Tận dụng FTA nâng cao sự hiện diện của hàng Việt tại Úc

Ông Nguyễn Mạnh Hiệp - Lãnh sự Thương mại, đại diện Thương vụ Việt Nam tại Úc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chủ động tận dụng lợi thế từ ba hiệp định thương mại tự do then chốt mà hai nước cùng là thành viên, bao gồm AANZFTA, CPTPP và RCEP. Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ thương mại đang gia tăng, việc các FTA đưa hầu hết dòng thuế quan nhập khẩu về mức 0% sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam cắt giảm chi phí, hạ giá bán sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh trực tiếp.

Các FTA đưa hầu hết dòng thuế quan nhập khẩu về mức 0% sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam giảm chi phí, hạ giá sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh

Đặc biệt, đối với Hiệp định AANZFTA - khuôn khổ mang tính tiên phong và tối ưu nhất cho hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Úc, đại diện Thương vụ khuyến nghị doanh nghiệp cần chuyển biến mạnh mẽ từ tâm thế “biết có FTA” sang “vận dụng thành thạo cách dùng FTA”. Trọng tâm của quá trình này là chủ động tái cấu trúc chuỗi cung ứng, nắm vững quy tắc xuất xứ cụ thể cho từng mã hàng và minh bạch hóa toàn bộ hồ sơ, chứng từ nguyên liệu đầu vào để sẵn sàng đáp ứng yêu cầu xác minh, hậu kiểm nghiêm ngặt từ Lực lượng Hải quan Úc (ABF) ngay cả sau khi hàng hóa đã được thông quan.

Bên cạnh yếu tố thuế quan, đặc thù cạnh tranh tại thị trường Úc, nơi người tiêu dùng có mức độ trung thành thương hiệu rất cao và chỉ chuyển hướng khi sản phẩm có sự đột phá rõ rệt về công nghệ hay công năng, đặt trong bối cảnh hàng Việt phải cạnh tranh mạnh với sản phẩm từ Trung Quốc, Thái Lan và Ấn Độ.

Để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu, đại diện Thương vụ định hướng doanh nghiệp cần đa dạng hóa các phương thức thâm nhập thị trường. Cụ thể, các đơn vị cần đẩy mạnh xúc tiến thông qua việc tham dự các hội chợ triển lãm chuyên ngành quốc tế uy tín tại Úc để kết nối trực tiếp với các nhà mua hàng; đồng thời chủ động hợp tác với các nhà phân phối bản địa nhằm tận dụng hạ tầng kho bãi, mạng lưới logistics và sự am hiểu pháp lý sẵn có.

Đối với các mặt hàng có quy mô nhỏ hoặc giá trị phù hợp, hình thức thương mại điện tử xuyên biên giới qua các sàn giao dịch như Amazon hay eBay được xem là bước thử nghiệm hữu hiệu, giúp thăm dò thị hiếu khách hàng và từng bước xây dựng nhận diện thương hiệu với chi phí tối ưu.

Dưới góc nhìn từ đại diện cộng đồng doanh nghiệp Úc, ông Sam Conroy - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Úc tại Việt Nam (AusCham) - mang đến những phân tích chuyên sâu về bức tranh tiêu dùng và tiềm năng mở rộng cho các nhà xuất khẩu Việt Nam.

Úc là thị trường có quy mô dân số khoảng 27,9 triệu người nhưng sở hữu sức mua vượt trội với GDP bình quân đầu người xấp xỉ 105.000 AUD. Đáng chú ý, cơ cấu dân số đa văn hóa với 32% cư dân sinh ra tại nước ngoài (tương đương khoảng 8,8 triệu người) đã tạo nên nhu cầu tiêu dùng phong phú cùng sự đón nhận tự nhiên, cởi mở đối với các sản phẩm mang bản sắc châu Á.

Dù kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Úc đã tăng tới 88% trong giai đoạn 2020 – 2025, thị phần của Việt Nam hiện mới chỉ chiếm khoảng 2,7% trong tổng quy mô nhập khẩu hơn 308 tỷ USD của Úc năm 2025. Điều này cho thấy dư địa mở rộng thị phần còn rất lớn, đặc biệt khi hai nền kinh tế có tính chất bổ trợ chặt chẽ khi Úc cung cấp nguồn năng lượng, khoáng sản và nguyên liệu đầu vào, còn Việt Nam có thế mạnh cung ứng hàng chế tạo, hàng tiêu dùng và thực phẩm.

Báo cáo của AusCham chỉ ra những điểm sáng tăng trưởng tích cực trong năm 2025 như nhóm hàng đồ chơi và dụng cụ thể thao tăng 76,2%, cà phê tăng 42,6% cùng mặt hàng rau quả tăng 28,9%. Làn sóng cơ hội tiếp theo được xác định sẽ tập trung vào các phân khúc thực phẩm giá trị gia tăng cao (sản phẩm chế biến tiện lợi, hữu cơ, đạt chuẩn Halal), vật liệu xây dựng và nội thất thân thiện với môi trường, cho đến việc định vị Việt Nam thành mắt xích sản xuất thay thế, bổ trợ linh hoạt trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Trước xu thế này, các doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi căn bản tư duy tiếp cận: thay vì băn khoăn tìm cách hạ giá thành sản phẩm, doanh nghiệp cần tập trung giải bài toán làm thế nào để mang lại tổ hợp giá trị tối ưu hơn giữa chất lượng, độ tin cậy, tính linh hoạt và năng lực đáp ứng.

Làm rõ hơn về kỳ vọng của các đối tác thu mua Úc, Chủ tịch AusCham nhấn mạnh các tiêu chí hàng đầu gồm chất lượng, năng lực kỹ thuật và cam kết dịch vụ; đồng thời đối tác ngày càng đòi hỏi doanh nghiệp phải cung cấp đầy đủ bằng chứng xác thực về các tiêu chuẩn, chứng nhận kiểm định và chứng chỉ xanh. Ở góc độ bán lẻ, người tiêu dùng Úc rất chú trọng vào giá trị thực tế, sẵn sàng so sánh kỹ lưỡng giá cả để lựa chọn sản phẩm xứng đáng chứ không thuần túy tìm kiếm hàng hóa rẻ nhất.

Đi sâu vào khía cạnh pháp lý và kỹ thuật thương mại, ông Matt Lourey - Chủ tịch Công ty Alitium, thành viên AusCham - lưu ý các doanh nghiệp Việt Nam rằng việc đáp ứng điều kiện xuất xứ để hưởng thuế suất ưu đãi theo các hiệp định FTA hoàn toàn không đồng nghĩa với việc sản phẩm tự động đủ điều kiện lưu hành tại Úc.

Để gia nhập thị trường này, doanh nghiệp phải tuân thủ bốn quy định kiểm soát, bao gồm: thủ tục cửa khẩu và phân loại thuế quan; kiểm dịch an toàn sinh học và vệ sinh thực phẩm; hệ thống tiêu chuẩn an toàn sản phẩm dành cho người tiêu dùng; các chuẩn mực trách nhiệm xã hội, môi trường (ESG) do các nhà thu mua bản địa áp dụng. Do đó, việc rà soát sự tuân thủ kỹ thuật phải được doanh nghiệp thực hiện ngay từ khâu nghiên cứu phát triển và đóng gói sản phẩm trước khi tiến hành sản xuất hàng loạt.

Các doanh nghiệp cần chủ động thống nhất rõ ràng trách nhiệm pháp lý với nhà nhập khẩu

Các yêu cầu về ESG và thẩm định chuỗi cung ứng đang dần trở thành điều kiện tiên quyết khi tiếp cận các nhà mua hàng Úc. Mặc dù các nghĩa vụ pháp lý lớn như Luật Chống lao động cưỡng bức hay Chuẩn mực công bố thông tin khí hậu (AASB S2) trực tiếp ràng buộc các tập đoàn quy mô lớn tại Úc, song các tập đoàn này bắt buộc phải yêu cầu toàn bộ nhà cung ứng vệ tinh thực hiện thẩm định chi tiết. Điều này đồng nghĩa với việc ngay cả các doanh nghiệp xuất khẩu vừa và nhỏ của Việt Nam cũng sẽ phải đối mặt với các bảng khảo sát minh bạch về điều kiện lao động, truy xuất chuỗi cung ứng, cung cấp dữ liệu phát thải gián tiếp (Scope 3) và chuyển đổi vật liệu bao bì theo hướng tái chế.

Để tối ưu hóa chi phí và bảo toàn uy tín kinh doanh, ông Matt Lourey khuyến nghị các doanh nghiệp cần chủ động thống nhất rõ ràng trách nhiệm pháp lý với nhà nhập khẩu sở tại ngay từ trước khi nhận đơn đặt hàng đầu tiên, thiết lập bản đồ đối chiếu quy chuẩn riêng cho từng sản phẩm và thực hiện xuất khẩu thử nghiệm có kiểm soát với đầy đủ bộ hồ sơ chứng cứ trước khi đẩy mạnh sản lượng lớn.

Tiếp cận vấn đề từ góc độ chuỗi cung ứng thực chiến, ông Chandler So - Giám đốc Điều hành Công ty TNHH GEODIS Việt Nam - khẳng định logistics cần được nhìn nhận như một đòn bẩy chiến lược mang tính then chốt chứ không đơn thuần là chi phí vận hành, bởi chi phí logistics thực tế chiếm tới 15% đến 30% giá bán lẻ hàng hóa tại thị trường Úc. Do khoảng cách địa lý xa xôi, việc tối ưu hóa chi phí hàng cập cảng quyết định trực tiếp đến năng lực cạnh tranh trên kệ hàng.

Để giải bài toán này, các doanh nghiệp được khuyến nghị nên chủ động ký kết hợp đồng vận tải biển theo năm thay vì phụ thuộc vào giá cước giao ngay, tận dụng các dịch vụ gom hàng lẻ định kỳ hàng tuần giúp tiết kiệm từ 20% đến 35% chi phí vận chuyển. Đồng thời, doanh nghiệp có thể khai thác mô hình kho ngoại quan để hoãn nộp thuế nhập khẩu và thuế GST cho đến khi phân phối hàng hóa, kết hợp sử dụng hệ thống kho lưu trữ có kiểm soát nhiệt độ chuyên dụng cho các mặt hàng thực phẩm, dược phẩm và nông sản tươi sống.