Thị trường chứng khoán: Chọn tăng trưởng nhanh hay tái cấu trúc để đi bền?

Bức tranh năm 2025 và điểm xuất phát của bài toán 2026-2030

Đánh giá về bối cảnh chung tại Lễ đánh cồng khai trương phiên giao dịch đầu năm mới 2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, năm 2025 kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường; thị trường tài chính, tiền tệ biến động, ảnh hưởng đến triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Trong nước, nền kinh tế vẫn chịu tác động bất lợi từ bên ngoài, cùng những thiệt hại lớn do thiên tai, bão lũ đối với sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, kinh tế vĩ mô tiếp tục ổn định, lạm phát được kiểm soát và tăng trưởng đạt mục tiêu đề ra.

Trong bối cảnh đó, thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2025 duy trì hoạt động ổn định, an toàn, minh bạch và có thanh khoản cao. Chỉ số VN-Index liên tục lập đỉnh mới; tính tới đầu tháng 12/2025 đã tăng gần 38% so với cuối năm trước. Thanh khoản duy trì ở mức cao, với giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên đạt trên 29.000 tỷ đồng, tăng hơn 40% so với năm trước. Quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu tăng 35%. Đặc biệt, số lượng tài khoản nhà đầu tư đạt hơn 11,6 triệu tài khoản, vượt mục tiêu của Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030.

Việc đưa vào vận hành hệ thống công nghệ thông tin mới - hệ thống KRX, cùng với việc tổ chức xếp hạng FTSE Russell chính thức công bố nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Hai yếu tố này được đánh giá là đã góp phần thúc đẩy sự phát triển tích cực của thị trường trong năm 2025.

Những con số này cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam đã bước qua giai đoạn “thiếu quy mô” và “thiếu thanh khoản”. Tuy nhiên, chính từ nền tăng trưởng mạnh đó, một câu hỏi lớn hơn được đặt ra cho giai đoạn tiếp theo: khi thị trường đã mở rộng nhanh như vậy, điều gì sẽ quyết định khả năng đi bền trong một môi trường nhiều rủi ro và chuẩn mực cao hơn?.

Ở góc độ cơ quan quản lý chuyên ngành, Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương cho rằng, chính khi nền tảng kỹ thuật được cải thiện và vị thế thị trường được nâng lên, yêu cầu đối với chất lượng vận hành cũng trở nên khắt khe hơn. Theo Chủ tịch UBCKNN, nhiệm vụ trọng tâm của giai đoạn tới không chỉ là duy trì đà tăng trưởng, mà quan trọng hơn là xây dựng một thị trường vận hành an toàn, minh bạch, ổn định, có khả năng chống chịu cao và thích ứng với mô hình thị trường mới trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Điều này hàm ý một sự chuyển dịch rõ rệt từ tư duy “mở rộng” sang tư duy “củng cố và nâng chất”.

2026 là năm bản lề cho giai đoạn phát triển 5 năm tiếp theo và là cột mốc 30 năm hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam

Từ nền tảng kỹ thuật và nâng hạng đến yêu cầu vận hành theo chuẩn mới

Trong định hướng cho năm 2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, kinh tế Việt Nam được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà phục hồi tích cực nhờ tác động tích cực từ vốn giải ngân đầu tư công và dòng vốn FDI vào các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và năng lượng tái tạo; đồng thời các chính sách cải cách thể chế, số hóa và xanh hóa được đẩy mạnh. Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, năm 2026 vẫn đối mặt nhiều rủi ro do những bất ổn của kinh tế thế giới.

Từ bối cảnh đó, Bộ trưởng yêu cầu ngành chứng khoán tiếp tục đổi mới mạnh mẽ theo hướng chủ động, linh hoạt, tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết là hoàn thiện khung pháp lý nhằm phát triển thị trường chứng khoán ổn định, an toàn, lành mạnh, hiệu quả, bền vững và hội nhập, bảo đảm tận dụng được lợi thế khi thị trường đã được nâng hạng. Cùng với đó là triển khai quyết liệt các giải pháp trong Đề án nâng hạng, tháo gỡ vướng mắc, hoàn thiện thủ tục và đáp ứng đầy đủ các tiêu chí theo đề xuất của các tổ chức xếp hạng và nhà đầu tư toàn cầu, nhằm tăng độ mở của thị trường và phù hợp thông lệ quốc tế.

Một trụ cột khác là đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa hạ tầng giao dịch và thanh toán, ứng dụng công nghệ mới vào giám sát thị trường. Trên nền tảng này, thị trường được định hướng phát triển đa dạng các sản phẩm như trái phiếu, phái sinh, chứng chỉ lưu ký, chứng chỉ quỹ đầu tư mới và các công cụ tài chính xanh. Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh yêu cầu đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư trong nước, thu hút nhà đầu tư nước ngoài, chú trọng triển khai Đề án tái cơ cấu nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán.

Song song với phát triển, yêu cầu về kỷ cương được đặt lên hàng đầu. Bộ trưởng yêu cầu tăng cường kiểm tra, thanh tra, xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, gian lận nhằm tăng cường kỷ luật thị trường; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến kiến thức đầu tư minh bạch, tuân thủ pháp luật, khuyến khích đầu tư dài hạn và nâng cao nhận thức về đầu tư an toàn. Đây được xem là nền tảng để thị trường vận hành ổn định trong dài hạn.

Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương khẳng định, cơ quan quản lý sẽ quán triệt đầy đủ và tổ chức thực hiện nghiêm túc các chỉ đạo, tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính chiến lược nhằm nâng cao chất lượng, chiều sâu và sự bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo đó, UBCKNN sẽ tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý; hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin trên nền hệ thống KRX gắn với chuyển đổi số toàn diện; triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm để bảo đảm vận hành vào đầu năm 2027.

Cùng với thị trường cổ phiếu niêm yết, UBCKNN sẽ tập trung xây dựng, tổ chức vận hành và giám sát hiệu quả các thị trường mới như thị trường giao dịch carbon, thị trường hàng hóa, tài sản mã hóa và thị trường chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đồng thời, cơ quan quản lý tăng cường thanh tra, giám sát, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực các tổ chức trung gian, cải thiện quản trị công ty niêm yết và đẩy mạnh hợp tác quốc tế nhằm hoàn thiện chính sách phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Từ phía doanh nghiệp chứng khoán, ông Johan Nyvene - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Chứng khoán HSC (TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, thị trường đã có sự chuyển hóa đáng kể từ nhà đầu tư tổ chức nước ngoài sang nhà đầu tư cá nhân trong nước. Trên cơ sở đó, ông Johan Nyvene đề xuất cần có cơ chế khuyến khích nhà đầu tư tổ chức trong nước thông qua việc phát triển các sản phẩm ETF đa dạng hơn, giúp nhà đầu tư cá nhân không chuyên tham gia thị trường thông qua quỹ hưu trí và quỹ đầu tư chỉ số, thay vì phụ thuộc vào dòng vốn tổ chức nước ngoài - chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ nhưng có thể tạo biến động lớn.

Ở góc nhìn chiến lược đầu tư, ông Trịnh Duy Viết - Giám đốc Chiến lược đầu tư thị trường, Công ty Chứng khoán KAFI cho rằng, trước khi bàn đến lượng hàng hóa cho năm 2026, cần nhìn lại những cải thiện đáng kể về khung pháp lý mà UBCKNN đã triển khai để thu hút dòng vốn và phục vụ mục tiêu nâng hạng. Bên cạnh ưu đãi nhà đầu tư nước ngoài, chính sách cần chú trọng hơn đến nhà đầu tư trong nước – lực lượng chiếm tỷ trọng giao dịch chủ đạo – và mức độ bảo vệ, hỗ trợ dành cho nhà đầu tư cá nhân hiện vẫn chưa tương xứng với vai trò của họ. Khi nguồn hàng hóa niêm yết được cải thiện thông qua thúc đẩy IPO và khơi thông nội lực trong nước, thanh khoản thị trường có thể được nâng lên rõ rệt.

Bà Phạm Thị Thùy Linh – Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, UBCKNN cho rằng, năm 2026 là năm bản lề cho giai đoạn phát triển 5 năm tiếp theo và là cột mốc 30 năm hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam. Bà Linh nhấn mạnh hệ thống KRX vận hành ổn định, an toàn đã tạo nền tảng kỹ thuật cho các bước phát triển tiếp theo; đồng thời cho biết nền tảng vĩ mô ổn định và định hướng của Chính phủ, trong đó có mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, đang gia tăng mức độ quan tâm của các nhà đầu tư lớn trên thế giới, với kỳ vọng thị trường sẽ đón nhận thêm nguồn vốn từ các định chế quỹ toàn cầu trong năm 2026.