Thắp lửa cho khát vọng số ngành Ngân hàng

Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn phát biểu tại cuộc họp BCĐ ngành Ngân hàng về phát triển KHCN đổi mới sáng tạo chuyển đổi số, dữ liệu và đề án 06

Từ nền tảng số đến động lực tăng trưởng

Hiệu quả của quá trình này được phản ánh rõ qua các con số. Đến cuối năm 2025, gần 89% người từ 15 tuổi trở lên đã có tài khoản tại TCTD; tỷ lệ giao dịch qua kênh số của nhiều ngân hàng đạt trên 98%; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) năm 2025 gấp 28 lần GDP. Riêng trong 5 tháng đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm 2025, giá trị TTKDTM tăng 11,48%; QR Code tăng 39,97%, số lượng tài khoản thanh toán cá nhân tăng 18,69%...

Đằng sau những tiện ích đã trở nên quen thuộc ấy là quá trình đầu tư bền bỉ của ngành Ngân hàng cho hạ tầng thanh toán, dữ liệu, công nghệ và khuôn khổ pháp lý trong nhiều năm qua. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng được nâng cấp theo hướng hiện đại, hiện xử lý bình quân khoảng 671 nghìn giao dịch với giá trị khoảng 2,3 triệu tỷ đồng mỗi ngày. Hệ thống chuyển mạch tài chính, thông tin tín dụng quốc gia cùng các nền tảng dữ liệu chuyên ngành cũng liên tục được hoàn thiện, tạo nền tảng để các dịch vụ ngân hàng số phát triển an toàn, thông suốt và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nền kinh tế.

Một trong những dấu mốc quan trọng của quá trình chuyển đổi số là việc triển khai xác thực sinh trắc học theo Quyết định số 2345 của NHNN. Đây cũng là một trong những chiến dịch chuẩn hóa dữ liệu khách hàng có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của ngành Ngân hàng. Sau gần hai năm triển khai, hơn 163,39 triệu hồ sơ khách hàng đã được đối chiếu sinh trắc học thành công qua căn cước công dân gắn chip và VNeID, trong đó có hơn 161,2 triệu hồ sơ cá nhân và 2,19 triệu hồ sơ tổ chức. Khoảng 154 triệu tài khoản cùng 36 triệu hồ sơ trong cơ sở dữ liệu phòng, chống rửa tiền đã được làm sạch; gần 44,5 triệu hồ sơ tại Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) được chuẩn hóa. Đây không chỉ là một chiến dịch xác thực khách hàng mà còn đặt nền móng xây dựng kho dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” - nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực quản trị, phát triển sản phẩm, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và tăng cường quản lý rủi ro của toàn hệ thống.

Nhìn lại quá trình triển khai, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng cho biết, trước thời điểm Quyết định số 2345 có hiệu lực, vẫn có những ý kiến băn khoăn về khả năng hoàn thành đúng tiến độ khi khối lượng công việc rất lớn, nhiều ngân hàng thậm chí kỳ vọng việc triển khai sẽ được lùi thời hạn. Tuy nhiên, toàn ngành đã quyết tâm thực hiện đúng kế hoạch. “Đây là một chiến dịch lớn. Là điều bắt buộc phải làm, không thể khác được”, Phó Thống đốc nhấn mạnh.

Giá trị của dữ liệu cũng ngày càng được thể hiện rõ trong thực tiễn. Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) đã cảnh báo hàng triệu giao dịch có dấu hiệu bất thường, giúp nhiều khách hàng chủ động dừng hoặc hủy giao dịch trước khi xảy ra thiệt hại. Dữ liệu không còn chỉ phục vụ lưu trữ hay xác thực thông tin mà đang trở thành công cụ hỗ trợ quản trị, giám sát, phòng ngừa rủi ro và bảo vệ khách hàng trên môi trường số.

Hiệu quả của quá trình đầu tư hạ tầng và chuẩn hóa dữ liệu tiếp tục được kiểm chứng khi hệ thống ngân hàng tham gia triển khai chương trình chi trả của Chính phủ tới người dân nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Chỉ trong khoảng một tuần, hàng chục triệu giao dịch được xử lý an toàn, liên tục; hơn 10.000 tỷ đồng được chuyển đến đúng đối tượng thụ hưởng thông qua tài khoản ngân hàng. Thành công của chương trình không chỉ cho thấy năng lực xử lý giao dịch ở quy mô rất lớn mà còn khẳng định hạ tầng thanh toán, dữ liệu và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý với các TCTD đã đủ khả năng đáp ứng những chương trình có quy mô quốc gia.

Một lãnh đạo ngân hàng lớn từng cho rằng “món quà 100.000 đồng” chính là minh chứng trực quan nhất cho thành quả chuyển đổi số của ngành Ngân hàng Việt Nam sau gần một thập kỷ tăng tốc. Nhìn từ thực tiễn, nhận định này ngày càng được khẳng định khi ngành Ngân hàng trở thành một trong những lĩnh vực có tốc độ chuyển đổi số nhanh nhất của nền kinh tế.

Không chỉ nâng cao hiệu quả hoạt động và trải nghiệm khách hàng, chuyển đổi số còn góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính. Ngày càng nhiều dịch vụ ngân hàng số được đưa tới khu vực nông nghiệp, nông thôn, miền núi và vùng sâu, vùng xa, giúp người dân thuận tiện hơn trong việc mở tài khoản, chuyển tiền, thanh toán và nhận các khoản chi trả qua tài khoản. Công nghệ đang từng bước thu hẹp khoảng cách địa lý trong tiếp cận dịch vụ ngân hàng, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu tài chính toàn diện và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong dòng chảy số.

Thắp lửa khát vọng số

Sau gần một thập kỷ kiên trì xây dựng nền tảng, chuyển đổi số của ngành Ngân hàng đang bước sang một giai đoạn phát triển mới. Nếu trước đây, trọng tâm là số hóa quy trình, hiện đại hóa hạ tầng và mở rộng dịch vụ thì nay, mục tiêu lớn hơn là khai thác hiệu quả dữ liệu, làm chủ công nghệ và khơi dậy động lực đổi mới sáng tạo để tạo ra những giá trị mới cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Đó cũng là hành trình hiện thực hóa khát vọng xây dựng một ngành Ngân hàng hiện đại, thông minh và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ra đời trong bối cảnh chuyển đổi số của đất nước bước sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu, khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số lần đầu tiên được xác định là đột phá chiến lược, là động lực chủ yếu thúc đẩy phát triển đất nước. Đối với ngành Ngân hàng, Nghị quyết không mở ra một hành trình hoàn toàn mới mà tạo thêm động lực để nâng tầm những thành quả đã đạt được, chuyển trọng tâm từ ứng dụng công nghệ sang làm chủ công nghệ, từ số hóa hoạt động sang kiến tạo giá trị trên nền tảng dữ liệu và đổi mới sáng tạo.

Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh, Nghị quyết 57 không chỉ đưa ra định hướng mà còn trở thành kim chỉ nam cho tiến trình chuyển đổi số trong kỷ nguyên mới. Để hiện thực hóa tinh thần đó, NHNN đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ kiện toàn Ban Chỉ đạo ngành về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đến xây dựng kế hoạch hành động gắn với các trụ cột trọng tâm như khoa học, công nghệ, dữ liệu, Đề án 06 và bảo đảm an toàn hệ thống. Đây là nền tảng để các nhiệm vụ được triển khai thống nhất, xuyên suốt trong toàn ngành.

Khung khổ pháp lý cho chuyển đổi số cũng đang được hoàn thiện theo hướng đồng bộ hơn. NHNN đã tham mưu, trình Chính phủ ban hành Nghị định số 94/2025/NĐ-CP về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng, đồng thời tiếp tục triển khai các chiến lược về chuyển đổi số, dữ liệu và xây dựng quy định quản lý rủi ro trong ứng dụng AI. Những bước đi này tạo thêm dư địa để các công nghệ mới được thử nghiệm và ứng dụng an toàn, hiệu quả trong thực tiễn.

Định hướng chuyển đổi số của ngành Ngân hàng cũng được định hình rõ hơn tại Chiến lược chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2030 (Quyết định 3579/QĐ-NHNN) và mới đây nhất là Chiến lược dữ liệu ngành Ngân hàng đến năm 2030 (Quyết định 3580/QĐ-NHNN). Hai chiến lược không chỉ xác lập định hướng phát triển cho giai đoạn tới mà còn đặt dữ liệu vào vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi số trong toàn ngành.

Trên nền tảng đó, các TCTD đang đẩy mạnh đầu tư, nâng cấp hạ tầng dữ liệu (Data Warehouse, Data Lakehouse), từng bước chuyển từ tư duy lưu trữ sang quản trị và khai thác dữ liệu. Công nghệ AI, học máy (Machine Learning) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) được ứng dụng ngày càng sâu rộng để phân tích hành vi khách hàng, tối ưu hóa quy trình, nâng cao khả năng phát hiện gian lận và phát triển các sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhu cầu của từng nhóm khách hàng. Giá trị của chuyển đổi số vì thế không chỉ được đo bằng quy mô hạ tầng hay số lượng ứng dụng công nghệ, mà còn ở khả năng biến dữ liệu thành những quyết định chính xác hơn, những dịch vụ thuận tiện hơn và những trải nghiệm ngày càng tốt hơn cho khách hàng.

Để khát vọng số trở thành hiện thực, công nghệ thôi là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là xây dựng đội ngũ cán bộ có tư duy số, kỹ năng số và tinh thần đổi mới sáng tạo. Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực tiếp tục được ngành Ngân hàng xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của quá trình chuyển đổi số. Hưởng ứng phong trào “Bình dân học vụ số”, toàn ngành đã xây dựng mạng lưới hơn 2.600 “Đại sứ số”, “Hạt nhân số” tại các đơn vị, góp phần lan tỏa tri thức và kỹ năng số đến từng cán bộ, từng vị trí việc làm. Cùng với việc nâng cao năng lực số, tinh thần đổi mới sáng tạo cũng ngày càng lan tỏa trong toàn hệ thống.

Hàng nghìn sáng kiến đã được hình thành trong toàn ngành, nhiều sáng kiến được đăng ký trên Cổng Sáng kiến khoa học và công nghệ quốc gia và nhanh chóng đi vào thực tiễn, tạo chuyển biến rõ nét, hiệu quả từ quy trình nội bộ đến trải nghiệm khách hàng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và chất lượng phục vụ khách hàng.

Từ việc rút ngắn quy trình nội bộ, hỗ trợ phát hiện gian lận, giảm hồ sơ giấy đến nâng cao trải nghiệm khách hàng, nhiều sáng kiến đã nhanh chóng được ứng dụng vào thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả vận hành, chất lượng dịch vụ và năng lực cạnh tranh của các TCTD.

Khi chuyển đổi số bước sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu, yêu cầu về quản trị cũng được đặt ra ở một tầm cao mới. Dữ liệu càng trở thành tài sản chiến lược và AI càng được ứng dụng rộng rãi thì yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân càng trở thành nền tảng để duy trì niềm tin đối với các dịch vụ tài chính số. Theo Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng, niềm tin số sẽ là nền tảng để AI phát huy giá trị, đồng thời là điều kiện tiên quyết để công nghệ được ứng dụng sâu rộng trong hoạt động ngân hàng. Muốn vậy, AI phải được phát triển trên cơ sở quản trị rủi ro chặt chẽ, bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và luôn lấy khách hàng làm trung tâm.

Bước sang giai đoạn phát triển mới, chuyển đổi số không còn được đo bằng tốc độ triển khai mà bằng kết quả đầu ra và hiệu quả mang lại. Đây cũng là tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm khi triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW: chuyển từ giai đoạn “khởi động, chạy đà” sang “tăng tốc”, lấy kết quả đầu ra và hiệu quả thực chất làm thước đo.

Những định hướng trên mở ra chặng phát triển mới của chuyển đổi số ngành Ngân hàng. Khi dữ liệu được khai thác hiệu quả, công nghệ được ứng dụng có trách nhiệm và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển, khát vọng số sẽ tiếp tục được hiện thực hóa, mang lại những giá trị thiết thực hơn cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế.