Ký ức Lịch sử tiền tệ Việt Nam Lịch sử tiền tệ thế giới Ký sự ngân hàng Hình ảnh ngân hàng xưa

Tiền triều Nguyễn (1802 - 1945) Kỳ II - Tiền đời vua Nguyễn Thế Tổ (1802 - 1819)

Lâm.TV - 07:00 | 03/09/2025

Tiền các đời vua triều Nguyễn giai đoạn 1802 - 1883

Tiền đời vua Nguyễn Thế Tổ (1802 - 1819)

a. Tiền đồng

Tháng 5 năm Nhâm Tuất (1802), Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi vua, đặt niên hiệu Gia Long (1802-1819), miếu hiệu khi mất là Thế Tổ. Năm 1803, nhà vua cho đúc tiền đồng Gia Long thông bảo. Sách Đại Nam thực lục chép: “Quý Hợi, năm Gia Long thứ 2 [1803]… Tháng 6,…Bắt đầu đúc tiền Gia Long thông bảo. Sai cai đội Cáp Văn Cẩn trông coi công việc. Đúc xong đưa 1.000 đồng ra Bắc Thành để đúc theo cho có quy thức nhất định. (Mẫu tiền, mỗi đồng đường kính 5 phân 5 ly, mỗi quan tiền nặng 2 cân 4 lạng”.

Tiền đồng Gia Long thông bảo 嘉隆通寳 có nhiều loại và nhiều kích cỡ khác nhau:

- Tiền Gia Long thông bảo 嘉隆通寳, lưng trơn

Loại tiền này đúc nhiều lần ở nhiều nơi. Mặt tiền đúc nổi 4 chữ “Gia Long thông bảo”- 嘉隆通寳 theo kiểu Chân thư, đọc chéo. Khổ chữ to, nét chữ mảnh, rõ ràng và sắc nét. Lưng tiền để trơn. Biên trước và sau đều hẹp và nổi rõ. Tiền rất mỏng. Tiền có đường kính 22,3-26 mm, dày 0,8-1,1mm, nặng 1,8 - 4,3gr.

Tiền triều Nguyễn (1802 - 1945) Kỳ II - Tiền đời vua Nguyễn Thế Tổ (1802 - 1819)

Ảnh 1.11.1.Tiền Gia Long thông bảo 嘉隆通寳, kiểu Chân thư, lưng tiền trơn, đk 22,3-26mm

Ảnh 1.11.2. Tiền Gia Long thông bảo 嘉隆通寳, kiểu Chân thư - Lưng tiền đúc 2 chữ “Thất phân”-七分, đk 23mm

-Tiền Gia Long thông bảo 嘉隆通寳, lưng có chữ “Thất phân”-七分 đúc năm 1813.

“Quý Dậu, Gia Long năm thứ 12 [1813], mùa xuân, tháng giêng…Bắt đầu đúc tiền kẽm nặng 7 phân hiệu “Gia Long thông bảo”. Ở Bắc Thành có người Thanh là Trần Hiển Chu và Chu Vĩnh Cát xin tự mua kẽm để đúc tiền, lấy tiền kẽm 130 quan đổi lấy 100 quan tiền đồng ở kho. Thành thần đem việc tâu lên. Vua y lời xin. Sai đặt cục Bảo Tuyền ở cửa Tây Long ngoài thành. (Năm Thiệu Trị thứ 1, đổi làm cục Thông bảo). Lấy Cai cơ Trương Văn Minh làm Bảo tuyền cục đại sứ, Hiệp tổng trấn Lê Chất kiêm lãnh Giám đốc. Theo kiểu mẫu bộ Hộ đưa ra để đúc (tiền 1 quan, nặng 2 cân 10 lạng cân bình thiên, người dân có vốn riêng hoặc lãnh vốn công đều đem đến lò đúc để đúc. Khi thành tiền rồi, cứ 125 quan tiền kẽm đổi được 100 quan tiền đồng. Tiền mỗi quan phải đúng cân lạng, nếu thiếu từ 15 đồng trở xuống thì cho nộp phụ; 16 đồng trở lên thì huỷ đi không dùng. Pha lẫn chì thì có tội. Nhà nước đúc bằng kẽm Thái Nguyên, mỗi 100 cân hao 12 cân 8 lạng, thành tiền 33 quan 3 tiền 20 đồng, tiền vật liệu 6 tiền 13 đồng, tiền công thợ 2 quan 7 tiền 41 đồng, đại ước thành tiền, mỗi 100 đồng thì tiền công 8 đồng 2 phân 4 ly hào, 5 hốt”

Mặt tiền đúc nổi 4 chữ “Gia Long thông bảo”- 嘉隆通寳 theo kiểu Chân thư, đọc chéo. Khổ chữ to, nét chữ mảnh, rõ ràng và sắc nét. Lưng tiền đúc nổi 2 chữ “Thất phân” -七分 theo kiểu Chân thư ở hai bên lỗ vuông. Biên trước và sau đều hẹp và nổi rõ. Tiền khá mỏng. Đường kính 23mm, dày 1mm, nặng 1,8gr.

Mặc dù, trong thư tịch chỉ ghi đúc tiền kẽm, nhưng trong thực tế, phát hiện cả tiền đồng. Đường kính tiền có khác biệt, chứng tỏ tiền được đúc nhiều lần.

Ảnh 1.11.3. Tiền Gia Long thông bảo 嘉隆通寳 kiểu Chân thư, lưng tiền đúc hai chữ “Lục phân”- 六分 kiểu Triện thư, đk 23mm

- Tiền Gia Long thông bảo 嘉隆通寳, lưng tiền có hai chữ “Lục phân”- 六分, đúc năm 1814

“Giáp Tuất, Gia Long năm thứ 13 [1814]... Tháng 2... Đúc tiền đồng 6 phân hiệu “Gia Long thông bảo”. Sai cục Bảo tuyền Bắc Thành phỏng theo phép đúc tiền của nước Thanh mà làm. (Chỉ đồng đỏ 500 cân, kẽm 415 cân, chì 65 cân, thiếc 20 cân”.

Mặt tiền đúc nổi 4 chữ “Gia Long thông bảo”- 嘉隆通寶 theo thể Chân thư, đọc chéo. Khổ chữ to, nét chữ đậm, rõ ràng. Lưng tiền đúc nổi 2 chữ “Lục phân”- 六分 theo kiểu Triện thư ở hai bên lỗ vuông. Biên trước và sau đều hẹp và nổi rõ. Tiền khá mỏng. Đường kính 22-23mm, dày 1mm, nặng 1,8gr. Tiền đúc nhiều nơi, nhiều lần, có loại bằng đồng, có loại bằng kẽm.

Tiền đúc dưới đời vua Gia Long được phát hiện nhiều nơi, số lượng cũng khá lớn. Ở trong kho không phải đếm từng đồng mà có thước đong làm bằng gỗ có 2 ngăn. Bỏ tiền đầy hai ngăn là 1 quan (600 đồng) rồi lấy dây xâu lại. Đây là thước đong tiền đời vua Gia Long.

Đón đọc Kỳ III: Thoi bạc Gia Long

Nguồn: Tác phẩm: ''Lịch sử đồng tiền Việt Nam'' của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Biên tập: Mạnh - Thắng | Đồ họa: Văn Lâm

Lâm.TV

Tin khác

Tiền Trung ương phát hành (1945-1951) - Tiền giấy: Kỳ II

Cũng trong tháng 10 năm 1945, Chính phủ Cách mạng lâm thời đã tập trung một số họa sĩ (Nguyễn Huyến, Mai Văn Hiến, Nguyễn Đỗ Cung, Nguyễn Sáng, Lê Phả…) bắt đầu vẽ và in những tờ giấy bạc Việt Nam đầu tiên. Sau đó, các loại giấy bạc mệnh giá 2 hào, 5 hào, 1 đồng, 5 đồng, 10 đồng, 20 đồng, 50 đồng, 100 đồng, 200 đồng, 500 đồng được in ấn và phát hành từ năm 1945 đến năm 1951.

Tiền Trung ương phát hành (1945-1951) - Tiền giấy: Kỳ I

Tiền Trung ương phát hành (1945-1951) - Tiền kim loại

Tiền Tài chính có cả tiền kim loại và tiền giấy, được Bộ Tài chính phát hành từ năm 1945 đến năm 1951 ở khu vực vùng tự do Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ (bao gồm các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc, đồng bằng Bắc Bộ, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên). Tiền tài chính lấy đồng làm đơn vị tiền tệ, không sử dụng đơn vị tiền tệ của Pháp. Những đồng tiền tài chính này của Chính phủ Trung ương được gọi là Tiền Tài chính hay Tiền Trung ương.

Tiền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945 - 1976)

Cách mạng tháng Tám thành công, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước đứng trước nhiều thuận lợi cơ bản, nhưng cũng gặp phải vô vàn khó khăn, thử thách, trong đó có nhiều vấn đề cấp bách về kinh tế và tài chính tiền tệ cần được giải quyết kịp thời. Ngân khố Trung ương lúc bấy giờ chỉ còn vẻn vẹn 1.230.720 đồng Đông Dương, trong đó có 586.000 đồng tiền lẻ rách nát chờ tiêu hủy.

Mẫu tiêu biểu tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông (polymer) ứng dụng trên máy kiểm đếm, phân loại tiền: Kỳ II

Mẫu tiêu biểu tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông (polymer) ứng dụng trên máy kiểm đếm, phân loại tiền sau đây cung cấp các tiêu chí, tiêu chuẩn để xác định tờ tiền trong lưu thông thành tiền đủ/không đủ tiêu chuẩn lưu thông (KĐTCLT) đối với 6 mệnh giá tiền polymer 10.000đ, 20.000đ, 50.000đ, 100.000đ, 200.000đ, 500.000đ khi phân loại bằng máy kiểm đếm, phân loại tiền.

Tiền giấy phát hành giai đoạn 1952 - 1955: Kỳ II

Từ tháng 9/1945, thực dân Pháp đã sử dụng nhiều phương án để vãn hồi sự hiện diện của mình trên bán đảo Đông Dương, trong đó có việc dùng ảnh hưởng và hình ảnh của Hoàng đế vừa thoái vị là Bảo Đại (Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy) làm công cụ để đối đầu với chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tuy nhiên, tại thời điểm đó Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy đã nhận lời làm cố vấn cho chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nên khó có thể tiếp cận để đạt được mục đích trên. Tháng 3/1946, Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy bỏ trốn và ở lại Hồng - Kông.

Mẫu tiêu biểu tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông (polymer) ứng dụng trên máy kiểm đếm, phân loại tiền: Kỳ I

Tiền giấy phát hành giai đoạn 1952 - 1955: Kỳ I

Ban hành Mẫu tiêu biểu tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông ứng dụng trên máy kiểm đếm, phân loại tiền

Tiền giấy phát hành giai đoạn 1947 - 1954: Phát hành kỳ 2

Cà phê với CEO

Chứng khoán phân hóa mạnh: Đâu là rủi ro cần nhận diện?

Thị trường chứng khoán 2026 dự báo sẽ phân hóa mạnh, có trọng điểm và trọng tâm rõ ràng.

Hạ tầng “mở khóa” chu kỳ mới cho bất động sản công nghiệp phía Nam

Vùng Kinh tế phía Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc mang tính bước ngoặt.

Từ thận trọng đến bứt phá - diễn biến bất ngờ của bất động sản 2025

Năm 2026, thị trường bất động sản được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, song theo hướng chọn lọc và thận trọng.

ĐỌC NHIỀU

Nâng “đáy” lương hưu: Bảo đảm mức sống tối thiểu cho người nghỉ hưu

Nhà nước tiếp tục điều chỉnh chính sách lương hưu theo hướng ưu tiên người có mức hưởng thấp, từng bước thu hẹp chênh lệch giữa các thế hệ nghỉ hưu. Việc nâng mức sàn lên 3,5 triệu đồng/tháng được kỳ vọng giúp cải thiện đời sống hàng triệu người cao tuổi trong bối cảnh chi phí sinh hoạt gia tăng.

Giá bạc: Tăng lên 165 USD hay giảm về 44 USD?

Các nhà phân tích được Hiệp hội Thị trường Kim loại quý London (LBMA) khảo sát đang cho thấy sự bất đồng sâu sắc về triển vọng giá bạc trong năm nay khi người thì dự báo giá bạc sẽ tiếp tục tăng mạnh, người thì cảnh báo giá bạc sẽ giảm sâu.

Fed có thể giữ nguyên lãi suất trong nửa đầu năm

Fed gần như chắc chắn sẽ không giảm lãi suất tại cuộc chính sách tháng 1. Không chỉ vậy, hầu hết công ty môi giới toàn cầu còn dự báo, Fed sẽ giữ nguyên lãi suất trong nửa đầu năm, thậm chí là cả năm 2026.

Thống đốc Nguyễn Thị Hồng tái đắc cử Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV

Chiều ngày 22/1, Đại hội Đảng XIV đã công bố danh sách ủy viên Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV, bao gồm 180 ủy viên chính thức và 20 ủy viên dự khuyết. Đồng chí Nguyễn Thị Hồng, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ban chấp hành Đảng bộ Chính phủ, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã tái đắc cử Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV.

Lại nóng câu chuyện an toàn thực phẩm

Liên tiếp các vụ thực phẩm bẩn bị phát hiện gần đây, từ chả giò, pate làm từ thịt lợn nhiễm dịch tả, giá đỗ tẩm hóa chất, dầu giả đến khoảng 800 tấn mì tươi trộn hàn the đang gióng lên hồi chuông báo động về an toàn thực phẩm, đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm quản lý, hiệu lực giám sát và cơ chế bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Hơn 10,3 tỷ USD kiều hối chuyển về TP. Hồ Chí Minh trong năm 2025

Ngày 22/1, bà Trần Thị Ngọc Liên – Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2, cho biết trong năm 2025, tổng lượng kiều hối chuyển về qua các tổ chức tín dụng và tổ chức kinh tế trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đạt hơn 10,34 tỷ USD, tăng 8,3% so với năm 2024 (năm 2024 đạt khoảng 9,55 tỷ USD).

Thí điểm thị trường tài sản mã hóa: Sự thận trọng có chủ đích

Tài sản số, tài sản mã hóa không còn là một khái niệm xa vời mà đã được định hướng trở thành một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia và là một phần cốt lõi trong mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, việc cơ quan quản lý cho phép triển khai thí điểm thị trường là sự thận trọng có chủ đích.

Công bố kết quả bầu cử Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV

Chiều ngày 22/1/2026, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã công bố danh sách ủy viên Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV, bao gồm 180 ủy viên chính thức và 20 ủy viên dự khuyết.