cạnh tranh, bài toán đặt ra với SME không chỉ là tìm vốn, mà phải chuẩn bị đủ năng lực để được lựa chọn. Minh bạch hóa tài chính, nâng chuẩn quản trị, xây dựng chiến lược tăng trưởng và chủ động kết nối chuỗi cung ứng sẽ là nền tảng để doanh nghiệp Hà Nội mở rộng không gian phát triển và khai thác hiệu quả các dòng vốn mới.