Xuất khẩu sang Nhật: Doanh nghiệp Việt cần nắm vững điều kiện thanh toán

Ông Trần Phú Lữ, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC)

Thị trường Nhật Bản rất tiềm năng với doanh nghiệp Việt Nam nhờ các ưu đãi thuế quan từ 04 Hiệp định thương mại tự do (FTA) hiện hành: VJEPA, AJCEP, CPTPP và RCEP.Việt Nam hiện là đối tác xuất khẩu đứng thứ 7 và nhập khẩu đứng thứ 9 của Nhật Bản. Quan hệ thương mại Việt Nam – Nhật Bản được kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng.

Đối với Việt Nam, Nhật Bản không chỉ là thị trường xuất khẩu quan trọng mà còn là nguồn cung cấp công nghệ và thiết bị công nghiệp hiện đại. Việc gia tăng xuất khẩu các mặt hàng giá trị cao như máy tính, linh kiện điện tử và sản phẩm công nghiệp chế biến sẽ là hướng đi chiến lược trong thời gian tới. Đồng thời, doanh nghiệp Nhật Bản cũng có cơ hội mở rộng đầu tư và cung cấp sản phẩm chất lượng cao vào Việt Nam.

Riêng tại TP. Hồ Chí Minh, Nhật Bản là một trong những đối tác quan trọng, đặc biệt trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư, văn hóa và du lịch. Thành phố đang đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến, hỗ trợ doanh nghiệp thâm nhập vào thị trường Nhật Bản cũng như các nước trong khu vực châu Á.

Quang cảnh Hội thảo

Tiêu chuẩn và cơ hội cho hàng Việt tại thị trường Nhật Bản

Mối quan hệ Việt Nam – Nhật Bản đang phát triển toàn diện, sâu rộng và có tính bổ trợ lẫn nhau, không cạnh tranh trực tiếp. Nền văn hóa tương đồng và khoảng cách địa lý gần gũi cùng với cộng đồng người Việt tại Nhật Bản đang tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác. Tín hiệu tăng trưởng nhập khẩu của Nhật Bản cho thấy nhu cầu nội địa vẫn còn mạnh, và với việc Việt Nam chỉ chiếm khoảng 3,3% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vào thị trường Nhật Bản, dư địa hợp tác còn rất lớn.

Bà Quyền Thị Thúy Hà, Trưởng Chi nhánh Thương vụ Việt Nam tại Osaka (Nhật Bản) chia sẻ: Người tiêu dùng Nhật Bản đặc biệt ưa chuộng các sản phẩm có chất lượng, độ bền, tính an toàn và xuất xứ rõ ràng. Mặc dù trung thành với thương hiệu, người dân Nhật Bản vẫn sẵn sàng thử nghiệm những sản phẩm mới, thân thiện với môi trường, có thể tái chế và không sử dụng nhựa...

Các lĩnh vực đang thu hút sự quan tâm tại thị trường Nhật Bản bao gồm: thực phẩm sạch, an toàn và có nguồn gốc rõ ràng; sản phẩm làm đẹp và chăm sóc cá nhân; sản phẩm công nghệ và tiện ích gia đình; dịch vụ và sản phẩm dành cho người cao tuổi. Sự phát triển của các nền tảng thương mại điện tử như Rakuten và Amazon Japan cũng thúc đẩy mạnh hoạt động mua sắm trực tuyến. Người Nhật đặc biệt lựa chọn các sản phẩm được thiết kế riêng cho từng độ tuổi, giới tính và nhu cầu cá nhân.

Về cơ hội cho hàng Việt Nam, doanh nghiệp cần tập trung vào hai ngành hàng trọng điểm là dệt may, da giày và nông sản. Thị trường dệt may và da giày Nhật Bản có quy mô lớn, đạt 55,85 tỷ USD vào năm 2023, phụ thuộc chủ yếu vào nguồn cung từ nước ngoài với tỷ lệ nhập khẩu lên đến 98,5%.

Năm 2023, Việt Nam là nhà cung cấp hàng may mặc và da giày lớn thứ hai cho Nhật Bản, chiếm 17,2% thị phần, chỉ sau Trung Quốc. Kể từ khi Hiệp định RCEP có hiệu lực, xuất khẩu dệt may và da giày từ Việt Nam sang Nhật Bản đã tăng trưởng hơn 25%. Tính riêng 9 tháng đầu năm 2024, xuất khẩu dệt may từ Việt Nam sang Nhật Bản đã tăng nhẹ 6,4%.

Ông Shiotani Yuichro Tổng giám đốc Aeon TopValu Việt Nam - Shiotani Yuichiro

Ông Shiotani Yuichiro, Tổng Giám đốc Công ty TNHH AEON TOPVALU Việt Nam, nhấn mạnh AEON đặc biệt chú trọng đến các giá trị bền vững và trách nhiệm xã hội. AEON cam kết bảo vệ đa dạng sinh học thông qua việc kinh doanh các sản phẩm có chứng nhận quốc tế uy tín như MSC (chứng nhận đánh bắt thủy sản bền vững), ASC (chứng nhận nuôi trồng thủy sản có trách nhiệm), và FSC (chứng nhận quản lý rừng bền vững). Ông Shiotani Yuichiro kêu gọi các doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu những bước đi đầu tiên trên hành trình trở thành đối tác chiến lược, cùng AEON mang những sản phẩm chất lượng ra thế giới.

Quy định thanh toán và lưu ý cho doanh nghiệp Việt Nam

Ông Oguma Toshihiro, Giám sát viên Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại TP.HCM (JCCH) kiêm Tổng Giám đốc Chi nhánh Hồ Chí Minh Ngân hàng Mizuho, lưu ý rằng dù các quy định quản lý ngoại tệ của Nhật Bản ít nghiêm ngặt hơn Việt Nam, doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ các quy định pháp luật liên quan.

Hai hệ thống pháp quy trọng yếu là “Luật Ngoại hối và Ngoại thương” của Nhật Bản và các quy định của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Hoa Kỳ, vốn có ảnh hưởng sâu rộng đến các giao dịch quốc tế. Ông Oguma Toshihiro cũng chỉ ra tầm quan trọng của chứng chỉ C/O, một công cụ giúp các nhà xuất khẩu quốc tế hưởng ưu đãi thuế quan tại Nhật Bản, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam.

Đi sâu vào “Luật Ngoại hối và Ngoại thương” của Nhật Bản, ông Oguma Toshihiro giải thích rằng, luật này được xây dựng nhằm thúc đẩy giao dịch quốc tế tự do và đảm bảo an ninh quốc gia. Một trong những thay đổi quan trọng của luật là việc chuyển từ hệ thống cấp phép trước sang cơ chế báo cáo sau giao dịch đối với hoạt động thanh toán và vốn.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp cần lưu ý rằng mọi giao dịch thanh toán đều được phân thành hai loại. Thứ nhất, giao dịch xuyên biên giới: từ Nhật Bản sang nước ngoài hoặc từ nước ngoài vào Nhật Bản (bao gồm cả tiền gửi ở nước ngoài). Thứ 2, giao dịch nội địa: được thực hiện ở Nhật Bản hoặc nước ngoài, giữa cư dân và người không cư trú.

Theo đó, tất cả các giao dịch này, với giá trị vượt quá 30 triệu yên, đều phải được báo cáo theo quy định. Các cơ quan chức năng của Nhật Bản, như Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI), vẫn duy trì quyền kiểm tra giao dịch trên thực tế.

“Ngoài ra, mọi giao dịch bằng đồng USD đều phải tuân thủ quy định của OFAC, do các khoản thanh toán này được xử lý qua hệ thống tài chính Hoa Kỳ. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp Việt Nam, dù không giao dịch trực tiếp với Hoa Kỳ, vẫn có thể vi phạm nếu đối tác, ngân hàng, công ty vận tải, hoặc thậm chí cảng trung chuyển có liên quan đến các quốc gia, khu vực, hoặc cá nhân/tổ chức nằm trong danh sách chế tài của Hoa Kỳ.

Việc không tuân thủ có thể dẫn đến các hậu quả và rủi ro bị đóng băng tài sản, các doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ lưỡng toàn bộ dòng chảy thương mại của đối tác và chủ động tham vấn ngân hàng để đảm bảo mọi giao dịch đều diễn ra suôn sẻ và tuân thủ pháp luật”, ông Oguma Toshihiro nhấn mạnh.