Khi tăng trưởng ít dựa vào vốn

“Tham vọng” sử dụng đầu tư như một cú huých cho tăng trưởng dường như đã mờ nhạt hơn. Hôm thứ Ba vừa rồi, Quốc hội thông qua Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2016 với tổng vốn đầu tư xã hội chỉ được đặt ở mức 31% GDP. Dù tỷ lệ này đã cải thiện chút ít so với giai đoạn 2011-2015, chỉ khoảng trên 30% GDP, nhưng so với mục tiêu đề ra trong kế hoạch 5 năm giai đoạn trước, ở mức 33,5 - 35% GDP, thì đã thấp hơn rất nhiều.

Ảnh minh họa

Nếu sự điều chỉnh nêu trên mang tính ngắn hạn, đó cũng là điều có thể hiểu được. Tình thế hiện nay cho thấy, đầu tư từ ngân sách đang rất khó khăn, với phần lớn phải sử dụng cho chi thường xuyên, trong khi chi đầu tư đang “teo tóp” dần nếu nhìn ở góc độ tỷ lệ trong tổng chi ngân sách. Trần nợ công đang không còn xa so với mức nợ hiện tại, trong khi vay đảo nợ và các điều chỉnh về kỳ hạn phát hành trái phiếu, đề xuất vay nợ ở nhiều nguồn khác đang được đưa ra…

Tuy nhiên, nếu điều chỉnh giảm tỷ trọng nêu trên là quan điểm dài hạn, đặt trong nhiệm vụ tái cơ cấu đầu tư, đặc biệt là đầu tư công đang chưa thể hiện rõ nét, thì thách thức tăng trưởng lại đặt ra ngay ở thời điểm mà nền kinh tế đang có những bước phục hồi như hiện nay. Xét các yếu tố đóng góp vào tăng trưởng GDP như vốn, lao động và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) có thể thấy rõ thách thức trên.

Trong khi năng suất của toàn bộ nền kinh tế chậm cải thiện, nguyên do bởi trình độ khoa học công nghệ, quản trị… còn lạc hậu, thì độ co giãn về lao động cũng hạn chế hơn trước. Chỉ tiêu về giải quyết việc làm gần đây không đạt như kỳ vọng, trong khi nhìn trên bình diện DN, những thay đổi của sản xuất kinh doanh đang khiến cho khối DN rơi vào cuộc sàng lọc rất gay gắt, biến động về DN mạnh mẽ chưa từng có trong mấy năm gần đây.

Nhưng vẫn còn một điểm đáng chú ý khác, so với mức 31,9% GDP của 9 tháng đầu năm nay, chỉ tiêu tổng đầu tư xã hội của năm 2016 như trên cũng là khá “cẩn trọng”.

Bất chấp đầu tư từ khu vực tư nhân tăng khá, theo Ủy ban Giám sát Tài chính quốc gia thông tin tại bản báo cáo tháng 10 vừa qua, bất chấp các dự báo về dòng vốn FDI sẽ còn tiếp tục cải thiện sau khi các FTA đi vào thực hiện, thì việc đặt mục tiêu tổng mức đầu tư xã hội “khiêm tốn” nên trên còn có thể mang một thông điệp nữa: mong muốn cải thiện chất lượng đầu tư.

Xét trong tương quan giữa tăng trưởng phục hồi và tổng đầu tư xã hội giảm về tỷ trọng so với GDP, có thể thấy hệ số ICOR sẽ thấp xuống - một biểu hiện của hiệu quả đầu tư tăng lên.

Đồng thời, việc đặt mục tiêu về huy động vốn xã hội ở mức khiêm tốn, hay cẩn trọng trước các dòng vốn đầu tư đổ vào là một dấu hiệu tốt cho nền kinh tế ở thời điểm này. Nó cho thấy quan điểm thúc đẩy đầu tư để tăng trưởng bằng mọi giá như giai đoạn trước đã không còn được coi trọng. Nền kinh tế đã từng phải gánh chịu hệ lụy khi đầu tư tăng mạnh, khiến dòng tiền nóng khởi tạo các hoạt động đầu cơ tài chính, với giá cả tăng vọt và hình thành bong bóng tài sản, tác động lớn đến đời sống và thu nhập thực của người lao động.

Mấy năm gần đây, quan điểm điều hành chính sách theo hướng đảm bảo ổn định vĩ mô, phát huy vai trò Nhà nước kiến tạo, thúc đẩy cải cách và tạo dựng sức cạnh tranh… đang “gò” nền kinh tế đi đúng đường ray “phát triển bền vững”. Nếu lúc này tiếp tục không còn quá coi trọng thúc đẩy đầu tư nhằm hỗ trợ tăng trưởng, những lực đẩy mới cho nền kinh tế sẽ có thể hình thành từ cải tiến khoa học công nghệ, nâng cao năng suất… Và đó mới là nhân tố đóng góp vào tăng trưởng ổn định mà nền kinh tế cần trước thềm hội nhập.